I SA/Gl 356/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Asesor WSA Anna Tyszkiewicz- Ziętek po rozpoznaniu w dniu 17 listopada 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi G. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W dniu 2 lipca 2008 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wpłynął urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy (druk PPF), który skarżący G. K. złożył w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie [...] zł. We wspomnianym formularzu nie wypełniono rubryki 4 przeznaczonej na wskazanie zakresu, w jakim strona domaga się przyznania prawa pomocy. W zawartym w urzędowym formularzu uzasadnieniu wniosku (rubryka 5) skarżący oświadczył, że "nie jestem w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny". Skierowane do strony (opatrzone rygorem pozostawienia wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania) wezwanie do uzupełniania tego braku formalnego poprzez określenie zakresu żądania pozostało bez odpowiedzi. Z zawartego w urzędowym formularzu oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżącego wynika, iż wnioskodawca nie jest właścicielem nieruchomości, nie posiada jakichkolwiek zasobów pieniężnych ani przedmiotów o wartości powyżej [...]euro, dysponuje jedynie akcjami A S.A. o wartości nominalnej [...] zł. Miesięczny dochód gospodarstwa domowego, w którym poza wnioskującym o przyznanie prawa pomocy pozostaje jego żona obejmuje kwotę [...] zł brutto, w tym miesięczne wynagrodzenie otrzymywane przez skarżącego w wysokości [...] zł brutto. Majątek nieruchomy żony wnioskodawcy stanowi spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego o powierzchni ok. [...] m 2. W ramach postępowania zainicjowanego wnioskiem o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy, skierował do strony, w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) wezwanie, w którym zobowiązano wnioskodawcę m.in. do udokumentowania wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym i wskazano m.in. na konieczność nadesłania odpisów umów o pracę skarżącego i jego małżonki oraz zaświadczenia pracodawców o wysokości wynagrodzeń wypłaconych im w ostatnim miesiącu, wskazującego też formę tej zapłaty. W wezwaniu tym zobowiązano także stronę do przedłożenia zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy, przedłożenia wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont (zastrzeżono, że w przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty), a także nadesłania odpisów zeznań podatkowych za 2007 r., złożonych przez skarżącego i jego małżonkę (sprecyzowano, iż w przypadku, gdyby którekolwiek z tych zeznań nie zostało złożone, należy przedstawić stosowne zaświadczenie organu podatkowego, potwierdzające ten fakt. Wnioskodawca został również zobligowany do wskazania tytułu prawnego, jaki przysługuje mu do lokalu, którego usytuowanie podano jako adres do korespondencji (poinformowano także stronę, iż wyjaśnienia te – także w razie utraty wspomnianego tytułu prawnego – należy poprzeć stosowną dokumentacją w postaci odpisów z ksiąg wieczystych, umów najmu, umów sprzedaży itp.). W omawianym wezwaniu zobowiązano także stronę do złożenia wyjaśnień dotyczących posiadanych akcji (zastrzeżono, że jeśli rozporządzenie tymi papierami wartościowymi nie jest możliwe, to należy tę okoliczność wykazać) oraz udokumentowania (za pomocą kopii stosownych faktur lub rachunków) wysokości wydatków z tytułu stałych opłat związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego. W odpowiedzi na wspomniane wezwanie, doręczone w dniu 3 września 2008 r. skarżący (wskazując na hospitalizację w okresie od 4 – 5 września 2008 r.) wniósł o przedłużenie terminu do wykonania nałożonych obowiązków, a jednocześnie zażądał wystąpienia do Sądu Rejonowego w K. Wydział VIII Gospodarczy KRS o przesłanie informacji o posiadanych przez skarżącego akcjach A S.A. oraz przeprowadzenia wyceny wartości tych akcji i - w razie potrzeby – przeprowadzenie na tę okoliczność dowodu z opinii biegłego. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 25 września 2008 r. odmówiono przyznania skarżącemu prawa pomocy, a we wniesionym terminowo sprzeciwie strona wskazała jedynie, iż domaga się zmiany kwestionowanego orzeczenia poprzez przyznanie prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Na wstępie stwierdzić należy, iż z uwagi na skutecznie wniesiony sprzeciw postanowienie referendarza, przeciwko któremu został on wniesiony utraciło moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlegała rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Konsekwencja taka wynika bowiem z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.). Jak już wcześniej wskazano skarżący nie wypełnił rubryki 4 urzędowego formularza wniosku o przyznania prawa pomocy przeznaczonej na wskazanie zakresu, w jakim strona domaga się przyznania prawa pomocy, a wspomniany brak nie został uzupełniony, mimo