I SA/Gl 300/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Kornacki, Sędziowie WSA Agata Ćwik-Bury, Dorota Kozłowska ( spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 7 sierpnia 2018 r. sprawy ze skargi C. D.S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną oraz skargi na przewlekłość postępowania egzekucyjnego oddala skargę. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej: organ odwoławczy, organ nadzoru) postanowieniem z dnia [...] nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1257, dalej: K.p.a.) oraz art. 18 i art. 54 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1201, dalej: u.p.e.a.), utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w G. (dalej: organ egzekucyjny) z dnia [...] nr [...] o oddaleniu skargi C.D. S. (dalej: zobowiązany, skarżący) na przewlekłość postępowania egzekucyjnego oraz skargi na czynność egzekucyjną z dnia [...] nr [...] dokonaną zawiadomieniem o zajęciu rachunku bankowego w A S.A. nr [...]. Powyższe postanowienie organu nadzoru zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym. W toku prowadzonego wobec zobowiązanego postępowania egzekucyjnego, obejmującego grzywnę nałożoną w dniu 10 lutego 2017 r. mandatem karnym kredytowanym w kwocie 100 zł (na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] nr [...]), zawiadomieniem z dnia [...] nr [...] doręczonym wraz z odpisem tytułu wykonawczego w dniu 3 października 2017 r., organ egzekucyjny zajął rachunek bankowy zobowiązanego w A S.A. (dalej: Bank). Zajęcie to nie zostało zrealizowane z uwagi na brak środków na zajętym rachunku, o czym Bank poinformował pismem z dnia 26 września 2017 r. W dniu 13 października 2017 r. zobowiązany nadał skargę z 10 października 2017 r. na powyższą czynność egzekucyjną i powołując art. 54 § 1 u.p.e.a. stwierdził, że postępowanie egzekucyjne jest przewlekłe pod względem uporczywości działań organów państwowych, gdyż nie biorą pod uwagę niskiego dochodu i potrzeb finansowych oraz nie zbadały okoliczności powstania obowiązku celem ustalenia jego zasadności i wymagalności. Zarzucił postępowaniu egzekucyjnemu brak odpowiednich pouczeń co do prawa wnoszenia zarzutów i skarg na pismach poprzedzających tytuł wykonawczy. Twierdził, że nie został uprzedzony przed zajęciem wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego, dokonanym bez żadnego orzeczenia sądu. Zarzucił nadto postępowaniu egzekucyjnemu bezpodstawność jego prowadzenia, gdyż jego zdaniem uzasadnienie powstania obowiązku jest nielogiczne i niezgodne z zasadą równego traktowania uczestników drogowych. Zobowiązany przywołał także art. 33 § 1 pkt 1, 2 i 6 u.p.e.a., czyli zarzuty nieistnienia i brak wymagalności obowiązku oraz niedopuszczalność egzekucji administracyjnej. Kolejnym zawiadomieniem z dnia [...] nr [...], doręczonym zobowiązanemu w dniu 8 listopada 2017 r. w sposób zastępczy (po dwukrotnym awizowaniu przesyłki w dniach 24 października 2017 r. i 2 listopada 2017 r.) organ egzekucyjny zajął wierzytelność pieniężną stanowiącą zwrot podatku VAT za lipiec 2017 r. Organ egzekucyjny postanowieniem z dnia [...] oddalił skargę zobowiązanego na przewlekłość postępowania egzekucyjnego oraz skargę na czynność egzekucyjną – zajęcie rachunku bankowego dokonaną zawiadomieniem z dnia [...] nr [...]. Organ ten powołując się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 października 2008 r., sygn. akt III SA/Wa 114/08 podkreślił, że przewlekłość postępowania zachodzi wówczas, gdy organ egzekucyjny nie podejmuje czynności zmierzających do wyegzekwowania obowiązku, uwzględniając czas niezbędny do podjęcia tych czynności, a więc gdy postępowanie trwa dłużej niż to konieczne z przyczyn leżących po stronie organu. W niniejszej sprawie przesłanka przewlekłości postępowania jest niezasadna. W kwestii skargi na czynność egzekucyjną organ egzekucyjny zauważył, że musi ona dotyczyć konkretnej czynności egzekucyjnej i musi być umotywowana nieprawidłowościami w czynnościach wykonawczych organu egzekucyjnego. Natomiast zawiadomienie z dnia [...] o nr [...] o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego zawiera wszystkie niezbędne elementy, które zostały wymienione w art. 67 § 2 u.p.e.a. Ponadto druk tego zawiadomienia spełnia wymogi zawarte w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 22 sierpnia 2016 