I SA/Gl 334/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wojciech Organiściak (spr.) Sędziowie sędzia NSA Ryszard Mikosz sędzia WSA Beata Kozicka po rozpoznaniu w dniu 30 stycznia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi B. G. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych w kwestii wniosków skarżącego o wyłączenie sędziów: NSA Eugeniusza Christa oraz WSA Bożeny Suleji p o s t a n a w i a oddalić wnioski. Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gliwicach w dniu 21 grudnia 2011 r. w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] dotyczące podatku dochodowego od osób fizycznych skarżący B. G. złożył wniosek o wyłączenie ze składu orzekającego sędziów Eugeniusza Christa oraz Bożeny Suleji. Uzasadniając wnioski podniósł, że istnieją uzasadnione okoliczności przemawiające za uznaniem, że udział tych sędziów mógłby wywołać zasadniczą wątpliwość co do ich bezstronności w niniejszym postępowaniu. Wskazał, że sędzia Eugeniusz Christ uczestniczył w wydaniu wyroku oraz postanowienia w sprawie o sygn. I SA/Gl 187/07 oraz rozstrzygał w sprawie o sygn. I SA/Gl 901/07. Z kolei sędzia Bożena Suleja uczestniczyła w rozpoznaniu sprawy o sygn. I SA/Gl 852/10, w której skarżący składał nie rozpoznany dotąd wniosek o jej wyłączenie. Zaznaczył następnie, iż w jego ocenie w niniejszej sprawie ma miejsce sytuacja wskazana w orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 grudnia 2005 r. sygn. akt SK 53/04, albowiem udział wyżej wspomnianych sędziów w orzekaniu może budzić wątpliwości ze względu na to, że "znajduje się tam osoba, która wcześniej wyraziła negatywne dla mnie zapatrywanie przy kontroli czynności egzekucyjnych". W dniu 2 stycznia 2012 r. sędzia NSA Eugeniusz Christ oświadczył, że brak jest podstaw do uwzględnienia żądania skarżącego, gdyż nie została spełniona żadna z przesłanek wyłączenia go z mocy ustawy, o których mowa w art. 18 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej w skrócie: P.p.s.a., ani też nie zachodzi okoliczność, o jakiej mowa jest w art. 19 tej ustawy, która mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności. W dniu 5 stycznia 2012 r. sędzia WSA Bożena Suleja oświadczyła, iż nie ma podstaw do uwzględnienia żądania skarżącego, gdyż nie zachodzi żadna z przesłanek wyłączenia jej w niniejszej sprawie z mocy ustawy ani też nie istnieje okoliczność, o której mowa jest w art. 19 P.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 18 § 1 P.p.s.a., sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach: w których jest stroną lub pozostaje z jedną z nich w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki (pkt 1); swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia (pkt 2); osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli (pkt 3); w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron (pkt 4); w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą (pkt 5); w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator (pkt 6); dotyczących skargi na decyzję albo postanowienie, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie (pkt 6a); w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej (pkt 7). Sędzia, który brał udział w wydaniu orzeczenia objętego skargą o wznowienie postępowania, nie może orzekać co do tej skargi (art. 18 § 3 P.p.s.a.). Zgodnie zaś z treścią art. 19 P.p.s.a., niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Art. 19 P.p.s.a., w odróżnieniu od art. 18 tej ustawy, zawierającego katalog przyczyn powodujących wyłączenie sędziego z mocy samej ustawy, a zatem bezwzględne wyłączenie sędziego (określane jako iudex inhabilis) reguluje kwestię wyłączenia sędziego z przyczyn innych niż wymienione w art. 18, a zatem dotyczy względnych przesłanek wyłączenia sędziego (iudex suspectus). Wskazać należy, że wniosek o wyłączenie sędziego powinien być zgłoszony w formie pisemnej lub ustnie do protokołu w sądzie. Oprócz ogólnych warunków, którym winno odpowiadać każde pismo strony, wniosek o wyłączenie sędziego powinien zawierać wskazanie sędziego, podanie przyczyny uzasadniającej wyłączenie oraz powołanie okoliczności lub dowodów uprawdopodobniających istnienie tej przyczyny (art. 20 P.p.s.a.). Wniosek, który nie odpowiada powyższym wymogom podlega oddaleniu. Wnioskodawca powinien wskazać okoliczności w postaci konkretnych faktów, które mogłyby wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego. Wydanie postanowienia w przedmiocie wyłączenia sędziego, stosownie