I SA/Gl 299/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 11 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi B. J. i R. J. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego prawomocnym postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 1071/10 w przedmiocie ulgi płatniczej – umorzenia zaległości podatkowej i odsetek w kwestii wniosku skarżących z dnia 4 grudnia 2013 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym ustanowienia adwokata postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Przedmiotem skargi B. J. i R. J. jest wznowienie postępowania sądowego zakończonego prawomocnym postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach w sprawie I SA/Gl 1071/10 w przedmiocie ulgi płatniczej – umorzenia zaległości podatkowej i odsetek. W ramach poprzedniego postępowania zwyczajnego skarżący występowali już z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, a postępowanie w tym zakresie zakończyło się postanowieniem Sądu z dnia 31 stycznia 2011 r. (sygn. akt I SA/Gl 1071/10), mocą którego odmówiono skarżącym przyznania prawa pomocy. Sąd uznał wówczas, że skarżący nie wykazali, iż w ich przypadku spełniona została przesłanka przyznania prawa pomocy. Podkreślono, że skarżący nie ustosunkowali się w znacznej mierze do wezwania referendarza sądowego, zmierzającego do ujawnienia wszystkich okoliczności stanu faktycznego, które niezbędne były dla zbadania zasadności ich wniosku. W toku niniejszego postępowania, postanowieniem z dnia 18 lipca 2013 r., referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata. W motywach rozstrzygnięcia zwrócono przede wszystkich uwagę, że skarżący kolejny raz nie nadesłali dokumentów źródłowych, które potwierdzałyby sygnalizowane przez nich okoliczności. Co więcej, stwierdził, że spostrzeżone nieścisłości, przy jednoczesnej biernej postawie skarżących, nie pozwoliły na odstąpienie od poprzedniego stanowiska Sądu, które przyjęto w postanowieniu z dnia 31 stycznia 2011 r. W dalszej kolejności, postanowieniem z dnia 28 października 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odrzucił skargę B. J. i R. J. o wznowienie ww. postępowania sądowego. Podstawa faktyczną, dla którego Sąd orzekł o odrzuceniu skargi, było uchybienie przez skarżących terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Odpisy postanowień doręczono skarżącym w dniu 5 listopada 2013 r. W terminie do wniesienia skargi kasacyjnej, skarżący – w ramach pisma procesowego z dnia 4 grudnia 2013 r. – ponownie w tej sprawie zwrócili się do Sądu o ustanowienie pełnomocnika, motywując koniecznością sporządzenia skargi przez adwokata. W dniu 27 grudnia 2013 r. (data nadania w urzędzie pocztowym), w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego, wpłynęły do Sądu urzędowe formularze wniosku o przyznanie prawa pomocy, w których skarżący wystąpili o ustanowienie dla nich adwokata. W motywach wniosków zgodnie podnieśli, że nie posiadają środków niezbędnych dla obrony swoich praw. W oświadczeniach o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący zeznali, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostają jeszcze z córką i synem oraz matką skarżącego. Dom, w którym wszyscy wspólnie zamieszkują należy do ich syna. Dochód gospodarstwa domowego oznaczono w kwocie 3.500,00 zł, w tym wynagrodzenie syna skarżących (2000 zł) i emerytura matki skarżącego (1500 zł). Pismami z dnia 3 stycznia 2014 r. referendarz zobowiązał skarżących do uzupełnienia wniosków poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i nadesłanie dokumentów źródłowych. Wezwania doręczono skarżącym w dniu 13 stycznia 2014 r. i do dnia dzisiejszego pozostały bez odpowiedzi. Po rozpoznaniu wniosku zważono, co następuje: W punkcie wyjścia, w ślad za postanowieniem z dnia 18 lipca 2013 r., należy zaznaczyć, iż "to, że postępowanie wznowieniowe jest postępowaniem nadzwyczajnym, które zostało zakończone prawomocnym orzeczeniem, nie oznacza, że dotyczy ono innej sprawy" (z uzasadnienia uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 grudnia 2010 r. sygn. akt II GPS 2/10; LEX nr 668584). Tym samym orzeczenie wydane w przedmiocie prawa pomocy w toku postępowania zwykłego rozciąga się na postępowanie nadzwyczajne, tj. ze skargi o wznowienie postępowania. Zgodnie