I SA/Gl 283/11

Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Gabriel Radecki po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 czerwca 2011 r. sprawy ze skargi B. F.- S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Odpowiadając na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 200 zł, skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego. Uzasadniając wniosek, podkreśliła, że jest osobą bezrobotną, która wkrótce utraci prawo do zasiłku. Dodała, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z małżonkiem dysponującym dochodem w wysokości 610 zł brutto. Jak podkreśliła skarżąca, średnie dochody w ramach tego gospodarstwa wynoszą 1700 zł, zaś wydatki 1500 zł, przy czym od stycznia bieżącego roku spłaca ona zaległości podatkowe, kwestionowane przez nią m.in. w niniejszej sprawie. Według wniosku strona nie posiada majątku, poza nieruchomością, której dotyczy sporne zobowiązanie podatkowe, stanowiącej w związku z tym przedmiot zabezpieczenia hipotecznego. Referendarz sądowy wezwał skarżącą do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku poprzez: nadesłanie zaświadczenia wymieniającego wszystkie osoby zameldowane pod adresem miejsca zamieszkania skarżącej oraz ewentualne wyjaśnienie, jakie relacje rodzinne łączą te osoby ze skarżącą, udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącą i osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym, przedłożenie wyciągów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą i osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat, nadesłanie kopii zeznań podatkowych za rok 2010 złożonych przez skarżącą oraz inne osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym, przedłożenie zaświadczenia w sprawie bezrobocia, wyjaśnienie, na podstawie jakiego tytułu prawnego skarżąca korzysta z lokalu wskazanego jako jej adres zamieszkania, oraz udokumentowanie za pomocą kopii faktur lub rachunków wysokości wydatków z tytułu stałych opłat związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Odpowiadając na to wezwanie, skarżąca – częściowo w formie kserokopii –nadesłała: umowę najmu lokalu zawartą przez jej małżonka, jako najemcę, w dniu 1 stycznia 2011 r. (według jej § 5 miesięczny czynsz z tytułu najmu wynosi 1100 zł, przy czym zgodnie z § 10 najemca zobowiązany jest do uiszczania opłat "za używanie", w szczególności za energię elektryczną, wodę i odprowadzanie ścieków oraz za telefon; według § 12 najemca w dniu podpisania umowy złożył wynajmującemu kaucję w wysokości dwukrotności miesięcznego czynszu), dwa potwierdzenia zameldowania na pobyt czasowy w wynajmowanym lokalu odnoszące się do skarżącej i jej małżonka, faktury i rachunki związane z kosztami utrzymania lokalu (m.in. za energię elektryczną na kwotę 275,42 zł i za paliwo gazowe na kwotę 555,62 zł; kwoty te zostały zapłacone), potwierdzenie wypłaty małżonkowi skarżącej świadczenia z ubezpieczenia społecznego za ubiegły miesiąc w kwocie 530,12 zł, wyciągi z dwóch rachunków bankowych za trzy ostatnie miesiące (na jeden z nich w odstępach miesięcznych wpłacane były kwoty kolejno 1300 zł i po 1150 zł, pierwszą i ostatnią kwotę wpłaciła skarżąca, drugą jej córka, z kolei pośród wydatków, oprócz wspomnianego czynszu za najem mieszkania, widnieje czynsz za garaż w wysokości 125 zł; na drugim rachunku, którego stan wynosi 420,40 zł, uwagę zwracają dwa przelewy zatytułowane "dla córeczki", dokonane w dniach 10 marca 2011 r. i 13 kwietnia 2011 r. na łączna kwotę 600 zł), potwierdzenia wpływu na rachunek skarżącej zasiłków z urzędu pracy za miesiące od lutego do kwietnia bieżącego roku (zasiłki te wyniosły kolejno: 645,31 zł, 575,32 i 517,26 zł), decyzję z dnia 15 grudnia 2010 r. o uznaniu skarżącej za osobę bezrobotną, zeznanie podatkowe skarżącej za 2010 r. (wykazano w nim jedynie przychody w wysokości 5090,01 zł) oraz obliczenie podatku jej małżonka za ten rok przez organ rentowy. Skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy także w dwóch innych sprawach toczących się równolegle, w których wpisy od skargi również wynoszą po 200 zł. Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym – czyli w myśl art. 245 § 2 tego Prawa obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego lub innego profesjonalnego pełnomocnika – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie wspomnianego faktu, przedstawiając, także na wezwanie, stosowną dokumentację źródłową. To na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa więc ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym (tak postanowienie Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OZ 322/08, LEX nr 479084). Aktywność Sądu lub referendarza sądowego w ramach ustalania przesłanek prawa pomocy ogranicza się natomiast do wystosowania wezwania do uzupełnienia danych zawartych we wniosku i oceny materiału dowodowego sprawy, przeprowadzonej m.in. z uwzględnieniem sposobu, w jaki wykonano wspomniane wezwanie. To strona zatem powinna podejmować czynności, które przekonałyby rozpoznającego wniosek co do zasadności