I SA/Gl 303/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Randak, po rozpoznaniu w dniu 9 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi O.B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. w kwestii wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. O. B. (dalej: skarżąca) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na wskazaną w sentencji niniejszego postanowienia decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. Od skargi uiszczony został wpis w kwocie 1500,00 zł, uiszczony z rachunku bankowego [...] A.B. Następnie skarżąca wniosła o przyznanie jej prawa pomocy poprzez ustanowienie fachowego pełnomocnika. W przedłożonym urzędowym formularzu PPF podała, że uzasadnia wniosek względami finansowymi oraz osobistymi, gdyż w kwietniu bieżącego roku urodziło jej się dziecko. Przed jego urodzeniem pracowała w firmie A, osiągając dochód miesięczny 1750,00 zł brutto. Dodała, że obecnie utrzymuje się z zasiłku macierzyńskiego (około 900,00 zł) i z dochodów męża, który prowadzi działalność gospodarczą. Podała, że na koniec drugiego kwartału 2015 r. dochód męża wyniósł 7500,00 zł. Stwierdziła, że dotąd nie korzystała z usług profesjonalnego pełnomocnika, jednak sytuacja bardzo ją stresuje i wpływa na codzienne życie. Dodała, że negatywny wynik sprawy i brak korzystania z usług profesjonalisty może spowodować bardzo złą sytuację finansową i osobistą jej rodziny. Jako osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym wskazała męża A. B., sześcioletnią córkę A. B. oraz urodzonego w kwietniu 2015 r. syna B. B. Jako posiadany majątek wskazała mieszkanie o powierzchni 52 m2 położone w K. przy ul. [...] oraz mieszkanie o powierzchni 44 m2 położone w B. przy ul. [...] (obciążone umową dożywocia). Zaznaczyła, że mąż posiada zadłużenie w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne w kwocie około 50.000,00 zł. Jako dochód miesięczny brutto wskazała kwotę zasiłku macierzyńskiego (około 1150,00 zł) oraz dochód męża z działalności gospodarczej (około 1200,00 zł). W piśmie z dnia 19 sierpnia 2015 r. referendarz sądowy wezwał skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, w szczególności przez: 1) wykazanie za pomocą kopii stosownych dokumentów zobowiązań i stałych wydatków (należało wykazać np. kredyty, pożyczki, raty leasingowe, czynsze najmu, dzierżawy, wysokość kosztów ponoszonych na nieruchomości, opłaty za media, w tym za gospodarowanie odpadami, koszty leczenia, rehabilitacji, ubezpieczenia majątku itp.); w tych ramach należało przedstawić dokumenty potwierdzające zapłatę ww. należności np. potwierdzenia przelewu, wpłaty gotówkowe, inne; w przypadku występowania zaległości z tytułu tychże wydatków należało przedstawić aktualne zaświadczenia właściwych podmiotów potwierdzające tę okoliczność; 2) przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą i pozostałe osoby pozostające/zameldowane (zamieszkałe) w gospodarstwie domowym, w tym rozliczeniowo-oszczędnościowych oraz gospodarczych (obsługujących działalność gospodarczą prowadzoną przez męża skarżącej), obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich czterech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt aktualne (wystawione po otrzymaniu niniejszego wezwania) zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, a w razie likwidacji któregokolwiek z nich w 2014 r. lub 2015 r. – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku; w tych ramach należało uwzględnić rachunek o nr [...], z którego uiszczono wpis sądowy od skargi; 3) udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów męża skarżącej w okresie ostatnich czterech miesięcy; dochody z działalności gospodarczej należało udokumentować za pomocą kopii dokumentów księgowych obrazujących wynik finansowy firmy, w tym np. za pomocą księgi przychodów i rozchodów (pełna wersja z opisem zdarzeń gospodarczych wskazująca m.in. na imienną listę płac), zestawienia sprzedaży, deklaracji VAT, raportów kasowych, itp; w tych ramach należało nadto nadesłać aktualną ewidencję środków trwałych i wartości niematerialnych prowadzonej działalności; 4) udokumentowanie bieżących dochodów skarżącej; 5) nadesłanie odpisów zeznań podatkowych za 2014 r.; ten punkt wezwania dotyczył również pozostałych domowników; 6) złożenie wyjaśnień odnośnie mieszkania położnego w B. przy ul. [...], w tym: kwestii prawa własności; aktualnego stanu zameldowania, zamieszkania; wysokości obciążeń finansowych związanych z jego utrzymaniem; wysokości ewentualnych pożytków z tytułu np. najmu. Wskazano, że wyjaśnienia te powinny być wsparte stosowną dokumentacją źródłową. W odpowiedzi skarżąca nadesłała obszerny plik dokumentów źródłowych, w tym: wyciągi z pięciu rachunków bankowych, w tym trzech posiadanych przez męża skarżącej, jednego posiadanego przez H. P.