I SA/Gl 313/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 1 czerwca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi M.P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych wskutek wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy Prawomocnym postanowieniem referendarza sądowego z dnia 2 czerwca 2009 r. odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy w części dotyczącej kosztów sądowych. W konsekwencji M. P. uiścił wpis sądowy od skargi w kwocie [...] zł. W ramach urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia [...] 2010 r., nadesłanego przy skardze kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 25 stycznia 2010 r. oddalającego skargę M.P., skarżący zwrócił się do Sądu o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku odnotował, że w chwili obecnej znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej i nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, w tym "wpisu od skargi i wniosku o wstrzymanie egzekucji bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny." Z treści oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, zawartego w druku PPF, wynika że skarżący we wspólnym gospodarstwie domowym przebywa wraz z żoną i córką. M. P. oświadczył, że nie posiada jakiegokolwiek majątku ani zasobów pieniężnych. Podniósł dalej, iż jego żona nie pracuje i również nie posiada majątku. Wyjaśnił przy tym, że uprzednio posiadane dobra zostały wykorzystane na bieżące utrzymanie w związku z problemami finansowymi. Skarżący zdeklarował, że jedynym źródłem utrzymania w jego gospodarstwie domowym pozostaje jego wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę w kwocie 1.600,00 zł brutto. Analiza przywołanego wyżej oświadczenia skłoniła referendarza sądowego do wystosowania do skarżącego wezwania do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy (patrz pismo z dnia [...] 2010 r.) poprzez: 1) "udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i pozostałe osoby przebywające w gospodarstwie domowym (w tym M. P.) – należy w tym celu nadesłać zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich trzech miesięcy (należy podać kwoty netto oraz wskazać w jaki sposób te świadczenia są wypłacane, tj. przelew bankowy, wypłata gotówką, inne); 2) wskazanie kwoty miesięcznych dochodów brutto M. P.; 3) przedłożenie wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt aktualne zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty; 4) nadesłanie kopii zeznania podatkowego złożonego przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym za rok 2008 oraz 2009 (jeśli zostało sporządzone; w przypadku braku takiego zeznania należy nadesłać kopie zeznań PIT-11); 5) udokumentowanie za pomocą kopii faktur lub rachunków wysokości wydatków z tytułu stałych opłat związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego, 6) nadesłanie zaświadczenia wymieniającego wszystkie osoby zamieszkałe w lokalu mieszkalnym położonym w K. przy ul. [...], 7) nadesłanie kopii tytułu prawnego do lokalu mieszkalnego wskazanego w pkt 5 niniejszego wezwania (np. odpisu z księgi wieczystej, umowy najmu, inne), 8) wykazanie okoliczności związanych z postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przeciwko skarżącemu – należy w tym celu nadesłać w szczególności kopie dokonanych na majątku skarżącego zajęć, pokwitowania wpłat itp." W cytowanym piśmie, doręczonym pełnomocnikowi skarżącego w dniu [...] 2010 r., zawarto nadto pouczenie, zgodnie z którym niezastosowanie się do wezwania w terminie 7 dni może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę spełnienia przesłanki przyznania prawa pomocy, określonej w art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej w skrócie: P.p.s.a. Cytowane wyżej wezwanie pozostało bez odpowiedzi do dnia dzisiejszego, tak więc termin do uzupełnienia wniosku upłynął bezskutecznie w dniu [...] 2010 r. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: W punkcie wyjścia rozważań należy ponownie zaakcentować, że prawomocnym postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 2 czerwca 2009 r. odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy aby rozstrzygając obecnie złożony wniosek przez pryzmat przesłanek płynących z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. należy w pierwszej kolejności zbadać, czy doszło w tej sprawie do zmiany okoliczności stanowiących podstawę oceny dokonanej przy uprzednim wniosku o przyznanie prawa pomocy. Art. 165 P.p.s.a. dopuszcza bowiem możliwość uchylenia bądź zmiany postanowienia niekończącego postępowanie w sprawie wszak wyłącznie wskutek zmiany okoliczności stanowiących podstawę oceny sądu przy podejmowaniu pierwotnego orzeczenia. Bez tej zmiany nie istnieje możliwość uchylenia czy zmodyfikowania prawomocnego orzeczenia. Zmiana okoliczności sprawy stanowi jedyną, ale bardzo istotną barierę w modyfikowaniu prawomocnych przecież postanowień sądu administracyjnego. Bez tego warunku uznanie przez ustawodawcę postanowień niekończących postępowania w sprawie za prawomocne nie miałoby właściwie żadnego znaczenia dla prawa. Orzeczenia te mogłyby być zmieniane i uchylane w każdej sytuacji pomimo istnienia tych samym okoliczności prawnych i faktycznych, jakie istniały przy ich wydaniu. Z kolei przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy", zgodnie z utrwalonym dotychczas orzecznictwem, rozumie się wszelkie zmiany zarówno w okolicznościach faktycznych jak i w obowiązujących przepisach prawnych, które uzasadniają wydanie postanowienia o odmiennej treści, niż to które swego czasu zapadło (vide: postanowienia NSA z dnia 15 kwietnia 2008 r. sygn. akt II FZ 106/08 Lex nr 471131 oraz z dnia 11 stycznia 2010 r. sygn. akt II OZ 1161/09 niepubl.). Chodzi tu o takie zmiany, które w istotny sposób wpływają na sytuację materialną strony, a w konsekwencji na jej możliwości ponoszenia kosztów postępowania. Mając na uwadze poczynione wyżej założenia należy stwierdzić, że nie doszło w tej sprawie do zmiany stanu prawnego, który mógłby wpłynąć na zmianę poprzedniego rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy. Z kolei odnosząc się do zmian stanu faktycznego trzeba odnotować, że obecnie, jak i w ramach poprzedniego wpadkowego postępowania skarżący nawet nie starał się uprawdopodobnić podnoszonych przez siebie okoliczności. W postanowieniu z dnia 2 czerwca 2009 r. podkreślono, że "niewykonanie wezwania [do uzupełnienia wniosku – uwaga własna] nie usuwa mankamentów wniosku, co więcej ukazuje je w jeszcze bardziej niekorzystnym świetle. Nie tylko uniemożliwia ono bowiem weryfikację twierdzeń skarżącego poprzez ich konfrontację z niezbędną dokumentacją źródłową, ale nawet może wzmocnić zastrzeżenia co do ich wiarygodności, a co zatem idzie wyłącza wolną wolę od wątpliwości ocenę jego możliwości płatniczych." Tożsame konkluzje towarzyszą obecnie złożonemu wnioskowi wszak skarżący ponownie w tej sprawie nie uzupełnił wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z tych względów nie można dokonać wolnej od wątpliwości oceny ewentualnych zmian stanu faktycznego. Kolejny raz w tej sprawie skarżącego cechuje bierność procesowa w kontekście toczącego się postępowania wpadkowego. W konsekwencji taka postawa M.P. wpłynęła na zapadłe obecnie rozstrzygnięcie. Trzeba bowiem zwrócić uwagę skarżącego, że prawo pomocy, bez względu na jego zakres, jest dobrodziejstwem procesowym wyłamującym się z powszechnej zasady odpłatności postępowań sądowych (uregulowanej tutaj w art. 199 i art. 214 § 1 P.p.s.a.). Możliwość skorzystania z tego dobrodziejstwa obwarowana została przesłankami określonymi w art. 246 § 1 (w przypadku osób fizycznych). Niezależnie od tego czy jest nim prawo pomocy w zakresie częściowym, czy też całkowitym, obowiązkiem strony wnoszącej o przyznanie prawa pomocy jest wykazanie, że zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 246 § 1 pkt 1 lub pkt 2 P.p.s.a. Świadczy o tym słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia, ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego, co oznacza ni mniej ni więcej, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez wnioskującego dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest on w stanie pokryć jakichkolwiek kosztów postępowania bądź pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Wypada nadto podkreślić, że art. 255 P.p.s.a., który dodatkowo miał w tej sprawie zastosowanie nakłada na stronę obowiązek współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczanie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć niewątpliwie wpływ na dokonywaną przez Sąd ocenę wniosku o prawo pomocy (tak M. Niezgódka – Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, wyd. 1, s. 244). W wyniku poczynionych wyżej spostrzeżeń uznano, że brak jest podstaw do zmiany stanowiska przyjętego w poprzednim postanowieniu w przedmiocie prawa pomocy. Z tych też względów, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., mając nadto na uwadze art. 165 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.