prawidłowo doręczonego i opatrzonego stosownym rygorem wezwania. Zważywszy jednakże na treść oświadczenia, którym strona uzasadniła swój wniosek, złożony w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi przyjąć należy, iż strona domaga się zwolnienia od kosztów sądowych. Wobec powyższego, mając także na uwadze ścisły związek instytucji prawa pomocy z konstytucyjnym prawem do sądu, odstąpiono od zastosowania nałożonego we wspomnianym wezwaniu rygoru i uznano dopuszczalność merytorycznego rozpoznania niniejszego wniosku. Rozpoznanie wniosku strony o zwolnienie od kosztów sądowych sprowadza się zatem do ustalenia czy w niniejszej sprawie spełniona jest określona w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przesłanka przyznania prawa pomocy. Zgodnie bowiem z treścią powołanego przepisu przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym uzależnione jest od wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. "Zwolnienie od obowiązku uiszczenia opłat sądowych (w tym wpisu od skargi) stanowi instytucję wyjątkową i dlatego może być stosowane jedynie wtedy, gdy strona istotnie nie posiada żadnych możliwości finansowych zapłaty tej należności, przy czym jej sytuacja finansowa jest tego rodzaju, że zapłata kosztów związanych z postępowaniem sądowym spowodowałaby utratę płynności finansowej i mogła przyczynić się do uszczerbku utrzymania koniecznego dla wnioskodawcy i jego rodziny" (por. postanowienie WSA w Warszawie z dnia 24 maja 2005 r., sygn. akt III SAB/Wa 65/04, LEX nr 193942). Ocena zasadności wniosku strony wymaga zatem ustalenia, czy skarżący wykazał, że poniesienie kosztów postępowania sądowego zainicjowanego skargą na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] zagrażałoby codziennej egzystencji wnioskodawcy i jego małżonki. Podkreślić należy, iż skarżący, pomimo stosownego wezwania, zaniechał uzupełniania danych zawartych w urzędowym wniosku o przyznanie prawa pomocy (i nie tylko nie wykazał, iż nie było to możliwe w zakreślonym terminie, ale także nie załączył stosownych dokumentów do sprzeciwu i nie zawarł w nim żadnych konkretnych zarzutów dotyczących dokonanej przez referendarza sądowego oceny jego sytuacji materialnej), a zatem ocenę zasadności jego wniosku przeprowadzić należy w oparciu o dane ujawnione w urzędowym formularzu. Wynika z nich, iż miesięczny budżet dwuosobowego gospodarstwa domowego prowadzonego przez skarżącego i jego małżonkę stanowi kwota [...] zł brutto, co w zestawieniu z kwotą należnego w niniejszej sprawie wpisu od skargi ([...] zł) wyklucza stwierdzenie, iż poniesienie opłaty sądowej we wskazanej wysokości skutkowałoby uszczerbkiem dla utrzymania koniecznego dla uzyskujących stałe dochody bezdzietnych małżonków. Pominąć zatem można szczegółowe rozważania na temat dopuszczalności domagania się w toku postępowania zainicjowanego wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, złożonym przed sądem administracyjnym, przeprowadzania jakichkolwiek dowodów (w tym dowodu z opinii biegłego) czy też występowania do innych instytucji (np. sądów) celem potwierdzenia czy uzupełniania danych ujawnionych przez stronę. Podkreślić natomiast należy, iż "Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane wobec uchylania się wnioskodawcy od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy" (por. postanowienie WSA w Gdańsku z dnia 13 stycznia 2005 r., sygn. akt I SA/Gd 523/04, LEX nr 203331). "Sąd nie jest zobowiązany do przeprowadzania z urzędu postępowania w celu uzyskania odpowiednich dokumentów poświadczających rzeczywisty stan majątkowy i możliwości płatnicze osoby wnioskującej o przyznanie prawa pomocy. To na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania" (por. postanowienie WSA w Warszawie z dnia 9 stycznia 2008 r., sygn. akt II SA/Wa 2041/06, LEX nr 356125). Zauważyć również warto, iż konsekwencje nieprzedstawienia danych wymienionych w wezwaniu skierowanym do strony na podstawie art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi są skarżącemu znane, gdyż w postanowieniu NSA z dnia 15 kwietnia 2008 r., (sygn. akt II FZ 104/08), którym oddalono zażalenie na postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 17 listopada 2007 r. (sygn. akt I SA/Gl 494/07) o odmowie przyznania stronie prawa pomocy (obejmującego zwolnienia od wpisu w kwocie [...] zł Sąd II instancji stwierdził, iż "osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy, która nie przedstawia żądanych dokumentów musi liczyć się z negatywnymi konsekwencjami wynikającymi z jej postępowania (...) W tego typu sytuacjach sąd jest bowiem zmuszony do rozstrzygnięcia sprawy na podstawie niekompletnego materiału dowodowego dostarczonego przez stronę, który może - tak jak w niniejszej sprawie – okazać się niewystarczający dla wykazania istnienia przesłanek przyznania prawa pomocy". W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia, działając w oparciu o art. 260 tej ustawy.