I SA/Gl 36/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 20 lutego 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi E. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od czynności cywilnoprawnych wskutek wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym postanawia 1) zwolnić skarżącą od kosztów sądowych w zakresie obejmującym część każdorazowej opłaty sądowej przekraczającą kwotę 100,00 (słownie: sto 00/100) złotych; 2) w pozostałym zakresie wniosek oddalić. W ramach urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 28 stycznia 2013 r. E.W. zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach o zwolnienie od kosztów sądowych i o ustanowienie adwokata. Uzasadniając żądanie wskazała, iż oprócz gospodarstwa rolnego, nabytego w drodze umowy dożywocia, nie posiada jakiegokolwiek majątku. Podkreśliła dalej, że pochodzi z ubogiej wiejskiej rodziny, przez większość część dorosłego życia pozostawała bez stałej pracy. Z tych względów zdecydowała się na zawarcie umowy dożywocia z samotnym wdowcem, który ma 82 lata. Skarżąca oświadczyła, że żyje skromnie, nie posiada żadnych "luksusów". Odzież i żywność nabywa okazyjnie, dodatkowo wspomaga się ziemiopłodami z własnego gospodarstwa rolnego. W części kosztów przeznaczonych na wyżywienie partycypuje dożywotnik. E.W. podkreśliła, że jej jedynym dochodem jest kwota 250 zł z tytułu czynszu za wynajem lokalu mieszkalnego w jej domu. Odnośnie wniosku o ustanowienie adwokata, skarżąca podniosła, że nie posiada środków pieniężnych na pokrycie kosztów dojazdu do sądu, a ponadto nie posiada wykształcenia prawniczego. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika nadto, że skarżąca posiada dom o łącznej pow. 238,5 m2 oraz nieruchomość rolną o pow. 1,1002 ha. Stwierdziła przy tym, że nikt nie pozostaje z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. Końcowo zaakcentowała, że dożywotnikowi musi zapewnić utrzymanie, w tym wyżywienie. W wyniku analizy ww. oświadczenia skarżącej, jak również materiałów zgromadzonych w aktach administracyjnych tej sprawy, pismem z dnia 30 stycznia 2013 r. referendarz sądowy wezwał E.W. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy przez: 1) nadesłanie zaświadczenia wymieniającego wszystkie osoby zameldowane w nieruchomości położonej w S. przy ul. [...]; 2) wykazanie za pomocą kopii stosownych dokumentów (np. rachunki, faktury za media, w tym: gaz, woda, energia elektr., telefon; koszty ubezpieczenia w KRUS; aktualny nakaz płatniczy podatku od nieruchomości; itp.) jakiego rzędu kwoty aktualnie obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; w tych ramach należało dodatkowo wskazać kto i w jakiej wysokości partycypuje w ponoszeniu rzeczonych opłat; dodatkowo należało przedstawić dokumenty potwierdzające zapłatę ww. należności np. potwierdzenia przelewu, wpłaty gotówkowe, inne; w przypadku występowania zaległości z tytułu tychże wydatków należało przedstawić aktualne zaświadczenia właściwych podmiotów potwierdzające tę okoliczność; 3) przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą, w tym rozliczeniowo-oszczędnościowych, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich sześciu miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty; 4) udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów – należy w tym celu nadesłać zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy; zaświadczenia winny zawierać adnotację o sposobie wypłaty środków (np. przelew bankowy, wypłata gotówką, inne); dochód z tytułu świadczeń rentowych/emerytalnych można wykazać za pomocą kopii "odcinków" otrzymanych świadczeń; w tych ramach należało jednoznacznie wskazać źródło dochodów pozwalających na pokrycie wydatków związanych z utrzymaniem skarżącej i J. S.; 5) przedłożenie kopii zeznań podatkowych za lata 2010-2011; 6) nadesłanie aktualnego, tj. wydanego po otrzymaniu niniejszego wezwania, zaświadczenia właściwego ośrodka pomocy społecznej o ewentualnie udzielonych skarżącej formach wsparcia w okresie ostatnich sześciu miesięcy. W wyznaczonym siedmiodniowym terminie, skarżąca nadesłała pismo procesowe z dnia 8 lutego 2013 r., w którym oświadczyła, że nie otrzymuje żadnych wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń rentowych, czy emerytalnych. Jedynym jej źródłem dochodów, poza tymi z gospodarstwa