I SA/Gl 24/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Randak, po rozpoznaniu w dniu 11 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu W. S. na postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 26 kwietnia 2018 r. sprawy ze skargi A. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zaliczenia nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych na poczet zaległości podatkowej w zryczałtowanym podatku dochodowym za 2003 r. z tytułu odpłatnego zbycia działki p o s t a n a w i a utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Postanowieniem z 26 kwietnia 2018 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach odmówił W. S. przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazał, że wnioskodawca wniósł o przyznanie mu prawa pomocy wobec wezwania go do uiszczenia wpisu od zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 8 stycznia 2018 r., którym odrzucono jego zażalenie z uwagi na fakt, że nie był on stroną postępowania. W złożonym formularzu PPF wnioskodawca zeznał, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi wraz żoną, przy czym oświadczył, iż żadne z nich nie posiada majątku, a ich łączny dochód wynosi 2.900 zł. Wnioskodawca zaakcentował również, że stałe wydatki wynoszą dokładnie tyle samo, co dochód jednego z małżonków, a więc 1.450,00 zł. W wyniku analizy treści ww. oświadczenia, pismem z dnia 22 marca 2018 r., referendarz sądowy zobowiązał ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy do uzupełnienia wniosku poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. W wezwaniu pouczono również m.in., że niezastosowanie do jego treści w terminie 7 dni może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej w skrócie: "P.p.s.a."). Niezależnie od ww. wezwania zobowiązano nadto wnioskodawcę do oznaczenia – w terminie 7 dni - zakresu wniosku pod rygorem przyjęcia, że intencją wnioskodawcy jest uzyskanie zwolnienia od wpisu sądowego do zażalenia. Wezwanie doręczono wnioskodawcy w dniu 28 marca 2018 r. i do dnia dzisiejszego pozostało bez odpowiedzi. Oceniając tak złożony wniosek referendarz sądowy wskazał, że wobec braku reakcji wnioskodawcy na wezwanie z 22 marca 2018 r., konsekwencją rygoru przyjętego w wezwaniu było uznanie, że wnioskodawca wystąpił w druku PPF o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od zażalenia. Jednocześnie zaznaczył, że nie jest on stroną tego postępowania, a jedynie pełnomocnikiem strony skarżącej, co było już kilkakrotnie sygnalizowane wnioskodawcy. Jednakże kwalifikacja zażalenia z dnia 23 stycznia 2018 r., a w dalszej kolejności zobligowanie wnioskodawcy do usunięcia braków formalnych tego środka odwoławczego, a przede wszystkim do uiszczenia należnego wpisu, stało się pośrednio przyczyną, dla której został stroną tego wpadkowego postępowania w ramach wniesionego przez siebie zażalenia, a sam wniosek o przyznanie prawa pomocy podlegał rozpoznaniu w oparciu o przesłankę wynikającą z treści art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. stanowiącego, iż przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – obejmującym między innymi zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (art. 245 § 3 cyt. ustawy) – uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Referendarz sądowy wyjaśnił, że użyte w tym przepisie słowo "wykazać" oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować, albowiem instytucja "prawa pomocy" stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 199 P.p.s.a. zasady odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. Instytucja ta, na co wskazał referendarz sądowy, jest swoistą forma dotowania strony przez Państwo, poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w tym postępowaniu. Stąd też – jak również z uwagi na nieostre kryteria sformułowane w art. 246 § 1 P.p.s.a. - szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej strony. W tym celu strona zobligowana jest przedstawić referendarzowi sądowemu nie tylko subiektywny opis zaistniałych faktów, ale przede wszystkim obiektywne dowody na ich potwierdzenie. Referendarz sądowy podkreślił przy tym, że złożenie oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach ze świadomością odpowiedzialności karnej płynącej z art. 233 § 1 Kodeksu karnego nie oznacza samo przez się, że wniosek o przyznanie prawa pomocy