(opiekuna prawnego skarżącej do czasu uzyskania przez nią pełnoletniości) oraz jednego posiadanego przez skarżącą; potwierdzenie rocznej opłaty z tytułu użytkowania wieczystego; decyzję Prezydenta Miasta K. dotyczącą podatku od nieruchomości; harmonogram spłat pożyczki na kwotę 10.848,12 zł; umowę o kredyt na zakup towarów i usług; potwierdzenie zawarcia umowy kredytowej z miesięczną ratą 110,00 zł; faktury za usługi internetowe; bilans dotyczący firmy małżonka za okres od stycznia do czerwca 2015 r.; podsumowanie książki przychodów i rozchodów za ten okres; bilans za okres od marca do czerwca 2015 r.; raport wyliczający podatek dochodowy na koniec czerwca 2015 r.; wydruki z książki przychodów i rozchodów; wykaz środków trwałych; deklaracje VAT-7K (za I i II kwartał 2015 r.); rejestry sprzedaży VAT; zeznanie podatkowe za 2014 r. (PIT-36). Skarżąca wyjaśniła nadto, że mieszkanie położone w B. jej mąż otrzymał w drodze darowizny od swoich dziadków około 7 lat temu, z prawem dożywocia. Babcia małżonka zmarła 2 lata temu, natomiast dziadek opłaca mieszkanie oraz media ze swojej emerytury. W związku z tym, mąż skarżącej nie ponosi żadnych opłat lecz także nie otrzymuje jakichkolwiek korzyści z posiadania tego mieszkania. Postanowieniem z dnia 23 września 2015 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie zaznaczył on, iż skarżąca przedstawiła tylko te okoliczności, które miałyby przemawiać za uwzględnieniem jej wniosku. Stwierdził również, że skarżąca nie nadesłała dokumentacji obrazującej wszystkie wydatki ponoszone w jej gospodarstwie domowym. Referendarz sądowy zaznaczył też, że z analizy dokumentów źródłowych wynika, iż jej mąż posiada jeszcze co najmniej jeden rachunek bankowy (o nr [...]), którego saldo nie zostało ujawnione. W sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego skarżąca wniosła o "uchylenie zaskarżonego postanowienia" oraz o "przyjęcie dodatkowych wyjaśnień i dowodów uzupełniających". Zaznaczyła, że wynagrodzenie pełnomocnika wyniesie kilka tysięcy złotych. Podała, że utrzymuje się jedynie z zasiłku oraz działalności gospodarczej męża, która nie przynosi dużych dochodów (w minionych latach zdarzała się także strata). Sprecyzowała, że ona i jej mąż posiada po jednym lokalu mieszkalnym – w jednym zamieszkuje dziadek męża. Dodała, że kwota kosztów energii elektrycznej oscyluje w granicach około 225,00 zł. Wyjaśniła też, że rachunek bankowy o nr [...] nie został ujawniony, gdyż należy do rodziców męża, zaś jej mąż jest pełnomocnikiem tego konta, dlatego widoczne na wyciągu dane wskazują, jakoby to on był właścicielem tego rachunku. Na tymże koncie bankowym mąż dokonuje wpłat i wypłat związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą (w związku z zaległościami z tytułu składek ZUS). Zaznaczyła też, że posiadane mieszkanie jest bezczynszowe, opłaty za wodę wynoszą około 30,00 zł, kamienica nie posiada gazu (zimna woda jest ogrzewana przez bojler elektryczny). Opłaty za gospodarowanie odpadami wynoszą około 25,00 zł. Do sprzeciwu skarżąca dołączyła wyciąg z rachunku o nr [...], kopię potwierdzenia spłaty raty umowy kredytowej (z kwotą raty wynoszącą 637,22 zł), kopię aktu notarialnego – umowy sprzedaży na rzecz skarżącej mieszkania położonego w K. dokonanej w dniu [...] za cenę 115.000,00 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie wymaga wyjaśnienia, że w rozpatrywanym przypadku zastosowanie ma art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej: P.p.s.a. Przepis ten stanowi, że w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zaznaczyć