r. (Dz.U. z 2016 r. poz. 1339). Zawiadomienie to zostało prawidłowo doręczone dłużnikowi zajętego prawa majątkowego (Bankowi) jak i zobowiązanemu wraz z odpisem tytułu wykonawczego (w dniu 3 października 2017 r.). Organ egzekucyjny nadmienił nadto, iż czynność zajęcia rachunku bankowego zobowiązanego została uchylona w dniu [...] z uwagi na zaspokojenie w całości egzekwowanej należności objętej tytułem wykonawczym. Zażalenie na postanowienie organu egzekucyjnego złożył zobowiązany. Zobowiązany wniósł o zwrot środków pieniężnych na jego konto bankowe oraz "o bardziej merytoryczne podejście do sprawy" i o ponowne rozpatrzenie jego skargi. Zdaniem zobowiązanego, polskie urzędy nielegalnie włamały się do jego konta bankowego i ukradły z nich środki pieniężne, nadto organ egzekucyjny omówił jedynie dwa zarzuty z ośmiu zawartych w skardze. W ocenie zobowiązanego termin "przewlekły" oznacza nie tylko "trwający długo", "rozwlekły", ale również "uporczywy", co odnotowuje się wyraźnie w przypadku poszczególnych organów państwowych, którym zarzucił "abstynację" w egzekwowaniu nielegalnego mandatu karnego bez badania zasadności mandatu i bez rozpatrywania jego zarzutów i jego sytuacji majątkowej. Postanowieniem z dnia [...] organ nadzoru utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego z dnia [...]. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ odwoławczy w pierwszej kolejności podniósł, że podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowi art. 54 u.p.e.a., dotyczący możliwości wniesienia skargi na czynność egzekucyjną. Omawiając następnie definicję czynności egzekucyjnej (art. 1a pkt 2 u.p.e.a.) organ nadzoru zaznaczył, że skarga na taką czynność w rozumieniu art. 54 u.p.e.a. może dotyczyć jedynie jej wykonawczego charakteru, tj. prawidłowości jej dokonania w świetle obowiązujących przepisów prawa. Dalej organ odwoławczy stwierdził, że dokonana w niniejszej sprawie czynność egzekucyjna (zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego) nie nasuwa pod tym względem zastrzeżeń. Zawiadomienie zostało sporządzone według wzoru, o którym mowa w art. 67 § 1 u.p.e.a., nadto zawiera wszystkie niezbędne elementy, wymienione w art. 67 § 2 tej ustawy. Ponadto, w sprawie spełniony został również wymóg wynikający z art. 79 § 1 i § 4 u.p.e.a., gdyż prawidłowo sporządzone zawiadomienie zostało przesłane zarówno dłużnikowi zajętej wierzytelności jak i zobowiązanemu. W odniesieniu do przewlekłości postępowania egzekucyjnego, zarzucanej przez zobowiązanego, organ nadzoru wyjaśnił, że jej przedmiotem może być sposób prowadzenia postępowania przez organ egzekucyjny, wskutek którego nie doszło do wyegzekwowania obowiązku lub został on wyegzekwowany później niż mogłoby to nastąpić. W ramach tego środka prawnego kwestionować można zatem prawidłowość poszczególnych czynności egzekucyjnych pod kątem szybkości postępowania egzekucyjnego lub rezygnacji z zastosowania środka egzekucyjnego rokującego zaspokojenie należności. Organ odwoławczy uznał, że w niniejszej sprawie nie miała miejsca przewlekłość postępowania egzekucyjnego, gdyż czynności egzekucyjne zostały podjęte bez zbędnej zwłoki, co pozwoliło na wyegzekwowanie całej należności wynikającej z tytułu wykonawczego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na postanowienie organu odwoławczego skarżący wniósł o jego uchylenie jako naruszające prawo oraz o zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał w pierwszej kolejności na treść art. 46 Konstytucji RP i zaznaczył, że w niniejszej sprawie nie był spełniony warunek istnienia prawomocnego orzeczenia sądu. Powołał się również na art. 99 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia. Następnie skarżący stwierdził, że w niniejszej sprawie egzekucja administracyjna i zastosowany środek egzekucyjny były niedopuszczalne. Jego zdaniem "Zarząd Dróg Miejskich w G. zupełnie nie spełnia swego przesłania rzetelnego organizowania ruchu drogowego dla obywateli" i zastawia na uczestników tego ruchu "pułapki" dla "wprowadzenia pieniędzy do swej kasy". Skarżący zwrócił również uwagę na kwestie dotyczące parkowania oraz wystawiania mandatu, powołując się na art. 5 oraz 7 Konstytucji RP. Dalej skarżący zarzucił prowadzenie postępowania egzekucyjnego w sposób bezpodstawny, bez "uprzedzenia" przed zajęciem wierzytelności, oraz