I SA/Gl 257/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Madej, po rozpoznaniu w dniu 24 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu D. W. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 6 czerwca 2017 r. w sprawie ze skargi D. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2011 r. p o s t a n a w i a utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Postanowieniem z dnia 6 czerwca 2017 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach odmówił przyznania D. W. (dalej jako "skarżący") prawa pomocy. Przedstawiając stan sprawy, referendarz sądowy wskazał, że skarżący w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 1.443 zł wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów. Referendarz sądowy zauważył, że skarżący oświadczył, iż jest osobą bezrobotną, niepozostającą z nikim we wspólnym gospodarstwie domowym oraz zadłużoną z tytułu kredytów, zaległości podatkowych i opłat za nieruchomości. Ponadto referendarz sądowy wskazał, że skarżący oświadczył, iż nieruchomości wskazane we wniosku, tj. dom, nieruchomość rolną oraz dwie hale produkcyjno-magazynowe z budynkiem socjalnym, są zajęte m.in. przez organy podatkowe. W świetle powyższego wniosku referendarz sądowy wezwał pełnomocnika skarżącego do uzupełnienia w terminie dziesięciu dni danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie: dokumentów wskazujących wysokość wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, odpisów zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych złożonych przez lub w imieniu skarżącego oraz innych osób pozostających z nim w gospodarstwie domowym za lata 2015-2016, zaświadczenia wydanego we właściwym urzędzie pracy, że skarżący jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, wyciągów z wszelkich rachunków bankowych oraz prowadzonych przez spółdzielcze kasy oszczędności, posiadanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, a także dokumentów dotyczących lokat (sprecyzowano, że w przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć i sposobie ich spłaty w okresie ostatnich trzech miesięcy, w tym o środkach, którymi posiadacz rachunku może dysponować, a w razie likwidacji rachunków wymienionych w aktach notarialnych oraz protokole kontroli znajdujących się w aktach administracyjnych, których numery podano – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy o zamknięciu rachunku), zaświadczeń banków wskazujących wysokość miesięcznych rat kredytów spłacanych przez skarżącego w okresie ostatnich trzech miesięcy oraz sumę zaległości już spłaconych i tych, które pozostają jeszcze do zapłaty, lub harmonogramu spłaty należności kredytowych oraz potwierdzeń zapłaty rat za ostatnie trzy miesiące, zaświadczeń organów podatkowych dotyczących zaległości podatkowych skarżącego, wyszczególniających kwoty wpłacone lub wyegzekwowane od niego w okresie ostatnich trzech miesięcy oraz sumę należności, jakie pozostają jeszcze do spłaty, lub innych dokumentów zawierających takie informacje, np. odpisów wezwań do zapłaty, potwierdzeń wpłat itp., dokumentów poświadczających, że majątek nieruchomy skarżącego został zajęty w sposób uniemożliwiający rozporządzanie nim, w szczególności odpisów z ksiąg wieczystych, odpisów postanowień i zawiadomień wydanych w postępowaniu egzekucyjnym itp., a także faktur lub rachunków obrazujących aktualną wysokość wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego oraz dokumentów potwierdzających zapłatę tych należności lub wysokość ewentualnych zaległości w tym zakresie. Referendarz wskazał, że przesyłka zawierająca to wezwanie została dwukrotnie awizowana, po raz pierwszy w dniu 2 maja 2017 r., a następnie, jako niepodjęta w terminie – zwrócona nadawcy, a także że wezwanie nie zostało wykonane. Rozpoznając wniosek referendarz sądowy wskazał na treść art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej w skrócie: "P.p.s.a.") i stwierdził, że przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych uzależnione jest od wykazania, że wnioskujący że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Referendarz sądowy stwierdził, że strona wnioskująca winna zatem tę przesłankę udowodnić, przedstawiając z własnej inicjatywy lub na wezwanie sądu stosowną dokumentację źródłową, zaś minimum staranności jaką winna przejawić sprowadza się do dokładnego wykonania wezwania, tj. złożenia dokumentów i wyjaśnień wymienionych w wezwaniu. Referendarz sądowy wskazał, że termin do wykonania wezwania upłynął skarżącemu bezskutecznie z dniem 26 maja 2017 r., wobec uznania, na podstawie art. 73 § 4 p.p.s.a., za skutecznie doręczoną z upływem 16 maja 2017 r. przesyłkę zawierającą powyższe wezwanie. Referendarz wskazując na treść art. 255 P.p.s.a. stwierdził, że brak dokumentów źródłowych wyłącza poczynienie ustaleń faktycznych dotyczących sytuacji skarżącego, a tym samym przyznania mu prawa pomocy. W sprzeciwie od powyższego postanowienia pełnomocnik skarżącego w osobie adwokata zarzucił postanowieniu referendarza sądowego naruszenie art. 246 § 1 oraz art. 255 P.p.s.a. poprzez bezpodstawne odmówienie skarżącemu przyznania prawa pomocy będące następstwem braku merytorycznego rozpoznania wniosku skarżącego w konsekwencji niewykonania wezwania do uzupełnienia wniosku w sytuacji gdy oświadczenie skarżącego było wystarczające dla stwierdzenia możliwości przyznania mu prawa pomocy. W ocenie