I SA/Gl 25/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 27 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi A w C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W skardze z dnia 12 grudnia 2013 r. Z. A. wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach między innymi z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazany wyżej wniosek nie przybrał jednakże formy urzędowego formularza, która jest wymagana przez art. 252 § 2 ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej w skrócie: "P.p.s.a"). Z tych względów zobowiązano skarżącą (patrz pismo z dnia 20 stycznia 2014 r.) do złożenia wniosku na stosownym formularzu. W dniu 17 lutego 2014 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) wpłynął do Sądu druk PPF. W motywach wniosku, zawartego na urzędowym formularzu, skarżąca oświadczyła, że nie osiąga przychodu z prowadzonej przez nią działalności gospodarczej. Zaakcentowała dalej, że taki stan rzeczy ma miejsce w wyniku działalności organów administracji publicznej, wspieranej wyrokami sądów administracyjnych. W jej ocenie doprowadzono do unicestwienia drugiej firmy prowadzonej uprzednio przez rodzinę A. Ostatecznie zubożono majątek prywatny tej rodziny, jednocześnie narażając "interes publiczny na straty sięgające milionowych kwot." W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca zeznała, iż samotnie prowadzi gospodarstwo domowe. W skład jej majątku wchodzą: dom mieszkalny (współwłasność z synem); "lokal w zakładzie – n. halą maszyn"; nieruchomości rolne o pow. 2,17 ha i o pow. 2,29 ha (stanowiące współwłasność); "pawilony handlowe do rozbiórki (I C 385/00 zakład MEW)". Zeznała, że posiada nadto certyfikaty ekologiczne, przy czym nie może ich odsprzedać z uwagi na brak kontrahentów. Skarżąca podniosła nadto, że nieruchomości gruntowe, będące przedmiotem spadku po jej mężu, zostały zajęte na poczet zaległości podatkowych. Obecnie stan zaległości wobec organów podatkowych i ZUS wynosi ponad 150.000,00 zł. Jedynym źródłem dochodu skarżącej jest jej renta po mężu w kwocie 1797 zł, którą skarżąca w całości przeznacza na pokrycie kosztów utrzymania [..] w Ś. Dodała przy tym, że obiekt ten oczekuje na przywrócenie drożności koryta rzeki [...]. Do wniosku dołączono dokument potwierdzający wysokość świadczenia rentowego (stan na dzień 5 maja 2013 r.) oraz harmonogram spłaty kredytu zaciągniętego przez skarżącą w dniu 14 stycznia 2014 r. (miesięczna rata zobowiązania wynosi wraz z odsetkami 393,96 zł). Dokonawszy oceny wniosku, co do wymogów formalnych oraz co do treści, referendarz sądowy, mając na uwadze art. 255 P.p.s.a., zdecydował się na wezwanie skarżącej do złożenia dodatkowych oświadczeń i przedłożenia dokumentów źródłowych. Pismem z dnia 19 lutego 2014 r. zobowiązano więc skarżącą do uzupełnienia wniosku w terminie 7 dni poprzez: 1) wykazanie za pomocą kopii stosownych dokumentów (np. rachunki, faktury za media, w tym: gaz, woda, energia elektr., telefon; koszty ubezpieczenia itp.) jakiego rzędu kwoty aktualnie obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; w tych ramach należało dodatkowo wskazać kto i w jakiej wysokości partycypuje w ponoszeniu rzeczonych opłat; dodatkowo należało przedstawić dokumenty potwierdzające zapłatę ww. należności np. potwierdzenia przelewu, wpłaty gotówkowe, inne; w przypadku występowania zaległości z tytułu tychże wydatków należało przedstawić aktualne zaświadczenia właściwych podmiotów potwierdzające tę okoliczność; 2) przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą i pozostałe osoby pozostające/zameldowane (zamieszkałe) w gospodarstwie domowym (w tym M. A.), w tym rozliczeniowo-oszczędnościowych oraz gospodarczych (obsługujących prowadzoną działalność