I SA/Gl 246/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 9 maja 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Ł.D. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej wskutek wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym ustanowienia adwokata postanawia odmówić przyznania prawa pomocy Postanowieniem z dnia 12 marca 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odrzucił skargę Ł.D. na decyzję wskazaną w komparycji niniejszego postanowienia. Pismem procesowym z dnia 22 marca 2012 r. skarżący zwrócił się o przyznanie mu adwokata celem wniesienia kasacji od ww. orzeczenia Sądu. W motywach wniosku odnotował, że jest jednym żywicielem rodziny, na którą składają się żona i dwójka dzieci. Zaakcentował nadto, że dzieci wymagają stałej opieki z uwagi na atopowe zapalenie skóry oraz skazę białkową. Miesięczne wydatki na leki i specjalistyczne mleko stanowią kwotę około 400 zł. Dochód skarżącego wynosi 2300 zł netto. W ramach urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 6 kwietnia 2012 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) skarżący powielił zakres wniosku wynikający z wcześniejszego pisma. Ł.D. odnotował, że we wspólnym gospodarstwie domowym (mieszkanie komunalne o pow. 51 m2) przebywa wraz z żoną i dwiema córkami oraz teściową z synem. Łączny dochód brutto tego gospodarstwa wynosi 5.109,61 zł. Pismem z dnia 12 kwietnia 2012 r. referendarz sądowy zobowiązał skarżącego do uzupełnienia wniosku poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, w szczególności przez: 1) wykazanie tytułu prawnego do nieruchomości położonej w K. przy ul. [...]; 2) wykazanie za pomocą kserokopii stosownych dokumentów (np. rachunków, faktur za media, w tym: gaz, woda, energia elektr., telefon; potwierdzenia opłat z tytułu ubezpieczenia; dowody uiszczenia opłaty czynszowej) jakiego rzędu kwoty obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; w tych ramach należało także wyjaśnić kto i w jakiej wysokości partycypuje w ponoszeniu ww. kosztów; wykonując ten punkt wezwania należy wykazać w jaki sposób dokonuje się zapłaty ww. opłat (przelew bankowy, wpłaty w urzędzie pocztowym, inne); 3) przedłożenie wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich czterech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, a w razie likwidacji któregokolwiek z nich po 1 stycznia 2012 r. – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku (ten punkt wezwania dotyczy wszystkich osób wskazanych w pkt 6 druku PPF z dnia 6 kwietnia 2012 r.); 4) udokumentowanie wysokości aktualnych dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i pozostałe osoby wskazane w druku PPF w pkt 6; w przypadku, gdy dochody pochodzą np. z tytułu umowy o pracę, umów: zlecenia, o dzieło, innych – należało nadesłać zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich czterech miesięcy (należy wskazać kwoty netto oraz sposób wypłaty tych świadczeń, tj. przelew bankowy, wypłata gotówkowa, inne); 5) nadesłanie kopii zeznań podatkowych na potrzebę podatku dochodowego za rok 2010 oraz za 2011 r. (jeśli zostały sporządzone) - ten punkt wezwania dotyczy skarżącego oraz wszystkich osób wymienionych w pkt 6 druku PPF; 6) udokumentowanie wysokości wydatków ponoszonych z tytułu leczenia córek oraz spłaty kredytu; 7) oznaczenie wysokości miesięcznych kosztów przeznaczonych na utrzymanie samochodu. Przybliżone wyżej wezwanie doręczono skarżącemu w dniu 18 kwietnia 2012 r. wraz z pouczeniem, iż niezastosowanie się do jego treści w terminie 7 dni może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270) – dalej w skrócie: P.p.s.a. W piśmie procesowym z dnia 18 kwietnia 2012 r. skarżący oświadczył, że nie posiada żadnych lokat, kont bankowych, ani oszczędności i majątku. Samochód został sprzedany, zaś lokale przy ul. [...] są już od dawna wyburzone. Przy ww. piśmie wnioskodawca nadesłał plik dokumentów, w tym: potwierdzenie wpłaty na kwotę 1.052,29 zł z tytułu raty kredytu gotówkowego; kopię umowy sprzedaży samochodu marki Volkswagen Passat; potwierdzenie wymeldowania z pobytu stałego (Ł.D. wymeldowała się z lokalu przy ul. [...] w K. w dniu 1 września 2008 r.); kopię potwierdzenia płatności pre paid z tytułu dostawy energii elektrycznej na kwotę 149,69 zł; kopie paragonów fiskalnych z tytułu zakupów lekarstw na kwoty: 166,12 zł (kwiecień 2012 r.), 128,31 zł (styczeń 2012 r.) i 39,61 zł (styczeń 2012 r.); kopię potwierdzenia wpłaty z tytułu czynszu w kwocie 90 zł; kopię wpłaty gotówkowej w kwocie 88,90 zł z tytułu abonamentu telewizji cyfrowej. Na ww. kopiach dokumentów wnioskodawca dokonał odręcznej adnotacji, iż większa część płatności dokonywana jest w formie przelewu. Przy piśmie z dnia 18 kwietnia 2012 r. wnioskodawca dołączył nadto oświadczenie, w którym podniósł, że z uwagi na pobyt jego dzieci w szpitalu nie jest w stanie dostarczyć pozostałej części dokumentów. W dniu 27 kwietnia 2012 r. skarżący nadesłał do Sądu oświadczenie, w którym wskazał, że zaświadczenie o dochodach, zakład pracy wystawi po 3 maja 2012 r. Do ww. oświadczenia dołączono plik dokumentów, w tym: zaświadczenie lekarskie potwierdzające chorobę córek wnioskodawcy; harmonogram spłaty pożyczki na kwotę 83.866,97 zł (miesięczna rata – 1.367,65 zł); informacje o dochodach za lata 2010 – 2011 (wynika z nich, że wnioskodawca osiągnął w 2010 r. dochód w kwocie 32.169,23 zł, w 2011 r. – 32.525,65 zł; teściowa skarżącego osiągnęła dochody – odpowiednio – 9.440,66 i 16.251,47 zł). Po rozpoznaniu wniosku zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej w skrócie: P.