do art. 22 § 2 powołanej ustawy, musi być nadto poprzedzone złożeniem wyjaśnień przez tego sędziego, którego wniosek dotyczy. Zaznaczyć należy, że instytucja wyłączenia sędziego tak z mocy prawa (art. 18 P.p.s.a.), jak i na wniosek strony (art. 19 P.p.s.a.) stanowi istotną gwarancję procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, w którym sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli określonych wcześniej związków z rozpoznawaną sprawą. Rozpatrując zatem złożone przez skarżącego wnioski podnieść należy, że w niniejszej sprawie nie zachodzą okoliczności, będące podstawą wyłączenia sędziów Eugeniusza Christa oraz Bożeny Suleji od orzekania w sprawie i to zarówno w świetle art. 18 P.p.s.a., jak i art. 19 tej ustawy. W pierwszej kolejności zaakcentować wypada, że niniejsza sprawa, w której żądanie wyłączenia sędziów zgłosił skarżący, dotyczy postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w K. wydanego w trybie wznowieniowym, utrzymującego w mocy postanowienie tego samego organu z dnia [...] nr [...]. Ostatnim ze wskazanych postanowień Dyrektor Izby Skarbowej w K. odmówił uchylenia ostatecznego postanowienia organu drugiej instancji z dnia [...] nr [...] utrzymującego w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. z dnia [...] nr [...] o umorzeniu postępowania w sprawie zaliczenia nadpłaty podatku dochodowego od osób fizycznych wynikającej z zeznania za 1999 r. na poczet zaległości oraz zwrotu podatku za 1999 r. Odnosząc się w tym miejscu do wymienionych we wnioskach o wyłączenie sędziów spraw należy zaakcentować, iż sprawa ze skargi B. G. o sygn. akt I SA/Gl 187/07, w której w składzie orzekającym uczestniczył sędzia Eugeniusz Christ, dotyczyła określenia skarżącemu wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2000 r. Ponadto, w wydaniu wpadkowego postanowienia we wskazywanej w tym miejscu sprawie, dotyczącego wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji, brał udział nie sędzia Eugeniusz Christ (jak podał skarżący) lecz sędzia Krzysztof Winiarski. W sprawie o sygn. I SA/Gl 901/07, w której sędzią sprawozdawcą był sędzia Eugeniusz Christ, skarga B. G. dotyczyła niewykonania wyroku w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 42/05, dotyczącej postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w K. uchylającego postanowienie organu pierwszej instancji o zaliczeniu nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1999 r. na poczet zaległości w podatku obrotowym za lata 1992 – 1993 i podatku dochodowym od osób fizycznych za lata 1991 – 1993 oraz o zaliczeniu tejże nadpłaty na poczet zaległości w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych za lata 1995 – 1997. W sprawie o sygn. I SA/Gl 42/05, w której uchylono powyższe postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K., nie orzekał sędzia Eugeniusz Christ. Wreszcie, wskazana przez skarżącego sprawa o sygn. I SA/Gl 852/10, gdzie w orzekaniu uczestniczyła sędzia Bożena Suleja, dotyczyła skargi A Sp. z o.o. w S. (w imieniu której występował skarżący) na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych. Na marginesie dodać można, iż wniosek o wyłączenie sędziego WSA Bożeny Suleji oddalony został w tamtej sprawie postanowieniem z dnia 19 stycznia 2011 r. W świetle przedstawionego powyżej zestawienia spraw zaakcentować należy, że brak jest w przedmiotowej sprawie podstawy do wyłączenia sędziów Eugeniusza Christa oraz Bożeny Suleji z mocy ustawy. Wymienione uprzednio postępowania sądowoadministracyjne, w których uczestniczyli ci sędziowie, nie są bowiem tożsame ze sprawą niniejszą. Należy tutaj zaznaczyć, że przy ustalaniu tożsamości spraw sądowoadministracyjnych badać należy ich elementy: podmiotowe i przedmiotowe. Tożsamość elementów podmiotowych zachodzi wówczas, gdy mamy do czynienia z tym samym podmiotem jako adresatem praw i obowiązków. Tożsamość przedmiotowa stanowi z kolei jedność treści tych praw i obowiązków oraz ich podstawy prawnej i faktycznej. W niniejszej sprawie tożsamość podmiotowa z innymi sprawami ze skarg B. G. w dwóch przypadkach wprawdzie zachodzi, jednak brak jest elementu tożsamości przedmiotowej. Po pierwsze, sprawy te dotyczą bądź to podatku dochodowego od osób fizycznych za różne lata (1999 r. i 2000 r.), bądź skargi na niewykonanie wyroku w sprawie, w której sędzia objęty wnioskiem nie orzekał. Ponadto, w trzeciej wskazanej przez skarżącego sprawie nie zachodzi nawet tożsamość podmiotowa (skarżącym była spółka A) a