gospodarczą), obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich czterech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, a w razie likwidacji któregokolwiek z nich w 2013 r. lub 2014 r. – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku; 3) udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów – należało w tym celu nadesłać zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich trzech miesięcy; zaświadczenia winny zawierać adnotację o sposobie wypłaty środków (np. przelew bankowy, wypłata gotówką, inne) – ten punkt wezwania dotyczy wszystkich domowników pozostających w gospodarstwie domowym; dla udokumentowania dochodów z działalności gospodarczej należało nadesłać kopie dokumentów księgowych obrazujących wynik finansowy prowadzonej przez skarżącą działalności gospodarczej w okresie ostatnich trzech miesięcy, w tym np. za pomocą księgi przychodów i rozchodów (pełna wersja z opisem zdarzeń gospodarczych), zestawienia sprzedaży, deklaracji VAT, raportów kasowych, itp; w tych ramach należało nadto nadesłać aktualną ewidencję środków trwałych i wartości niematerialnych prowadzonej działalności; udokumentowanie aktualnego dochodu skarżącej z tytułu świadczenia rentowego; 4) nadesłanie odpisów zeznań podatkowych za 2013 r. (w tym PIT-28; jeśli zostały sporządzone); ten punkt wezwania dotyczy również pozostałych domowników; 5) udokumentowanie okoliczności podniesionej w druku PPF, tj. wyprzedaży majątku i aktualnego stanu zaległości podatkowych i wobec ZUS; 6) nadesłanie aktualnego zaświadczenia wymieniającego wszystkie osoby zameldowane w nieruchomości położonej w C. przy ul. [...]; dodatkowo należało wskazać na relacje łączące te osoby. W przywołanym wyżej piśmie referendarza (doręczonym adresatowi do rąk M. A. w dniu 10 marca 2014 r.) pouczono skarżącą, iż niezastosowanie się do wezwania w terminie i zakresie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanki przyznania prawa pomocy określonej w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. W piśmie procesowym z dnia 17 marca 2014 r. skarżąca, ustosunkowując się do przywołanego wyżej wezwania, zeznała, że nie zamieszkuje z synem M. A. i tym samym nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego. Syn jest pracownikiem firmy A od dziesięciu lat, zaś siedziba tej firmy mieści się pod tym samym adresem i nie jest to miejsce zamieszkania skarżącej. Oświadczyła dalej, że nie udostępni żadnych danych dotyczących sytuacji jej syna, poza informacją, że od sierpnia 2013 r. nie otrzymuje wynagrodzenia za pracę z tytułu zatrudnienia w ww. firmie. Skarżąca zeznała, że nie uzyskuje żadnych innych dochodów poza tymi, które wskazano w druku PPF. Świadczenia te nie wystarczają "na pokrycie zobowiązań firmy, w tym podatków, składek ZUS, nie mówiąc o opłatach za energię, zakup węgla, drewna opałowego, paliwa na dojazdy do zakładu. O potrzebie jedzenia, ubrania, opieki lekarskiej wspomnieć już nie trzeba ze względów oczywistych dla każdego człowieka przeciętnie inteligentnego". Z.A. oświadczyła dalej, że nie może przedstawić wyciągów bankowych, gdyż takowych nie otrzymuje z uwagi na brak obrotu na rachunku bankowym, zaś samo zaświadczenie z banku kosztuje – jak ustaliła – 50 zł, a na uiszczenie takiej opłaty jej nie stać. W dalszej kolejności potwierdziła "w trybie odpowiedzialności karnej, że na rzecz [...] Urzędu Skarbowego zaległość w podatkach wynosi prawie 30.000,- zł, w składkach ZUS o wiele więcej". W ocenie skarżącej bezprzedmiotowe jest wezwanie do wykazania wydatków we wspólnym gospodarstwie domowym, gdyż takiego nie prowadzi. Skarżąca oświadczyła nadto, że nie posiada majątku, lokat bankowych i rachunków osobistych. Do cytowanego wyżej pisma dołączono m.in.: kopię zeznania o wysokości uzyskanego przychodu, wysokości