natomiast z treścią art. 165 P.p.s.a., postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Z kolei przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" zgodnie z utrwalonym dotychczas orzecznictwem rozumie się wszelkie zmiany zarówno w okolicznościach faktycznych jak i w obowiązujących przepisach prawnych, które uzasadniają wydanie postanowienia o odmiennej treści, niż to które swego czasu zapadło (por. postanowienia NSA z dnia 15 kwietnia 2008 r. sygn. akt II FZ 106/08, LEX nr 471131 oraz z dnia 11 stycznia 2010 r. sygn. akt II OZ 1161/09, LEX nr 601096). Chodzi tu o takie zmiany, które w istotny sposób wpływają na sytuację materialną strony, a w konsekwencji na jej możliwości ponoszenia kosztów postępowania. Trzeba na gruncie tej sprawy zaznaczyć, mając na uwadze przywołane wyżej orzecznictwo, że postępowanie z wniosku o przyznanie prawa pomocy, w toku postępowania zwyczajnego (sygn. akt I SA/Gl 1071/10), zakończyło się prawomocnym postanowieniem Sądu z dnia 31 stycznia 2011 r., którym odmówiono skarżącym przyznania prawa pomocy we wnioskowanym wówczas zakresie. W motywach tamtego rozstrzygnięcia wyraźnie akcentowano bierną postawę skarżących w gromadzeniu materiałów źródłowych, niezbędnych z omawianego punktu widzenia. Zarzucono wtedy skarżącym, że selektywnie potraktowali wezwanie referendarza sądowego, nie nadsyłając wielu kluczowych dla sprawy dokumentów. Obecnie, skarżący wnieśli o przyznanie im prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata. Z tych względów należy w tym miejscu przywołać treść art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którym przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, czyli w świetle art. 245 § 3 przywołanej ustawy obejmującym m. in. ustanowienie adwokata, następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy podkreślić, że dla wolnego od wątpliwości rozstrzygnięcia wniosków skarżących, zobowiązano ich do przedłożenia dokumentów źródłowych, które zobrazowałyby nie tylko ich aktualną sytuację materialną i rodzinną, ale pomogłyby rozwiać wątpliwości, które zrodziły się podczas poprzedniego postępowania w przedmiocie prawa pomocy. Wezwania te pozostały jednak bez odpowiedzi. Skutkiem tej bierności procesowej skarżących jest w dalszym ciągu brak wiedzy rozpoznającego wniosek o kosztach związanych z utrzymaniem ich gospodarstwa domowego. Co więcej, uprzednio przedstawione dokumenty źródłowe (zeznania podatkowe) i składane oświadczenia nie pozwalają na jednoznaczne oznaczenie gospodarstwa domowego skarżących. Z jednej strony, przedłożone dokumenty wskazują, iż skarżący zamieszkują w miejscowości L. [...] , z drugiej zaś, oni sami deklarują, że zamieszkują w Z. przy ul. [...]. Nie sposób zatem przyporządkować deklarowanych przez nich obciążeń budżetowych do konkretnej nieruchomości. Wątpliwości te sygnalizowano już w ramach poprzedniego postępowania w przedmiocie prawa pomocy, a obecnie w dalszym ciągu nie zostały przez skarżących wyjaśnione. Wypada za postanowieniem z dnia 18 lipca 2013 r. powtórzyć, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, że im bardziej wnioskodawca zobrazuje, udokumentuje swoją sytuację materialną, tym większe możliwości wnikliwej oceny ma sąd administracyjny. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 § 1 P.p.s.a. Zgodnie bowiem z tym przepisem ciężar dowodu spoczywa na stronie, która wnosi o przyznanie prawa pomocy (patrz postanowienie z dnia 4 kwietnia 2013 r., sygn. akt I FPP 5/13; dostępne na stronie internetowej: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Co znamienne, w tym kolejnym już postępowaniu w przedmiocie prawa pomocy, nie dochodzi do zmiany ciężaru dowodu w zakresie wystąpienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Obowiązek ten ponownie ciąży na wnioskodawcy, który zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. powinien wykazać, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Spostrzeżone wyżej nieścisłości, przy jednoczesnej biernej postawie skarżących, nie pozwoliły na odstąpienie od poprzedniego stanowiska Sądu, które przyjął w postanowieniu z dnia 31 stycznia 2011 r. W związku z powyższym, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., przy uwzględnieniu art. 165 tej ustawy, orzeczono jak w sentencji.