przyznania prawa pomocy, w szczególności starać się obalić powstałe w sprawie wątpliwości, gdyż ten ostatni nie jest ani zobowiązany, ani uprawniony do prowadzenia dochodzeń w rozpatrywanym zakresie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2008 r., sygn. akt I FZ 394/08, LEX nr 565703). Odnosząc te uwagi do rozpatrywanej sprawy, stwierdzić trzeba, że skarżąca nie wykazała, iż powyższa przesłanka została spełniona, ponieważ jej oświadczenia oraz przedłożony materiał dowodowy nie pozwalają na wolną od wątpliwości ocenę okoliczności mających znaczenie dla rozpoznania wniosku. Dotyczą one przede wszystkim rzeczywistej sytuacji dochodowej wnioskodawczyni i osób pozostających z nią w gospodarstwie domowym, której wyjaśnieniu służył zwłaszcza punkt drugi wezwania referendarza sądowego. Jest bowiem oczywiste, że w ramach tego gospodarstwa muszą pozostawać do dyspozycji dochody lub szerzej zasoby majątkowe, które pominęła ona podczas postępowania, a które stanowią źródło pokrycia wskazanych przez nią wydatków. Ponosi ona wszak wydatki, które przekraczają udokumentowane dochody, skoro dochody te nie wystarczyłyby nawet na opłacenie czynszu najmu (w kwietniu suma udokumentowanych dochodów, czyli zasiłku skarżącej i świadczenia jej małżonka, wyniosła 1047,38 zł, choć we wniosku wysokość dochodu miesięcznego określona została na kwotę 1700 zł). Tym samym w świetle materiału dowodowego wszelkie inne wykazane wydatki, w tym czynsz za najem garażu czy opłaty związane z utrzymaniem mieszkania – nie znajdują pokrycia w ujawnionych dochodach. Pośród nich znajdują się także kwoty przelewane przez stronę na rzecz córki, stanowiące łącznie równowartość wpisów należnych we wszystkich jej sprawach. Nie bez znaczenia pozostaje zatem fakt, iż strona poniosła ten wydatek w czasie, kiedy powinna się już liczyć z koniecznością opłacenia kosztów sądowych w sprawie, starając się wygospodarować w tym celu niezbędne środki, także poprzez poczynienie niezbędnych oszczędności. Znamienne jest również, że wcześniej, na początku roku, jej małżonek, który za ubiegły rok wykazał jedynie niewielkie dochody z ubezpieczenia społecznego, zobowiązał się do wpłacenia kaucji na pokrycie ewentualnych szkód w wynajmowanym przez siebie lokalu w wysokości przekraczającej dziesięciokrotność wpisu. Skarżąca nie wyjaśniła wszystkich tych wątpliwości, nie wskazując w szczególności pochodzenia kwoty wpłacanej przez siebie na jej rachunek bankowy ani – w przypadku kwoty przelanej przez jej córkę – tytułu prawnego tego przysporzenia. Odnotować przy tym wypada, że córka ta – jako pełnoletni domownik wnioskującej – odebrała kierowane do tej ostatniej wezwanie do uiszczenia wpisu, oraz że wezwanie do nadesłania zaświadczenia wymieniającego wszystkie osoby zameldowane w lokalu skarżącej nie zostało wykonane. Zamiast tego zaświadczenia przedłożono wszak jedynie dwa odrębne potwierdzenia, że wnioskodawczyni i jej małżonek są w tym lokalu zameldowani, co nie pozwala wykluczyć, iż osób tam zameldowanych lub przebywających jest więcej. W tym kontekście przypomnieć trzeba, iż wezwanie referendarza sądowego wyraźnie obejmowało nie tylko stronę i jej małżonka, ale i wszystkie osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy nie można zaś pominąć także sytuacji rodzinnej wnioskodawcy, która musi być dokładnie ustalona. Przywołane okoliczności, zwłaszcza rażąca dysproporcja pomiędzy wykazanymi wydatkami a udokumentowanym dochodem, stoją w jawnej sprzeczności z oświadczeniami skarżącej oraz nadesłanymi dokumentami, co z kolei musi być wzięte pod uwagę podczas rozpoznawania wniosku o prawo pomocy. Ocena takiego wniosku nie może przecież odbiegać od rzeczywistych możliwości płatniczych strony, wobec czego niemożność ich ustalenia, wiążąca się z nierozwiązywalną rozbieżnością pomiędzy materiałami dostarczonymi przez tę stronę, wyklucza przyjęcie, że nie może ona pokryć jakichkolwiek kosztów postępowania, a tym samym uwzględnienie wniosku. Wątpliwości dotyczące źródeł utrzymania wnioskodawcy, pojawiające się w każdej takiej sytuacji, gdy ponosi on wydatki przewyższające wysokość deklarowanych dochodów, mają zaś na tyle istotne znaczenie, że nie pozwalają uwzględnić wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 lipca 2008 r., sygn. akt II FZ 225/08, LEX nr 493657). Jest to bowiem wykluczone, jeżeli ustalane fakty nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z przedstawionymi informacjami dotyczącymi majątku i dochodów (tak postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt II OZ 522/06, LEX nr 299447). Może to wchodzić w rachubę jedynie wtedy, gdy skarżąca, wywiązując się z omówionych wyżej powinności łączących się ze spoczywającym na niej ciężarem dowodu, w sposób udokumentowany wyjaśni, także w ramach ewentualnego sprzeciwu do niniejszego postanowienia, wskazane rozbieżności i odpowie na pytanie o źródło finansowania swoich wydatków, wykonując należycie wezwanie referendarza sądowego. W związku z powyższym na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.