nieistnienie obowiązku. Powołał się również na art. 8, 30, 32, 40 oraz 42 Konstytucji RP. Nie zgadzając się z wystawionym mandatem karnym stwierdził, że jego pojazd był lepiej zaparkowany niż inne pojazdy. Końcowo skarżący stwierdził, że przed uruchomieniem postępowania egzekucyjnego nie miał możliwości wyjaśnienia zaistniałego stanu faktycznego. Odpowiadając na skargę organ nadzoru wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w pełni argumentację, zaprezentowaną w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia Sąd doszedł do przekonania, że nie narusza ono prawa. W pierwszej kolejności Sąd odniesie się do skargi na czynność egzekucyjną zajęcia rachunku bankowego. Na wstępie rozważań należy wskazać, że określony w art. 54 § 1 u.p.e.a. środek ochrony prawnej zobowiązanego, jakim jest skarga na czynności egzekucyjne, stanowi samoistną instytucją postępowania egzekucyjnego. Ma charakter subsydiarny, komplementarny wobec innych środków prawnych i nie może mieć zastosowania do tych przypadków, w których przewidziano inne środki zaskarżenia, jak zarzuty, zażalenie, żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa spod egzekucji, czy skargę do sądu powszechnego (por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 2 kwietnia 2015 r., sygn. akt II FSK 778/13; z 18 sierpnia 2015 r., sygn. akt II FSK 1688/13; z 24 października 2014 r., sygn. akt II GSK 1377/13; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 23 października 2015 r., sygn. akt III SA/Wa 3396/14 – wszystkie wyroki sądów administracyjnych powołane w uzasadnieniu dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Skarga w tym trybie przysługuje na dokonanie przez organ egzekucyjny czynności natury wykonawczej, czy czynności faktyczne podejmowane już w toku prowadzonej egzekucji przez organ egzekucyjny lub przez egzekutora, a także na wydawane w toku egzekucji akty (postanowienia i zarządzenia), na które nie przysługuje inny środek zaskarżenia, jak np. zażalenie, czy zarzuty. Kontroli w tym trybie mogą bowiem podlegać wyłącznie czynności egzekucyjne, którymi są zgodnie z definicją legalną z art. 1a pkt 2 u.p.e.a. wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Pojęcie czynności egzekucyjnych obejmuje zarówno czynności o charakterze prawnym, podejmowane wyłącznie przez organ egzekucyjny lub organ rekwizycyjny, jak i czynności o charakterze faktycznym, dokonywane przez egzekutora lub poborcę skarbowego. Służy kontroli prawidłowości stosowania przez organy egzekucyjne środków egzekucyjnych, zmierzających do bezpośredniego wyegzekwowania należności. Również Sąd w ramach kontroli postanowienia organu odwoławczego, nie może badać takich okoliczności, które mogą być przedmiotem innych postępowań. W postępowaniu skargowym, w oparciu o treść art. 54 § 1 u.p.e.a., dopuszcza się bowiem badanie jedynie tych czynności, które należą do kompetencji organu egzekucyjnego, a nie są objęte zakresem innego środka prawnego, w tym zarzutów na prowadzenie egzekucji administracyjnej, zaś sam proces badania obejmuje wyłącznie zgodność z prawem i prawidłowość dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych. Zatem nie mogą być przedmiotem rozważań w postępowaniu dotyczącym skargi na czynność egzekucyjną zarzuty dotyczące zasadności wystawienia mandatu karnego, nieistnienia egzekwowanego obowiązku jak również zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego, a te wszystkie okoliczności skarżący podnosi w skardze wniesionej do Sądu. Zatem istotą skargi na czynność egzekucyjną jest kontrola poprawności jej dokonania na gruncie przepisów normujących tryb postępowania przy zastosowaniu konkretnego środka egzekucyjnego. Mając na uwadze charakter postępowania w trybie art. 54 § 1 u.p.e.a. należy zaskarżoną czynność egzekucyjną zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego ocenić jako zgodną z przepisami prawa oraz prawidłowo dokonaną. Na podstawie art. 80 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa bank, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywał wypłat z rachunku bankowego do wysokości zajętej wierzytelności, lecz bezzwłocznie przekazał zajętą kwotę organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności albo zawiadomił organ egzekucyjny, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, o przeszkodzie w dokonaniu wpłaty, w tym również o nieprowadzeniu rachunku bankowego zobowiązanego. I tak czynność egzekucyjna zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego skarżącego dokonana została zawiadomienie z dnia [...] o nr [...]