dokonanych odliczeń i należnego ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych za rok 2013 (PIT-28), z którego wynika, że skarżąca uzyskała przychód do opodatkowania w skali 5,5% w kwocie 58.125,98 zł; wezwanie z dnia 25 lutego 2014 r. do zapłaty pod rygorem wstrzymania dostawy energii elektrycznej (wynika z niego, że skarżąca zalega z należnością na rzecz B S.A. w kwocie 184,62 zł; termin płatności upłynął w dniu 29 stycznia 2014 r.); kopię faktury dokumentującej należność z tytułu dostawy energii elektrycznej w okresie od 1 do 28 lutego 2014 r. w kwocie 318,64 zł (jednocześnie z faktury tej wynika, że skarżąca posiada zaległość wobec C Sp. z o.o. w łącznej kwocie 2.222,56 zł). Przy piśmie skarżąca nadesłała również inne dokumenty, które pozostają bez znaczenia dla niniejszego wpadkowego postępowania. Wypada w tym miejscu zauważyć, że Z.A. wielokrotnie występowała do sądów administracyjnych o przyznanie jej prawa pomocy. Ostatnio, postanowieniem z dnia 3 stycznia 2014 r. w sprawie o sygn. akt II SA/Gl 1597/13, referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie z uwagi na to, że "w żaden sposób nie uprawdopodobniła zarówno obecnego poziomu dochodów, jak i rzeczywistej wysokości swoich wydatków." Jedynym zaś dokumentem, który został przez skarżącą nadesłany do tamtych akt – w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego do nadesłania aktualnych dokumentów źródłowych - był "odcinek" emerytury z grudnia 2012 r. Podobnie w postanowieniu z dnia 31 lipca 2013 r. w sprawie o sygn. akt I SO/Op 4/12 podkreślono, że "skarżąca nie wykazała i tym samym nie udokumentowała wydatków ponoszonych w związku z utrzymaniem gospodarstwa domowego, pomimo wyraźnego wezwania w tym zakresie." Analogicznie przyjęto w postanowieniu w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 828/12 z 25 lutego 2013 r. Wytknięto bowiem skarżącej, że "nie ustosunkowała się do tej części wezwania, które dotyczyło udokumentowania wydatków." Co więcej, nie nadesłała większości dokumentów mających obrazować wynik finansowy prowadzonej przez nią działalności gospodarczej, m.in. dokumentacji rachunkowej." Skarżącej odmówiono również przyznania prawa pomocy w ramach postępowania o sygn. akt I SA/Gl 1165/13. W postanowieniu z dnia 17 lutego 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zaakcentował, że składane przez skarżącą oświadczenia pozostają ze sobą w sprzeczności i jako niewiarygodne nie pozwalają ocenić jej sytuacji majątkowej i rodzinnej. Zaznaczono nadto, że wbrew precyzyjnemu wezwaniu referendarza sądowego, skarżąca nie nadesłała dokumentów obrazujących wynik finansowy prowadzonej przez nią działalności gospodarczej. Nadto niewyjaśniona pozostaje kwestia dotycząca sytuacji rodzinnej i mieszkaniowej skarżącej. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Intencją wnioskującej jest w tej sprawie uzyskanie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych (vide pkt 4 druku PPF). Rozstrzygnięcie wniosku sprowadza się zatem do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Stosownie bowiem do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – obejmującym między innymi zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (art. 245 § 3 cyt. ustawy) – uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przy czym słowo "wykazać", użyte w treści art. 246 P.p.s.a. oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, LEX nr 1104158). Wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (por. postanowienie NSA z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 881/11, LEX nr 1069777). Przenosząc te spostrzeżenia na grunt tej sprawy należy zaznaczyć, że skarżąca nie wykazała spełnienia w jej przypadku wskazanej wyżej przesłanki przyznania prawa