nadto dotyczyła ona postępowania egzekucyjnego, stanowiącego odrębny od procedury podatkowej rodzaj postępowania administracyjnego. Dodatkowo tylko wspomnieć można, że udział sędziego w innym postępowaniu przed tym samym sądem ze skargi tego samego podmiotu na decyzję wydaną przez ten sam organ nie stanowi podstawy do wyłączenia sędziego z mocy prawa (por. postanowienie NSA z dnia 23 listopada 2006r., sygn. akt II FZ 566/06, niepubl.). Odnosząc się z kolei do wniosków skarżącego w kontekście art. 19 P.p.s.a. skonstatować trzeba, że wnioski te nie zostały de facto w żaden sposób umotywowane. Skarżący ograniczył się w tym zakresie jedynie do wskazania, że istnieją uzasadnione okoliczności, iż udział sędziów objętych wnioskami w rozpatrywaniu skargi w niniejszej sprawie mógłby wywołać zasadniczą wątpliwość co do ich bezstronności. Przyjmuje się w orzecznictwie, że okoliczność (lub okoliczności) przemawiające za wyłączeniem sędziego powinny być określone wyraźnie i w taki sposób, by wskazywały co najmniej na możliwość wystąpienia sytuacji, w których zachowanie bezstronności przez sędziego mogłoby być obiektywnie utrudnione (por. postanowienie NSA z dnia 31 sierpnia 2010 r., sygn. akt II OSK 971/10, LEX nr 737718). Co więcej, okoliczność mogąca wywołać wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie musi przy tym nie tylko faktycznie wystąpić, ale i być uzasadniona, co wiąże się z przedstawieniem odpowiedniej argumentacji (por. postanowienie NSA z dnia 10 sierpnia 2010 r., sygn. akt II GSK 697/09, LEX nr 737655). Minimum wymogów w tym zakresie wskazuje zresztą cytowany już art. 20 P.p.s.a., według którego strona składając wniosek o wyłączenie sędziego powinna uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia. Dodać należy, że twierdzenie skarżącego o negatywnym zapatrywaniu sędziego na określone kwestie przy kontroli legalności aktu administracyjnego, a nawet kwestionowanie przez skarżącego zasadności rozstrzygnięć wydanych przez tego sędziego nie może stanowić podstawy wniosku o wyłączenie sędziego (por. postanowienie NSA z dnia 5 września 2008 r., sygn. akt OZ 665/08, niepubl.). Wskazywany przez skarżącego wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 grudnia 2005 r. sygn. akt SK 53/04 również w żaden sposób nie uzasadnia złożonego wniosku. W ostatnio zacytowanym orzeczeniu Trybunał stwierdził bowiem niezgodność art. 19 P.p.s.a. w jego pierwotnym brzmieniu z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim ograniczał on przesłankę wyłączenia sędziego jedynie do stosunku osobistego, pomijając inne okoliczności, mogące mieć wpływ na bezstronność sędziego. Odnotować trzeba również, iż ustawą z dnia 22 września 2006 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2006 r., Nr 208, poz. 1536) art. 19 P.p.s.a. został zmieniony z uwzględnieniem treści wskazywanego ostatnio wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Odnosząc się następnie do złożonych przez sędziów w związku z wnioskami skarżącego oświadczeń należy podkreślić, że jeżeli sędzia, którego dotyczy wniosek o wyłączenie złożył oświadczenie, iż nie zachodzą żadne okoliczności określone w art. 18 i art. 19 P.p.s.a. dające podstawę do wyłączenia od rozpoznawania w sprawie i prawdziwość tego oświadczenia nie budzi żadnych wątpliwości, wniosek o jego wyłączenie nie zasługuje na uwzględnienie (por. postanowienie NSA z dnia 22 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 167/11, LEX nr 783740). Reasumując, w ocenie Sądu brak jest podstaw do wyłączenia sędziego NSA Eugeniusza Christa oraz sędziego WSA Bożeny Suleji od orzekania w niniejszej sprawie na podstawie art. 18 P.p.s.a. Brak jest również umotywowanych okoliczności, które mogłyby nasuwać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności i skutkować wyłączeniem tych sędziów na podstawie art. 19 P.p.s.a. Końcowo zwrócić należy także uwagę i na tę okoliczność, że strona we wcześniejszym etapie postępowania nie składała wniosków o wyłączenie sędziów. Zgodnie zaś z art. 20 § 2 P.p.s.a. strona, która przystąpiła do rozprawy powinna uprawdopodobnić ponadto, że przyczyna wyłączenia dopiero później powstała lub stała się jej znana. Uprawdopodobnienia takiego w rozpatrywanej sprawie zabrakło. Mając zatem na uwadze wszystkie poruszone wyżej okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, mając na względzie art. 18 P.p.s.a. i działając na podstawie art. 19 i art. 22 § 1 i § 2 tej ustawy, orzekł jak w sentencji postanowienia.