I SA/Gl 340/16

Starszy referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Gabriel Radecki po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 maja 2016 r. sprawy ze skargi R.Ł. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu zabezpieczającym w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Podkreślił, że w związku z prowadzonymi przeciwko niemu postępowaniami podatkowym i karnym skomplikowała się jego sytuacja rodzinna i majątkowa. Musiał wyprowadzić się z domu i zaprzestać wykonywania działalności gospodarczej, obecnie utrzymując się z wynagrodzenia w wysokości 711,34 zł. Pośród swoich stałych wydatków wyliczył m.in. opłatę za paliwo gazowe (42 zł) i za energię elektryczną (70 zł). Skarżący oświadczył, że nie ma żadnego majątku, a jego zadłużenie sięga kwoty około 50.000 zł oraz że w takim stanie rzeczy nie może udzielić jakiejkolwiek pomocy swoim dorastającym dzieciom. Pismem doręczonym do rąk skarżącego w dniu 9 maja 2016 r. referendarz sądowy wezwał go do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku poprzez nadesłanie: dokumentów wskazujących wysokość wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, kopii zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2015 złożonego przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, wyciągów z wszelkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, w szczególności wszystkich, z których wyciągi nadesłano w postępowaniu w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 168/14 (a także z rachunku jego małżonki, na który, w świetle decyzji znajdującej się w tych aktach przelano dopłaty związane z działalnością rolniczą), obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, a także dokumentów dotyczących lokat (zastrzeżono, że w przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz o sposobie ich spłaty, w tym o środkach, którymi posiadacz rachunku może dysponować w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w razie ich likwidacji – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku), kopii ostatnich decyzji o przyznaniu płatności związanych z działalnością rolną prowadzona przez żonę skarżącego oraz kopii faktur lub rachunków obrazujących aktualną wysokość wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego oraz dokumentów potwierdzających zapłatę tych należności lub wysokość ewentualnych zaległości w tym zakresie. Wezwanie zawierało zastrzeżenie, że materiały dotyczące małżonki skarżącego należy przedłożyć niezależnie od ustroju rozdzielności majątkowej obowiązującego w jego małżeństwie oraz że małżonka ta jest w rozumieniu wezwania osobą pozostającą ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym. Odpowiadając na wezwanie, skarżący w piśmie z dnia 16 maja 2016 r. powtórzył, że z powodów osobistych nie zamieszkuje z żoną i samodzielnie prowadzi swoje gospodarstwo domowe. Zwrócił się o wzięcie pod uwagę dokumentów nadesłanych w innych postępowaniach przed Sądem, w których został częściowo zwolniony od konieczności ponoszenia kosztów sądowych. Wnioskodawca przedłożył następujące dokumenty: zaświadczenie o zatrudnieniu i zarobkach, kopię zeznania podatkowego za ubiegły rok oraz wydruk informujący o braku wyciągów dla jednego z jego rachunków bankowych. Wpis od skargi w niniejszej sprawie wynosi 100 zł. Wpis w takiej wysokości skarżący wpłacił w przywołanej sprawie o sygn. akt I SA/Gl 168/14, po uprawomocnieniu się postanowienia Sądu z dnia 27 listopada 2014 r. odmawiającego mu przyznania prawa pomocy. Zażalenie na to postanowienie zostało oddalone postanowieniem z dnia 10 lutego 2015 r., sygn. akt II FZ 64/15, w którym Naczelny Sąd Administracyjny podzielił ocenę Sądu pierwszej instancji, że wnioskodawca prezentuje swoją sytuację w sposób niepełny. Analogiczne stanowisko wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniach z dnia 17 czerwca 2015 r., sygn. akt I FZ 133/15 oraz ostatnio z dnia 1 marca 2016 r., sygn. akt II FZ 987/15, oddalając zażalenie na postanowienie z dnia 14 września 2015 r., sygn. akt I SA/Gl 550/15. Nie były to jedyne przypadki, gdy z tego powodu skarżącemu odmówiono przyznania prawa pomocy – zob. np. postanowienie Sądu z dnia 4 stycznia 2016 r., sygn. akt I SA/Gl 941/15. Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – czyli w myśl art. 245 § 3 tego Prawa obejmującym m.in. zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem tę okoliczność udowodnić, przedstawiając – z własnej inicjatywy lub na wezwanie – stosowną dokumentację źródłową. W przeciwnym razie przyznanie prawa pomocy jest wykluczone. Konieczność precyzyjnego ustalenia stanu faktycznego występuje szczególnie w niniejszej sprawie, w której wysokość kosztów sądowych jest niewielka, najmniejsza spośród znanych w procedurze sądowoadministracyjnej. Poniesienie takiego wydatku może spowodować uszczerbek utrzymania koniecznego wyłącznie w przypadku osób znajdujących się w skrajnym ubóstwie, co trzeba ustalić w sposób pewny. Ze spostrzeżeń tych wynika, że minimum staranności, jaką powinna się wykazać osoba wnosząca o przyznanie prawa pomocy, sprowadza się do dokładnego wykonania wezwania referendarza sądowego. Tymczasem skarżący, tak jak w innych sprawach ze swoim udziałem, wykonał takie wezwanie w sposób wybiórczy i niepełny, przedkładając wyłącznie te dokumenty, które wskazują na niewielką wysokość jego wynagrodzenia oraz na znaczną skalę jego zadłużenia. Uchylił się natomiast od dostarczenia pozostałych materiałów, zwłaszcza tych dotyczących jego małżonki, którą wprost określono w wezwaniu jako osobę pozostającą z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. W związku z tym przypomnieć wypada pogląd wypowiedziany w uzasadnieniu przywołanego postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 marca 2016 r., sygn. akt II FZ 987/15, że celem rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy trzeba dysponować kompletem dokumentów, także tych dotyczących osób pozostających w gospodarstwie domowym, szczególnie małżonka, oraz że argumenty przywołane przez skarżącego, również w tym postępowaniu, nie usprawiedliwiają tego, iż wezwanie do przedłożenia tych dokumentów nie zostało należycie wykonane. Trudno nie zgodzić się ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego, że "gdyby za każdym razem wystarczyło napisać, że dokumentów nie można dosłać z uwagi na złe relacje ze współmałżonkiem, to wnioskodawcy stosowaliby tę metodę nagminnie, nie przesyłając żadnych dokumentów na poparcie swoich twierdzeń albo dosyłając je wybiórczo". Nie bez znaczenia są zarazem poglądy zawarte w uzasadnieniu postanowienia Sądu z dnia 4 stycznia 2016 r., sygn. akt I SA/Gl 941/15. Sąd, nawiązując do ustaleń poczynionych w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 550/15, zauważył mianowicie, że nie można przyjąć, iż skarżący zerwał z żoną wszelkie więzi, także te majątkowe. Dowodzi tego fakt, iż jako adres zamieszkania wskazuje on, również w niniejszym postępowaniu, adres zameldowania żony, gdzie odbiera on korespondencję, chociaż formalnie zameldowany jest pod innym adresem. Ten inny adres podał on w postępowaniu w rozpatrywanej sprawie tylko raz, w urzędowym formularzu, na wcześniejszych pismach oraz w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego widnieje adres, pod którym zameldowana jest jego żona. Oświadczenia wnioskującego na temat jego położenia osobistego, rodzinnego i nawet mieszkaniowego, nie mogą być więc uznane za wiarygodne i rzetelne. Bezsprzecznie w szczególności uchyla się on od złożenia wyjaśnień dotyczących sytuacji jego gospodarstwa domowego, nie udokumentował np. jakichkolwiek kosztów utrzymania, w tym tych, które wyliczył we wniosku. Uniemożliwia to jakiekolwiek ustalenia w tej materii, m.in. zbadanie tego, czy koszty te są regulowane terminowo, czy wykazywane są jakieś zaległości, a także relacji, w jakiej pozostają te wydatki do dochodów gospodarstwa domowego. W tym ostatnim kontekście nie można tracić z pola widzenia, że w postępowaniu w sprawie I SA/Gl 168/14 przedstawiono m.in. decyzję o przyznaniu żonie skarżącego dopłat w związku z prowadzoną przez nią działalnością rolniczą, wyszczególniającą numer rachunku bankowego, na który te płatności przelano. Numer ten powtórzony został wprost w wezwaniu o nadesłanie wyciągów z wszelkich rachunków bankowych, ale wnioskodawca nie przedłożył ani tego wyciągu, ani dokumentu, którym, według wezwania, należało wykazać likwidację rachunku bankowego. W efekcie nie można zbadać stanu tego rachunku i dokonanych na nim operacji, co wyklucza w istocie jakiekolwiek wnioski na temat możliwości płatniczych. Skądinąd wezwanie obejmowało wszystkie rachunki bankowe, o których była w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 168/14, a w uzasadnieniu postanowienia wydanego w tamtej sprawie dnia 8 października 2014 r. wspomniano o pięciu takich rachunkach. Skarżący przesłał dokument odnoszący się wyłącznie do jednego rachunku. W opisanym stanie rzeczy niezrozumiałe wręcz wydaje się żądanie skarżącego, by uwzględnić materiały zgromadzone w innych sprawach z jego udziałem, skoro może to prowadzić tylko do jednej konkluzji, mianowicie takiej, iż prezentuje on swoją sytuację nierzetelnie i fragmentarycznie, co z kolei wyklucza przyznanie prawa pomocy. Skądinąd – wbrew temu, co podniósł on w piśmie z dnia 16 maja 2016 r. – wszystkie jego wnioski w tym przedmiocie były załatwiane odmownie, i to właśnie z tego powodu. Mając to na względzie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.