I SA/Gl 347/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Ewa Madej po rozpoznaniu w dniu 21 czerwca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Według wniosku nie uzyskuje on żadnych dochodów, na dowód czego przedłożył kopię zeznania podatkowego za ubiegły rok wraz z kopią informacji o wysokości dochodu z pozarolniczej działalności gospodarczej, w których nie wykazano jakichkolwiek przychodów. Wnioskodawca stwierdził, że ma na utrzymaniu małoletniego syna oraz że posiada mieszkanie i nieruchomość mającą w części charakter rolny. Na wezwanie referendarza sądowego do nadesłania dokumentacji źródłowej, m.in. dotyczącej dochodów uzyskiwanych w gospodarstwie domowym skarżącego, przedłożono kserokopie: faktur i rachunków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego (w ich świetle skarżący zapłacił lub powinien zapłacić: 96,97 zł za usługi telekomunikacyjne, 666,46 zł za paliwo gazowe, 233,18 zł za energię elektryczną /za dwa miesiące/, 136,87 zł – za wodę oraz 50,48 – za węgiel, a także podatek od nieruchomości za bieżący rok w łącznej kwocie 269,40 zł), zaświadczeń, że skarżący nie jest zarejestrowany w ewidencji producentów prowadzonym przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa i w związku z tym nie otrzymuje płatności od tej Agencji oraz że posiadany przez niego grunt nie stanowi gospodarstwa rolnego, wyciągu z rachunku bankowego wskazującego saldo zerowe oraz poświadczenia zameldowania. W treści tego ostatniego dokumentu wymieniono, poza skarżącym i jego synem, jedną osobę, która, jak wyjaśnił wnioskodawca, nie jest z nim spokrewniona, została zameldowana w związku "ze wspólnym prowadzeniem działalności gospodarczej" i w konsekwencji nie partycypuje w kosztach utrzymania gospodarstwa domowego. Koszty te skarżący wyliczył na kwotę około 526 zł miesięcznie, nie uwzględniając jednak wydatków na żywność i środki czystości. Z jego oświadczeń wynika także, iż jego małżonka przebywa za granicą i również nie wspiera go finansowo. Postanowieniem z dnia 26 maja 2010 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy, podnosząc wątpliwości, jakie budzi materiał dowodowy sprawy, wskazujący z jednej strony, że wnioskodawca nie uzyskuje żadnych dochodów, a z drugiej że ponosi różnego rodzaju wydatki. Referendarz zwrócił uwagę na potrzebę wyjaśnienia tych wątpliwości, choćby na etapie ewentualnego sprzeciwu, poprzez należyte wykonanie wezwania do uzupełnienia danych zawartych we wniosku w części odnoszącej się do dochodów czy zasobów finansowych, które muszą stanowić źródło finansowania tych wydatków. Skarżący wniósł od tego postanowienia sprzeciw. W jego uzasadnieniu przeprowadził polemikę ze stanowiskiem wyrażonym w kwestionowanym postanowieniu, podkreślając w pierwszej kolejności, że jest zobowiązany do uiszczenia kosztów sądowych w trzech sprawach, które toczą się obecnie przed Sądem. Podtrzymał również swoje oświadczenia, że nie prowadzi działalności ani gospodarczej, ani rolniczej, w tym w zakresie produkcji ogrodniczej, i zaznaczył, że w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej P.p.s.a.) przewidziano możliwość przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, jeżeli wnioskodawca wykaże, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wpis od skargi wynosi 100 zł Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Na wstępie odnotowania wymaga, że zgodnie z art. 260 P.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Przystępując zatem do rozpoznania wniosku, podkreślić trzeba, że w myśl art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym – obejmującym w myśl art. 245 § 2 P.p.s.a. zarówno zwolnienie od kosztów sądowych, jak i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Brzmienie tego przepisu nie pozostawia więc wątpliwości co do tego, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu prawa pomocy (tak postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OZ 322/08, LEX nr 479084). Analogicznie jest zresztą w przypadku prawa pomocy w zakresie częściowym, które także może być przyznane dopiero wtedy, gdy wnioskodawca wykaże przesłanki pozwalające to uczynić, wskazane w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., tj. że nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jeżeli zatem strona nie wywiąże się z ciążących na niej powinności dowodowych, przyznanie prawa pomocy nie wchodzi w rachubę, i to tak w zakresie całkowitym, jak i częściowym. Minimum staranności procesowej, jakiej można wymagać od wnioskodawcy w rozpatrywanej materii, sprowadza się do dołożenia wszelkich starań celem dostarczenia dokumentów źródłowych wskazanych w wezwaniu do uzupełnienia danych zawartych we wniosku. Skoro zatem strona uchyla się od przedstawienia tej dokumentacji, to powinna liczyć się z tym, że nie będzie wystarczających podstaw do przyznania jej prawa pomocy (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 kwietnia 2009 r., sygn. akt I FZ 71/09, LEX nr 564253). Taka sytuacja wystąpiła w niniejszej sprawie, ponieważ skarżący pomimo wyraźnego wezwania nie nadesłał dokumentów źródłowych, które pozwoliłyby wyjaśnić, skąd czerpie on środki na pokrycie wykazanych przez siebie wydatków. Oczywistym przecież jest, że nie mógłby on opłacać ani tych wydatków, ani żadnych innych, gdyby rzeczywiście nie dysponował żadnymi dochodami lub zasobami majątkowymi, jak konsekwentnie utrzymuje i jak wynika z przedłożonych przez niego dokumentów. Wątpliwości dotyczące źródeł utrzymania wnioskodawcy, pojawiające się w każdej takiej sytuacji, gdy ponosi on wydatki przewyższające wysokość deklarowanych dochodów, mają zaś na tyle istotne znaczenie, że nie pozwalają uwzględnić wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 lipca 2008 r., sygn. akt II FZ 225/08, LEX nr 493657). Jest to bowiem wykluczone, jeżeli ustalane fakty nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z przedstawionymi informacjami dotyczącymi majątku i dochodów (tak postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt II OZ 522/06, LEX nr 299447). Podkreślić ponownie trzeba, że to strona powinna podejmować czynności, które przekonałyby Sąd co do zasadności przyznania prawa pomocy, w szczególności starać się obalić powstałe w sprawie wątpliwości, gdyż Sąd nie jest ani zobowiązany, ani uprawniony do prowadzenia dochodzeń w rozpatrywanym zakresie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2008 r., sygn. akt I FZ 394/08, LEX nr 565703). Tymczasem skarżący takich czynności całkowicie zaniechał, zwłaszcza na etapie sprzeciwu poprzestając jedynie na polemice ze stanowiskiem wyrażonym w postanowieniu referendarza sądowego, mimo iż po zapoznaniu się z jego treścią powinien mieć pełną świadomość wątpliwości, jakie rodzi zgromadzony w sprawie materiał dowodowy. W związku z powyższym, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.