I SA/Gl 379/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Randak, , , po rozpoznaniu w dniu 19 marca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A.B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W ramach urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy (druk PPF z dnia 24 czerwca 2011 r.) A.B. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Uzasadniając wniosek, podkreślił, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji finansowej, w której nie może pokryć kosztów utrzymania jego i jego najbliższych. Zaznaczył mianowicie, że alimenty na rzecz synów płaci z opóźnieniem, a wszelkie wolne środki przeznacza na lekarstwa dla ciężko chorej matki, z którą zamieszkuje. Według niego przyczyną takiego stanu rzeczy jest utrata płynności finansowej jego przedsiębiorstwa, spowodowana przez znaczne zadłużenie, dochodzone w trybie egzekucyjnym. W wyniku egzekucji cały majątek skarżącego miał zostać zajęty. Wnioskodawca stwierdził, że prowadzona przez niego działalność gospodarcza jest nierentowna, wobec czego dochody czerpie z prac dorywczych oraz ze sprzedaży składników swojego majątku. Na wezwanie referendarza sądowego do uzupełnienia danych zawartych we wniosku skarżący, w terminie przedłużonym zarządzeniem z dnia 8 sierpnia 2011 r., przesyłką nadaną w dniu 2 września 2011 r., nadesłał kserokopie: dokumentów dotyczących zadłużenia skarżącego w zakresie opłat za energię elektryczną (m.in. ostatecznego przesądowego wezwania z dnia 4 lipca 2011 r. do zapłaty kwoty 3727,35 zł), faktury za paliwo gazowe wystawionej matce skarżącego na kwotę 282,45 zł z terminem płatności na dzień 30 lipca 2011 r., deklaracji PIT-36L i PIT/B złożonych przez skarżącego za ubiegły rok (wykazano w nich przychód z działalności gospodarczej w wysokości 470.900,09 zł, 536.698,07 zł i stratę w wysokości 65.797,17 zł), podsumowanie księgi przychodów i rozchodów za okresy od stycznia do lipca bieżącego roku (według niego skarżący w tym okresie uzyskał przychody w kwocie 125.591,66 zł oraz poniósł wydatki w kwocie 192.934,10 zł, w tym na wynagrodzenia w kwocie 29.169 zł), deklaracji dla podatku od towarów i usług za okresy od lutego do lipca bieżącego roku (poza lutym skarżący zawsze wykazywał podstawę opodatkowania, najniższą w marcu – 5813 zł, najwyższą w kwietniu – 61.358 zł), odpisu protokołu z dnia 25 stycznia 2007 r. (skarżący w zawartej w tym dniu ugodzie zobowiązał się płacić na rzecz małżonki i synów alimenty w łącznej wysokości 2100 zł miesięcznie) i oświadczenia wspomnianej małżonki, iż otrzymuje ona od skarżącego alimenty na jednego z tych synów w kwocie 700 zł miesięcznie, wypowiedzeń dwóch rachunków bankowych skarżącego i ostatniego wyciągu z jednego z tych rachunków, wyciągu z rachunku bankowego należącego do jego matki za okres od 9 lipca do 9 sierpnia 2011 r. (odnotowano w nim wpływ świadczenia ZUS w wysokości 917,42 zł; saldo końcowe na rachunku wyniosło 417,89 zł) oraz zawiadomienia o zajęciu tego świadczenia w związku z egzekucją. Ponadto wnioskodawca oświadczył, że wynagrodzenie za świadczone przez niego prace dorywcze przybiera formy rzeczowe, w szczególności w postaci posiłków, ubrań czy środków czystości. Ponownie zwrócił uwagę, że ma trudności z opłaceniem podstawowych wydatków, podnosząc m.in., iż w wyniku tych zaległości odcięto mu dostęp do energii elektrycznej. Skarżący oszacował także miesięczne koszty zakupu lekarstw dla jego matki na kwotę 250-300 zł. Wykonując z kolei następnie wezwanie referendarza sądowego, wnioskujący nadesłał szczegółowe wydruki księgi przychodów i rozchodów oraz raportów kasowych (w sierpniu wykazano przychody w kwocie 13.206 zł oraz wydatki w kwocie 24.139,94 zł, co powiększyło stratę liczoną od początku roku do sumy 218.871,05 zł; z kolei w świetle raportów w sierpniu wykazano przychody w kwocie 17.876,72 zł i rozchody w kwocie 22.891,83 zł; pośród kontrahentów skarżącego znajduję się Spółka z ograniczona odpowiedzialnością, w której nazwie wykorzystano jego nazwisko) oraz dokumentację pracowniczą skarżącego i trzech zatrudnianych przez niego pracowników). Postanowieniem z dnia 19 października 2011 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia 16 listopada 2011 r. A.B. wniósł sprzeciw od orzeczenia referendarza. W tych ramach skarżący przede wszystkim zakwestionował stanowisko orzekającego referendarza, który przyjął, iż udział profesjonalnego pełnomocnika na