pełnomocnika skarżącego referendarz sądowy bezpodstawnie zastosował art. 255 P.p.s.a. podczas gdy skarżący w sposób szczegółowy we wniosku przedstawił swoją sytuację majątkową i możliwości płatnicze, a także dokładne dane o stanie rodzinnym. Jego oświadczenie było zatem, w ocenie pełnomocnika, wystarczające do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wskazując na postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 listopada 2014 r., sygn. akt I OZ 959/14 pełnomocnik stwierdził, że nienadesłanie dokumentów przez wnioskującego o prawo pomocy nie obliguje sądu do formułowania kolejnego wezwania, ale nakazuje rozpoznanie wniosku w oparciu o dostarczone materiały. Tym samym uzupełnienie wniosku skarżącego nie było niezbędne dla możliwości jego rozpoznania. Ostatecznie pełnomocnik wskazał, że z uwagi na treść art. 260 § 2 zdanie drugie P.p.s.a. rozpoznając sprzeciw sąd orzeka jako sąd drugiej instancji stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu, co oznacza, że do sprzeciwu należy zastosować zasady rządzące innymi środkami odwoławczymi. Zdaniem pełnomocnika powyższe oznacza, że Sąd rozpoznając sprzeciw nie może poprzestać jedynie na kontroli prawidłowości wydanego przez referendarza orzeczenia, ale musi zbadać sprawę jeszcze raz merytorycznie orzekając według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dniu wydania orzeczenia. Wskazał ponadto, że w P.p.s.a. brak jest odpowiednika art. 381 k.p.c., a zatem możliwe było przedłożenie nowych dowodów na etapie sprzeciwu. Do sprzeciwu pełnomocnik nie dołączył jakichkolwiek załączników. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 260 § 1 P.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Jednocześnie zgodnie z §2 ww. przepisu wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Tak ukształtowana treść przepisu, w szczególności użycie sformułowania "gdy wykaże", wyraźnie przesądza, że to na stronie spoczywa obowiązek przekonania sądu, że znajduje się w sytuacji wymagającej przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym lub całkowitym. Jednocześnie ocena przez Sąd dokonywana jest w oparciu o złożone przez stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy oświadczenie na urzędowym formularzu "PPF" uzupełnione ewentualnie w trybie art. 255 p.p.s.a. Należy w tym miejscu podkreślić, że ustawodawca w odniesieniu do wniosku o przyznanie prawa pomocy poza oświadczeniem o stanie rodzinnym i majątkowym w formularzu urzędowym "PPF" przewidział możliwość weryfikacji takiego oświadczenia. Zgodnie bowiem z treścią art. 255 P.p.s.a. strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Nieprawidłowe wypełnienie ww. formularza lub nieuzupełnienie na żądanie sądu wniosku stoi na przeszkodzie przyznaniu prawa pomocy, albowiem Sąd nie jest w stanie ocenić sytuacji skarżącego. Podkreślić w tym miejscu także należy, że przyznanie prawa pomocy następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że w stosunku do jego osoby zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Użyte w treści art. 246 P.p.s.a. słowo "wykazać" oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, publ. LEX nr 1104158). Wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 881/11, publ. LEX nr 1069777). W ocenie Sądu referendarz sądowy zasadnie przyjął, że złożone przez skarżącego oświadczenie jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego. Skarżący w złożonym formularzu oświadczył, że jest osobą bezrobotną, a także, iż nie uzyskuje dochodu, zaś jako stałe koszty wskazał kredyty oraz zobowiązania publicznoprawne. Należy zatem wskazać, że tak wypełnione oświadczenie mogłoby prowadzić do wniosku, że skarżący nie ponosi żadnych kosztów utrzymania bieżącego, w tym zakupu żywności, mimo, iż z opisu w rubryce 11 wynika, że należy podać zobowiązania i stałe wydatki. Należy również zauważyć, że skarżący z jednej strony powołał się na fakt posiadania nieruchomości w postaci domu o powierzchni 250 m2, 2 ha nieruchomości rolnej, 2 hal produkcyjno-magazynowych z budynkiem socjalnym, z drugiej zaś strony nie wskazał kosztów (poza oświadczeniem o zaciągniętych na nie kredytach bez wskazania wysokości rat jakie zobowiązany jest spłacać) jakie ponosi w związku z ich utrzymaniem. Również nie może ujść uwadze Sądu fakt, iż skarżący w toku postępowania korzysta z pomocy pełnomocnika ustanowionego z wyboru, co może świadczyć o tym, że skarżący dysponuje majątkiem pozwalającym na opłacenie wynagrodzenia tak ustanowionego pełnomocnika. Powyższe, w ocenie Sądu, uzasadniało wezwanie skarżącego, przez referendarza sądowego, do przedłożenia dokumentów wymienionych w jego piśmie z dnia 21 kwietnia 2017 r., w oparciu o przepis art. 255 P.p.s.a., zaś ich niezłożenie skutkowało odmową prawa pomocy. Należy również przypomnieć, że wobec treści art. 243 P.p.s.a. sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. To strona ma zatem przekonać sąd o tym, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W gestii sądu pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności. W świetle powyższych uwag strona ma więc obowiązek współdziałania w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Nieuczynienie zadość temu obowiązkowi pociąga zatem za sobą negatywne konsekwencje w postaci niemożliwości uwzględnienia wniosku. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 260 Ppsa orzeczono jak w sentencji.