I SA/Gl 267/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kozicka, po rozpoznaniu w dniu 12 marca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi E. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulgi płatniczej – umorzenia zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. WSA/post.1 - sentencja postanowienia Odpowiadając na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w niniejszej sprawie w wysokości 500 zł, skarżący wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek podkreślił, że zatrudniony jest na ćwierć etatu z wynagrodzeniem wynoszącym 330 zł. Według wniosku skarżący nie posiada żadnego majątku, poza nieruchomością rolną stanowiącą przedmiot zajęcia hipotecznego i pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z małżonką. Dodał, że od dnia 11 kwietnia 2000 r. w jego małżeństwie obowiązuje rozdzielność majątkowa. Referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, przedłożenie wyciągów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat, nadesłanie kopii zeznań podatkowych za rok 2010 złożonych przez skarżącego oraz inne osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, wyjaśnienie, na podstawie jakiego tytułu prawnego skarżący korzysta z lokalu wskazanego jako jego adres zamieszkania, udowodnienie, że wskazana we wniosku nieruchomość rolna jest obciążona hipoteką oraz udokumentowanie za pomocą kopii faktur lub rachunków wysokości wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Zastrzegł przy tym, że pomimo rozdzielności majątkowej, na którą skarżący się powołał – zeznanie to obejmuje także jego małżonkę jako osobę pozostającą z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. W odpowiedzi na wezwanie skarżący nadesłał: kopie swojego zeznania podatkowego za ubiegły rok i zaświadczenie o zatrudnieniu i wynagrodzeniu (w imieniu pracodawcy wystawił je sam skarżący, pełniący funkcję dyrektora); kopię umowy wyłączającej majątkową wspólność małżeńską; wydruk dotyczący księgi wieczystej (zawierający informację na temat hipoteki obciążającej nieruchomość skarżącego) oraz zaświadczenie spółdzielni mieszkaniowej, że posiada on spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu będącego jego miejscem zamieszkania. Postanowieniem z dnia 18 sierpnia 2011 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia wskazano przede wszystkim, że skarżący nie udokumentował kosztów utrzymania gospodarstwa domowego. Zignorował ponadto tę część wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, która dotyczyła jego małżonki, i to pomimo faktu, że w wezwaniu wyraźnie zastrzeżono, iż zniesienie w małżeństwie skarżącego ustawowej wspólności majątkowej nie ma znaczenia z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy. W złożonym sprzeciwie skarżący zaznaczył, iż postanowienie odmawiające przyznania mu prawa pomocy wprowadza barierę majątkową. Powołał się także na zalecenia Komitetu Ministrów Rady Europy, w których wskazano na konieczność ułatwiania osobom ubogim korzystania z prawa do ochrony prawnej. Wskazał także, że nie można zgodzić się z twierdzeniem, iż z obowiązku do wzajemnej pomocy nie zwalnia pozostawanie małżonków w rozdzielności majątkowej. Postanowieniem z dnia 24 października 2011 r. Sąd odrzucił sprzeciw skarżącego jako złożony po upływie terminu. Postanowieniem z dnia 20 lutego 2012 r. sygn. akt II FZ 795/11, wydanym na skutek zażalenia skarżącego, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił postanowienie z dnia 24 października 2011 r. o odrzuceniu sprzeciwu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie: P.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Mając powyższe na uwadze – wobec uchylenia przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowienia tutejszego Sądu o odrzuceniu sprzeciwu, orzeczenie referendarza sądowego utraciło moc a sprawa dotycząca przyznania skarżącemu prawa pomocy podlegała rozpoznaniu przez Sąd. Wskazać zatem należy, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – czyli w myśl art. 245 § 3 tej ustawy obejmującym m.in. zwolnienie od kosztów sądowych – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zdaniem Sądu, skarżący okoliczności takiej w powyższej sprawie nie wykazał. W sposób szczególny zwrócić należy uwagę na brak udokumentowania w sprawie wydatków, ponoszonych w związku z utrzymaniem gospodarstwa domowego, pomimo wyraźnego wezwania w tym zakresie. Wysokość tych kosztów nie jest znana, natomiast deklarowane przez wnioskodawcę dochody są na tyle niskie (dochód miesięczny brutto około 330 zł), że trudno uznać je za wystarczające na pokrycie nawet minimalnych kosztów utrzymania gospodarstwa domowego. Stąd – w ocenie Sądu, przyjmując deklarowaną przez stronę wysokość dochodów – w ponoszeniu tychże wydatków (a także innych koniecznych kosztów, związanych z utrzymaniem się) pomagać muszą wnioskodawcy finansowo inne osoby. Po drugie, skarżący nie nadesłał wyciągów z posiadanych przez siebie oraz osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym rachunków bankowych. Brak tego rodzaju dokumentów nie pozwala na wolną od wątpliwości ocenę rzeczywistych możliwości finansowych strony, w szczególności zaś niewiadomy jest stan takich rachunków. W kwestii natomiast rozdzielności majątkowej małżonków, wbrew temu, co twierdzi skarżący w sprzeciwie, ugruntowany w orzecznictwie jest pogląd, że rozdzielność majątkowa odnosi się nie do wzajemnych obowiązków małżonków, lecz do ich majątków (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 229/09, niepubl.). Małżonkowie są przy tym, zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia ich pozostawanie w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. GZ 71/04, ONSAiWSA 2005, nr 1, poz. 8). Dodać trzeba, że skarżący nie wykonał wezwania referendarza sądowego także w zakresie, dotyczącym jego małżonki, pozostającej przecież – jak wynika z wniosku – we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z wnioskodawcą. Reasumując, należy stwierdzić, że wskazane powyżej mankamenty dowodowe nie pozwalają na uznanie, że skarżący wykazał, iż spełniona została w jego przypadku przesłanka, warunkująca przyznanie mu prawa pomocy w zakresie, dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych. W związku z powyższym, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 P.p.s.a., należało orzec jak w sentencji postanowienia.