pomocy. W pierwszej kolejności należy podkreślić, że wbrew precyzyjnej treści wezwania referendarza sądowego z dnia 19 lutego 2014 r., skarżąca nie zobrazowała aktualnego wyniku finansowego prowadzonej przez nią działalności gospodarczej. Jedynym dokumentem w omawianym zakresie jest zeznanie PIT-28, przy czym wskazuje ono wyłącznie na przychody skarżącej osiągane w 2013 r., tj. w kwocie 58.125,98 zł. Wskazana kwota nie pozwala natomiast na poczynienie ustaleń jak w chwili obecnej kształtują się przychody, a przede wszystkim dochody skarżącej z tejże działalności. Podobnie nie wykazano aktualnych przysporzeń skarżącej z tytułu świadczenia rentowego, wszak potwierdzenie wypłaty tego świadczenia, złożone wraz z drukiem PPF, obrazuje dochody z tego tytułu za maj 2013 r., a więc sprzed blisko roku. Pisząc o mankamentach dowodowych wniosku nie sposób pominąć okoliczności, że skarżąca nie nadesłała większości dokumentów mających uwidocznić skalę wydatków dotyczących jej gospodarstwa domowego. W tym zakresie uwidocznione zostały jedynie wydatki ponoszone z tytułu zużycia energii elektrycznej oraz zadłużenie skarżącej z tego tytułu. Trzeba przy tym zaznaczyć, że odbiorcą usług zakładów energetycznych jest firma skarżącej, której siedziba mieści się w C. przy ul. [...]. Dodatkowo wątpliwości w tej sprawie budzi sytuacja rodzinna i mieszkaniowa wnioskującej. Z jednej strony bowiem skarżąca oświadcza, że jej adresem zamieszkania jest budynek położony przy ul. [...] w C. (patrz pkt 2.1. druku PPF), gdzie adresowaną do niej korespondencję odbiera głównie jej syn, jako "dorosły domownik", z drugiej zaś podnosi, że nie zamieszkuje razem z synem i nie prowadzi z nim wspólnego gospodarstwa domowego, a pod wskazanym adresem znajduje się jedynie siedziba jej firmy (patrz pismo z dnia 17 marca 2014 r.). W tym stanie rzeczy nie jest dostatecznie czytelny między innymi ewentualny udział syna skarżącej w ponoszeniu wydatków związanych z funkcjonowaniem prowadzonej przez nią firmy, skoro siedziba firmy mieści się w jego miejscu zamieszkania. Ujawnione sprzeczności i mankamenty dowodowe wniosku, czynią nieuzasadnionym zgłoszony przez skarżącą wniosek o przyznanie prawa pomocy. Za takim rozstrzygnięciem przedmiotowego wniosku przemawia nadto fakt, że skarżąca posiada zdolność kredytową, która umożliwiła jej zaciągnięcie zobowiązania o wartości przekraczającej 10.000,00 zł już w trakcie prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego. Co znamienne, miesięczna rata kredytu jest zbliżona do wysokości wpisu sądowego w tej sprawie. Wypada podkreślić za Naczelnym Sądem Administracyjnym, że spłata zobowiązań cywilnoprawnych czy nawet publicznoprawnych nie może mieć pierwszeństwa przed kosztami zainicjowanego postępowania sądowego. Ustawodawca formułując w art. 246 P.p.s.a. przesłanki udzielenia prawa pomocy założył, że obciążenie związane z postępowaniem sądowym nie może wpływać na zaspokojenie podstawowych i niezbędnych potrzeb życiowych, za które należy uznać wyłącznie koszty zamieszkania, wyżywienia czy lekarstw, a nie na wydatki związane ze spłatą zobowiązań (por. postanowienie z dnia 7 kwietnia 2009 r., sygn. akt I FZ 70/09, LEX nr 564254). Reasumując, w świetle akcentowanych wyżej mankamentów dowodowych, rozpoznający wniosek nie jest w stanie dokonać jego oceny, która byłaby wolna od wątpliwości. Skarżąca nie uprawdopodobniła zarówno obecnego poziomu dochodów, jak i wysokości swoich wydatków, co uniemożliwia dokonanie bilansu jej gospodarstwa domowego. Podobne konkluzje legły u podstaw odmowy przyznania skarżącej prawa pomocy w sprawach o sygn. akt: I SA/Gl 818/12, I SA/Gl 1165/13, I SA/Op 4/12 oraz II SA/Gl 1597/13). Z powyższych powodów, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.