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – czyli w myśl art. 245 § 3 przywołanej ustawy obejmującym tylko zwolnienie od kosztów sądowych lub tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zdaniem rozpoznającego wniosek, skarżący nie wykazał, iż w jego przypadku spełniona została przesłanka z cytowanego wyżej przepisu. Konkluzja ta wynika z trzech poruszonych dalej aspektów. W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę, że wnioskodawca nie ustosunkował się w pełnym zakresie do wezwania referendarza sądowego z dnia 12 kwietnia 2012 r. Wprawdzie akcentował, że pozostałe wymagane dokumenty zostaną dosłane w późniejszym terminie, jednakowoż nie nastąpiło to do dnia dzisiejszego. Warto zwrócić uwagę, że referendarz sądowy celowo opóźnił rozpoznanie wniosku, dając możliwość skarżącemu do szczegółowego zobrazowania jego sytuacji materialnej i finansowej. Wypada zatem podkreślić, że do dnia dzisiejszego nie wpłynęły do Sądu zeznania podatkowe skarżącego i pozostałych domowników za lata 2010-2011. Za takowe nie można wszak uznać druków PIT-11, które – w przeciwieństwie do zeznań podatkowych – wykazują przychody tylko z jednego konkretnego źródła. W konsekwencji nie można wykluczyć choćby hipotetycznej możliwości, iż osoba, której dotyczy wspomniana informacja, osiąga także przychody z innego źródła. Nie przedstawiono także wyciągów z rachunków bankowych osób, które wspólnie ze skarżącym tworzą gospodarstwo domowe. O ile skarżący zeznał w oświadczeniu z dnia 18 kwietnia 2012 r., że takowych nie posiada, o tyle w dokumentacji źródłowej zaakcentował, że większość płatności z tytułu utrzymania mieszkania jest dokonywana w formie przelewu. Odmowa przyznania prawa pomocy w tym przypadku, poza wykazanymi już wyżej mankamentami dowodowymi wniosku, uzasadniona jest także tym, że wbrew oświadczeniom skarżącego o jego kłopotach finansowych, jego ogólnie pojmowana kondycja finansowa i tak jest na tyle dobra, że posiada on zdolność kredytową pozwalającą na regularne spłacanie zaciągniętej pożyczki (vide: harmonogram spłat). Jest wszak bezspornym, iż udzielając pożyczki, bank dokonał oceny sytuacji majątkowej skarżącego i nie pozwoliłby na zaciągnięcie przez niego zobowiązań finansowych, gdyby uznał, iż ta nie daje gwarancji spłaty zaciągniętych zobowiązań. Ponadto z przedłożonych przez skarżącego dokumentów źródłowych nie wynika jakoby zalegał on ze spłatą jakichkolwiek rat. Wypada w tym miejscu podkreślić, że dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy nie tyle istotna jest wysokość deklarowanych przez stronę wydatków, co kwota wydatków uznawanych za niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny i zapewnienia jej prawidłowego funkcjonowania. Tymczasem zwłaszcza spłata kredytu konsumpcyjnego, czy pożyczki nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się już stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne (raty kredytu) nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006 r., I OZ 83/06; podobnie w postanowieniu NSA z dnia 17 listopada 2011 r. sygn. akt I FZ 315/11; źródło: www.nsa.gov.pl/baza orzeczeń). Nadto prywatne zobowiązania skarżącego nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 12 lipca 2011 r. sygn. akt II GZ 344/11; tamże). Po trzecie wreszcie, skarżący ubiega się o ustanowienie adwokata po wydaniu przez sąd postanowienia o odrzuceniu skargi. Zatem koszt ustanowienia takiego pełnomocnika do sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej, ewentualnie uczestniczenia w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym będzie wynosił 240 zł netto i 295,20 zł brutto (§ 18 ust. 1 pkt 2 lit. a i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.) w związku z art. 41 ust. 1 i art. 146a pkt 1 ustawy z dnia 11 marca 2004r. o podatku od towarów i usług (t.j. Dz.U. z 2011 r. Nr 177, poz. 1054 ze zm.). Porównując zatem wielkość kosztów postępowania do sytuacji majątkowej i finansowej skarżącego, brak jest podstaw do uznania, iż wykazał spełnienie przesłanek przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym oznacza, że ciężar tych kosztów w zakresie objętym prawem pomocy poniesie zamiast strony budżet państwa, czyli faktycznie inni obywatele. Dlatego też instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, stanowiąca w istocie pomoc państwa powinna być stosowana wobec osób, które ze względu na szczególnie trudną sytuację materialną nie mogą tych kosztów uiścić bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym stanie rzeczy orzeczono jak w sentencji działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. oraz w oparciu o wskazane wyżej przepisy.