dalej należy, że wniosek o ustanowienie fachowego pełnomocnika, czyli o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, podlega uwzględnieniu, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 P.p.s.a.). Podkreślić następnie trzeba, że instytucja prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady odpłatności postępowania sądowego. Z tego powodu przyznanie prawa pomocy następuje jedynie w wyjątkowych przypadkach a mianowicie wówczas, kiedy ograniczone możliwości płatnicze strony lub ich brak pozbawiają ją możności skorzystania z przysługującego jej prawa do sądu. W rozpatrywanej sprawie skarżąca domaga się przyznania jej prawa pomocy w zakresie ustanowienia fachowego pełnomocnika - radcy prawnego. Zauważyć zatem należy, iż stawka minimalna wynagrodzenia radcy prawnego, występującego w postępowaniu sądowoadministracyjnym przed sądem pierwszej instancji wynosi w niniejszej sprawie 3600,00 zł, zgodnie z § 14 ust. 2 pkt 1) lit. a w związku z § 6 pkt 6) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (t.j. Dz.U. z 2013 r., poz. 490 ze zm.), albowiem wartość przedmiotu zaskarżenia w przedmiotowej sprawie stanowi kwotę 52.135,00 zł. Zauważyć następnie należy, że jak wynika z przedłożonej dokumentacji oraz oświadczeń, złożonych na potrzeby postępowania z wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżąca utrzymuje się obecnie z zasiłku macierzyńskiego, wynoszącego około 900,00 zł netto. Drugim źródłem dochodu w gospodarstwie domowym skarżącej jest działalność gospodarcza jej męża. Na koniec drugiego kwartału 2015 r. wynik finansowy tej działalności wyniósł 7500,00 zł brutto. Nie bez znaczenia jest również zdaniem Sądu fakt, iż w rozpatrywanej sprawie uiszczony został wpis od skargi w wysokości 1500,00 zł (przelewu dokonano z konta bankowego firmy męża skarżącej). Powyższe okoliczności wskazują, że w gospodarstwie domowym skarżącej uzyskiwany jest obecnie stały dochód, z którego istnieje możliwość sfinansowania kosztów prowadzonego postępowania. Sama skarżąca przyznała też w sprzeciwie, że stałe zobowiązania regulowane są terminowo, chociaż odbywa się to niekiedy kosztem zwłoki w płatnościach na rzecz kontrahentów jej męża. Zdaniem Sądu, fakt ten uzasadnia twierdzenie, że nie została w niniejszej sprawie spełniona przesłanka przyznania prawa pomocy, przewidziana w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Jak bowiem podkreśla się w orzecznictwie, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym ma charakter wyjątkowy i jest stosowane tylko w przypadkach osób charakteryzujących się wyjątkowo trudną sytuacją materialną, np. osób żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 717/11, LEX nr 1103043). W orzecznictwie pojawił się nawet pogląd, zgodnie z którym strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, nawet gdyby miało to nastąpić z uszczerbkiem koniecznym dla niej i jej rodziny (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 lipca 2014 r., sygn. akt I FZ 152/14, LEX nr 1494641). Niezależnie od tego trzeba zaznaczyć, że samodzielne działanie skarżącej na obecnym etapie postępowania nie pozbawia jej prawa do sądu. W istocie bowiem zweryfikowanie przez Sąd zgodności z prawem zaskarżonej decyzji nie wymaga udziału w postępowaniu profesjonalnego pełnomocnika. Jest tak dlatego, ponieważ zgodnie z art. 134 P.p.s.a. (w brzmieniu mającym zastosowanie w niniejszej sprawie) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Podkreślenia w związku z tym wymaga, że ocena dokonywana przez Sąd nie ogranicza się jedynie do zbadania trafności zarzutów skargi, a stawiennictwo skarżącej na rozprawie co do zasady nie jest obowiązkowe. Co więcej, warto przytoczyć w tym miejscu wyrażony w orzecznictwie pogląd, zgodnie z którym ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu następuje tylko wówczas, gdy brak profesjonalnej pomocy prawnej może pozbawić stronę możliwości obrony swoich praw (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 marca 2010 r., sygn. akt II FZ 62/10, LEX nr 606576). Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. oraz art. 260 tej ustawy Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.