. Podstawą jego wystawienia był tytuł wykonawczy z dnia [...] nr [...]. Zawiadomienie o zajęciu wierzytelności sporządzone zostało zgodnie z wymogami określonymi w art. 67 § 1 i 2 u.p.e.a. Zostało sporządzone wg obowiązującego wzoru stanowiącego załącznik nr 3 do rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 sierpnia 2016 r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych (Dz.U. z 2016 r. poz. 1339) i zawiera wszystkie niezbędne elementy wymienione w § 2 tego artykułu. Zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego z dnia 26 września 2017 r. organ egzekucyjny przesłał zarówno do Banku, jak i do zobowiązanego. Zatem czynność egzekucyjna zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego była zgodna z obowiązującymi przepisami prawa. Natomiast wszystkie podniesione w skardze zarzuty naruszenia Konstytucji RP dotyczą zasadności wystawienia mandatu karnego, nieistnienia egzekwowanego obowiązku, jego wymagalnośći, jak również zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego, których Sąd nie może badać w ramach skargi na czynność egzekucyjną. Przechodząc do skargi na przewlekłość postępowania Sąd wskazuje, że ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie zawiera definicji przewlekłości postepowania. Natomiast w art. 37 § 1 pkt 2 K.p.a., który stosuje się odpowiednio w postępowaniu egzekucyjnym na mocy art. 18. u.p.e.a. wskazano, iż przewlekłość postępowania zachodzi, gdy postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy. W orzecznictwie sądów administracyjnych pojęcie przewlekłości postępowania jest wyjaśniane przez posiłkowe odwołanie się do unormowań zawartych w ustawie z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz.U. Nr 179, poz. 1843 z późn. zm.). Z przepisu art. 2 ust. 2 tej ustawy wynika, że dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych w celu przeprowadzenia i zakończenia sprawy, uwzględnić charakter sprawy, stopień jej faktycznej i prawnej zawiłości oraz znaczenie dla strony, która wniosła skargę dotyczącą zagadnień w niej rozstrzygniętych. Ocenie podlega także zachowanie się stron, a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania. Pożądane w tym kontekście jest również odwołanie się na podstawie art. 18 u.p.e.a. do zasady szybkości, wnikliwości i prostoty postępowania przewidzianej w art. 11 K.p.a. oraz zasady stosowania środków prowadzących do bezpośredniego wykonania obowiązków najmniej uciążliwych dla zobowiązanego, wynikającej z art. 7 § 2 u.p.e.a. (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 października 2008 r., sygn. akt III SA/Wa 114/08). Zatem przewlekłość zachodzi wówczas, gdy organ egzekucyjny nie podejmuje czynności zmierzających do wyegzekwowania obowiązku, uwzględniając czas niezbędny do podjęcia tych czynności, a więc, gdy postępowanie trwa dłużej niż to konieczne z przyczyn leżących po stronie organu. Przy takim sposobie rozumienia przewlekłości postępowania przedmiotem skargi na przewlekłość postępowania egzekucyjnego jest sposób prowadzenia postępowania przez organ egzekucyjny, wskutek którego nie doszło do wyegzekwowania obowiązku lub obowiązek został wyegzekwowany później, niż mógłby być wyegzekwowany. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy przyznać rację organom obu instancji, że przewlekłość postępowania nie wystąpiła. Tytuł wykonawczy został wystawiony w dniu [...]. Zawiadomieniem z dnia [...] organ egzekucyjny zajął rachunek bankowy skarżącego w A S.A. Zajęcie to nie zostało zrealizowane z uwagi na brak środków na zajętym rachunku. Kolejnym zawiadomieniem z dnia [...] organ egzekucyjny zajął wierzytelność pieniężną stanowiącą zwrot podatku VAT za lipiec 2017 r. Należność została wyegzekwowana w dniu 26 października 2017 r. Czynność zajęcia rachunku bankowego zobowiązanego została uchylona w dniu [...] z uwagi na zaspokojenie w całości egzekwowanej należności objętej tytułem wykonawczym. Tak więc organ egzekucyjny podejmował czynności w terminie i bez zbędnej zwłoki, Biorąc powyższe pod uwagę Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1302) oddalił skargę.