zostanie automatycznie uwzględniony. W jego ocenie uzasadnione było zastosowanie w niniejszym przypadku dodatkowego wezwania wnioskodawcy w trybie art. 255 P.p.s.a. ustanawiającego obowiązek strony do uzupełnienia wniosku w przypadku, kiedy okoliczności w nim wskazane nie okażą się zdaniem referendarza sądowego wystarczające do uznania przesłanek z art. 246 § 1 P.p.s.a. za uprawdopodobnione. Wyjaśnił przy tym, że z przepisu tego wynika, iż w przypadku, gdyby referendarz sądowy powziął wątpliwości, co do rzetelności oświadczeń strony, to powinien przeprowadzić postępowanie uzupełniające, co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, zaś brak podjęcia przez niego stosownych działań, wynikających z dyspozycji art. 255 omawianej ustawy, w sytuacji wyżej opisanej, jest istotną wadą postanowienia skutkującą jego uchyleniem. Z drugiej strony, uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania uzupełniającego należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Referendarz sądowy stwierdził, że taka właśnie sytuacja zaistniała w niniejszym przypadku, albowiem pomimo wezwania wnioskodawcy w trybie art. 255 P.p.s.a. zostało ono zignorowane. W tym stanie rzeczy przedmiotowy wniosek nie mógł zostać uwzględniony, albowiem wnioskodawca nie wykazał, że zachodzi w tym przypadku przesłanka płynąca z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Ostatecznie referendarz sądowy zauważył, że konieczność wyjaśnienia sygnalizowanych wyżej zagadnień, jak i zgromadzenia dokumentacji źródłowej wynika także z tego, że zażalenie wnioskodawcy jest objęte wpisem stałym w kwocie 100 zł, co stanowi zaledwie 3,44 % budżetu gospodarstwa domowego, którym on dysponuje, zaś wnioskodawca i jego żona zwracali się już wcześniej do tutejszego Sądu o przyznanie prawa pomocy w innych sprawach, przy czym wnioski te każdorazowo załatwiano odmownie z powodów zaistniałych także w niniejszym przypadku. Jednocześnie podkreślił, że procedura zastosowana przez sąd pierwszej instancji była zaś przedmiotem weryfikacji przez sąd kasacyjny (przykładowo w ramach postanowienia z dnia 26 kwietnia 2013 r. w sprawie II FZ 135/13; dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W sprzeciwie od powyższego postanowienia wnioskodawca wskazał, że narusza ono rażąco prawo i tym samym wniósł o jego uchylenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 260 § 1 P.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Jednocześnie zgodnie z §2 ww. przepisu wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Tak ukształtowana treść przepisu, w szczególności użycie sformułowania "gdy wykaże", wyraźnie przesądza, że to na stronie spoczywa obowiązek przekonania sądu, że znajduje się w sytuacji wymagającej przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym lub całkowitym. Jednocześnie ocena przez Sąd dokonywana jest w oparciu o złożone przez stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy oświadczenie na urzędowym formularzu "PPF" uzupełnione ewentualnie w trybie art. 255 p.p.s.a. Podkreślić w tym miejscu także należy, że przyznanie prawa pomocy następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że w stosunku do jego osoby zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku. (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, publ. LEX nr 1104158). W ocenie Sądu referendarz sądowy zasadnie przyjął, że złożone przez wnioskodawcę oświadczenie na druku PPF nie jest wystarczające do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie i istnieje konieczność jego uzupełnienia o materiał dowodowy wskazany w wezwaniu. Jednocześnie w ocenie Sądu wezwanie referendarza sądowego nie przekroczyło granic zakreślonych przez art. 255 P.p.s.a., albowiem dotyczyło dokumentów, które co do zasady posiada każda osoba prowadząca gospodarstwo domowe, jak również dokumentów, które można pozyskać w krótkim czasie. Brak zatem reakcji wnioskodawcy na powyższe wezwanie, a w konsekwencji brak wskazanych w wezwaniu dokumentów, powoduje, że nie jest możliwa ocena faktycznej sytuacji materialnej wnioskodawcy. Tym samym rozstrzygnięcie referendarza sądowego było w pełni prawidłowe, a postanowienie wydane w przedmiocie odmowy przyznania wnioskodawcy prawa pomocy należało utrzymać. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 260 Ppsa orzeczono jak w sentencji.