rolnego, jest kwota 250 zł z tytułu czynszu za wynajem jednego lokalu i stanowiska na samochód na rzecz A. P.. Skarżąca odnotowała dalej, że "wymieniona wynajmuje ponadto dwa lokale będące p. J. S. Stąd uiszcza łącznie kwotę 535 zł miesięcznie". E.W. zadeklarowała nadto, że dla oszczędności posiada wspólny rachunek bankowy z dożywotnikiem. Stan konta na dzień 5 stycznia 2013 r. wynosił 1.466,08 zł, z czego – jak dalej oświadczyła – 1000 zł należy do J. S. Kwotę 366 zł przekazała w dniu 17 stycznia 2013 r. na rzecz KRUS. Skarżąca zeznała dalej, że telefon należy do dożywotnika, który partycypuje także w kosztach mediów. W latach 2010-2011 E.W. nie składała zeznań podatkowych, ponieważ nie miała dochodów (poza rolnymi). Dopiero po wezwaniu referendarza sądowego złożyła zeznanie za podatkowe za 2012 r. Końcowo dodała, że dożywotnik posiada jeszcze jeden rachunek bankowy w Niemczech, na który przekazywana jest jego renta inwalidy wojennego. Przy piśmie nadesłano plik dokumentów źródłowych, w tym: zaświadczenie Burmistrza Miasta S., z którego wynika, że w nieruchomości położonej w S. przy ul. [...] zameldowane są trzy osoby, tj. skarżąca, dożywotnik i A. P.; zaświadczenie [...], z którego wynika, że należność z tytułu dostawy gazu do ww. nieruchomości wyniosła w 2012 r. 265,31 zł; zestawienie należności z tytułu dostawy wody w 2012 r. (łączna należność to kwota 300,07 zł); faktura z tytułu dostawy energii elektrycznej wraz z prognozą na okres od 12 września 2012 r. do 19 lutego 2013 r. (przewidywana należność wynosi 583,76 zł); dokumenty rozliczenia rolniczego ubezpieczenia społecznego KRUS, z której wynika, że kwartalna składka skarżącej wynosi 366 zł; decyzje w sprawie ustalenia wysokości podatku od nieruchomości i podatku rolnego (należność za 2012 r. wynosi łącznie 431 zł; podatnikiem jest E.W. ). Dodatkowo przy piśmie z dnia 8 lutego 2013 r. skarżąca nadesłała wyciągi z rachunku bankowego prowadzonego na jej rzecz i J.S. (wyciągi za okres od 11 lipca 2012 r. do 5 stycznia 2013 r.). Z wyciągów wynika, że skarżąca ponosi dodatkowo wydatki z tytułu odprowadzenia ścieków (38,26 zł). Z kolei z zeznania PIT-36, nadesłanego także przy ww. piśmie procesowym skarżącej, wynika, że E.W. osiągnęła w 2012 r. dochód z tytułu najmu w kwocie 3000 zł. Wpis sądowy od skargi stanowi w tej sprawie kwotę 500 zł. Po rozpoznaniu wniosku zważono, co następuje: W myśl art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej w skrócie: P.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym – czyli w myśl art. 245 § 2 P.p.s.a. obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub innego profesjonalnego pełnomocnika – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie wspomnianego faktu. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez nią dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności, co do tego, iż nie jest ona w stanie pokryć jakichkolwiek kosztów postępowania. Wziąwszy zatem pod rozwagę stan faktyczny i przytoczone regulacje prawne stwierdzono, że skarżąca nie wykazała, iż w jej przypadku zachodzą podstawy do uwzględnienia jej wniosku w całości. Przepis art. 252 § 1 P.p.s.a. nakreśla jakie okoliczności stanu faktycznego winny być zadeklarowane w ramach urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy. Ustawa wskazuje w tym miejscu na "dokładne oświadczenie o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym (...)". Doprecyzowanie tych pojęć następuje w ramach urzędowego formularza, który definiując pojęcie "stan rodzinny" posługuje się sformułowaniem "osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym". Ów formularz znajduje zastosowanie w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w oparciu o rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi...(Dz. U. nr 227, poz. 2245), które zostało wydane w ramach delegacji ustawowej zawartej w art. 256 P.p.s.a. Co znamienne, zarówno ustawa, jak i wspomniane rozporządzenie nie definiuje pojęcia "wspólnego gospodarstwa domowego". Przyjmuje się natomiast w literaturze, że przez pojęcie "pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym" należy rozumieć stałe przebywanie kilku osób w tym samym miejscu, które związane jest z koncentracją ich interesów życiowych, przy jednoczesnym partycypowaniu w utrzymywaniu tego gospodarstwa (tak. Ł. Strzępek [w:] Pisma stron w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, orzecznictwo, wzory /pod. red. R. Mikosza/, Warszawa 2008 r., s. 154). Rozpoznający wniosek pogląd ten podziela i dlatego na potrzebę rozpoznania niniejszej sprawy przyjęto zarówno dochody E. W., jak i dożywotnika. Nie ulega przecież wątpliwości, że ów dożywotnik współkształtuje jej sytuację materialną, co znajduje potwierdzenie nie tylko w treści oświadczeń skarżącej zawartych w piśmie z dnia 8 lutego 2013 r., ale także w historii przelewów na ich wspólnym rachunku bankowym, z których wynika, iż te dwie osoby łączy więź o charakterze ekonomicznym. Pojęcie "jakichkolwiek", użyte w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., stanowi synonim pojęcia "żadnych", a tym samym, jeżeli chociaż w niewielkim, czyli jakimkolwiek stopniu osoba ubiegając się o przyznanie w zakresie całkowitym pomocy prawnej jest w stanie ponieść koszty postępowania, to przyjąć należy, że prawo pomocy może zostać przyznane tylko w zakresie częściowym (por. Piotr Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] Polski model sądownictwa administracyjnego, pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Oficyna Wydawnicza VERBA, Lublin 2003, s. 117). W tym stanie rzeczy zasadnym było rozważenie wniosku skarżącej w kontekście częściowego przyznania prawa pomocy. W myśl zatem art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w tym zakresie – obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości bądź w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 cyt. ustawy) – uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W omawianym przypadku, zdaniem rozpoznającego wniosek, wskazana przesłanka zwolnienia częściowego w stosunku do skarżącej zachodzi i że bez niebezpieczeństwa uszczerbku utrzymania koniecznego może ona uiścić jedynie ułamek kosztów, o którym mowa w sentencji, ustalony na poziomie najniższego wpisu stosowanego w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Co więcej, właśnie taka kwota, zgodnie z oświadczeniem skarżącej, została do dyspozycji skarżącej z puli jej środków zgromadzonych na rachunku bankowym. Ustalając tę kwotę przyjęto nadto, że miesięczne dochody skarżącej z tytułu najmu wynoszą co najmniej 535 zł (patrz wyciągi z rachunków bankowych), a nie deklarowana przez nią kwota 250 zł. Jedynie na marginesie wypada w tym miejscu wyjaśnić, że w orzecznictwie przyjmuje się, iż dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy, w części dotyczącej ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, kluczowe znaczenie ma etap postępowania sądowego, w którym taki wniosek został zgłoszony. W postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2005 r. (sygn. akt II OZ 818/05, niepubl.) wyrażono pogląd, że na wstępnym etapie postępowania sądowego brak jest podstaw, ażeby ustanowić na rzecz skarżącego adwokata, mając na względzie także fakt, że sąd I instancji nie jest związany granicami skargi i jest zobligowany do badania zgodności z prawem zaskarżonego aktu lub bezczynności z urzędu, co może powodować uwzględnienie skargi nawet przy jej wadliwym sformułowaniu oraz znikomej aktywności strony skarżącej w procesie przed sądem administracyjnym. Nadto w myśl art. 6 P.p.s.a. sąd administracyjny powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Pogląd ten utrzymywany jest również w najnowszym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (przykładowo można wskazać na postanowienia z dnia 17 grudnia 2012 r., sygn. akt II FZ 970/12 i z dnia 29 listopada 2012 r.; oba dostępne w bazie orzeczeń na stronie internetowej www.nsa.gov.pl). Co znamienne czasokres pozostający do etapu postępowania, w którym udział profesjonalnego pełnomocnika może okazać się konieczny, jest na tyle długi, że skarżąca będzie w stanie zgromadzić środki niezbędne na pokrycie kosztów jego udziału w sprawie. Co więcej, z akt administracyjnych sprawy wynika, że dożywotnik, zamieszkujący razem ze skarżącą, jest doktorem nauk prawnych (patrz pełnomocnictwo z dnia 14 lutego 2012 r.; k. nr 12 akt). W ocenie rozpoznającego wniosek pomoc tej osoby na obecnym etapie postępowania sądowego jest wystarczająca dla zagwarantowania co najmniej należytej staranności przy konstruowaniu pism procesowych. W związku z powyższym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.