tym etapie postępowania nie jest konieczny. Postanowieniem z dnia 16 stycznia 2012 r. Sąd odrzucił ww. sprzeciw z uwagi na to, że został on wniesiony po terminie wynikającym z treści art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej w skrócie: P.p.s.a.). Postanowieniem z dnia 21 stycznia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach przywrócił skarżącemu termin do wniesienia ww. sprzeciwu, akcentując, że uchybienie terminu do jego wniesienia nie było zawinione przez A.B. Trzeba w tym miejscu odnotować, że w toku niniejszego postępowania skarżący złożył ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy w wyniku wezwania go do uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia na postanowienie Sądu z dnia 11 kwietnia 2012 r. odrzucające zażalenie A.B. na postanowienie z dnia 16 stycznia 2012 r. Wniosek ów rozstrzygnięto odmownie mocą prawomocnego postanowienia referendarza sądowego z dnia 12 września 2012 r. Wpis od skargi w niniejszej sprawie wynosi 100 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W punkcie wyjścia należy odnotować, iż z uwagi na skutecznie wniesiony sprzeciw, w następstwie orzeczenia Sądu z dnia 21 stycznia 2013 r., postanowienie referendarza z dnia 19 października 2011 r. utraciło moc, a sprawa [wniosek o przyznanie prawa pomocy – spr.] będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Taki stan rzeczy znajduje bowiem podstawę prawną w art. 260 P.p.s.a. Intencją A.B. jest w tej sprawie uzyskanie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Rozstrzygnięcie przedmiotowego wniosku sprowadza się zatem do zbadania, czy spełniona jest przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Stosownie bowiem do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym nie zasługuje na uwzględnienie. Przystępując do rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy należy w tym miejscu zwrócić uwagę na treść sprzeciwu A.B. z dnia 16 listopada 2011 r., w którym w drodze repliki do postanowienia referendarza sądowego, skarżący zakwestionował stanowisko rozpoznającego wniosek, co do braku konieczności ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika na tym etapie postępowania. Sąd w składzie orzekającym podziela w tym względzie licznie prezentowane stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, które odnosi się do wniosku o przyznanie prawa pomocy w części dotyczącej ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika w fazie "przygotowawczej" postępowania przed sądem administracyjnym pierwszej instancji. Zgodnie z poglądem judykatury, "ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym możliwe jest jedynie w wyjątkowych sytuacjach. Z uwagi bowiem na regulacje zawarte w art. 134 § 1 i art. 140 § 1 P.p.s.a. nie mają uzasadnienia obawy strony, że bez udziału profesjonalnego pełnomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swego interesu w toczącym się postępowaniu. Wojewódzki sąd administracyjny, nie będąc związany granicami skargi, zobowiązany jest bowiem do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich naruszeń prawa, a także wszelkich przepisów, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze. A zatem, na tym etapie postępowania strona działając bez profesjonalnego pełnomocnika nie zostanie pozbawiona możliwości obrony jej praw" (z uzasadnienia postanowienia NSA z dnia 17 grudnia 2012 r., sygn. akt II FZ 970/12; podobnie Sąd przyjął w postanowieniach: z dnia 26 września 2012 r. sygn. akt I OZ 698/12; z dnia 18 kwietnia 2012 r., sygn. akt II GZ 127/12; wszystkie dostępne na stronie internetowej: www.nsa.gov.pl/baza orzeczeń). Na gruncie przywołanego wyżej stanowiska judykatury należy jeszcze tutaj dodać, że skutki dotychczasowej postawy procesowej skarżącego, w tym uwzględnienie złożonego przez niego wniosku o przywrócenie terminu, nie uzasadniają konieczności ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Przede wszystkim jednak, uprawnienia tego nie uzasadniają okoliczności stanu faktycznego zweryfikowane w kontekście przywołanej na wstępie przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W tym też kontekście, nawiązując do treści ww. sprzeciwu, należy podkreślić, że skarżący nie odniósł się w żadnej mierze do pozostałych rozważań referendarza sądowego poczynionych na gruncie obszernie zgromadzonych materiałów źródłowych. Z tych między innymi względów Sąd podziela obecnie wszelkie wywody poczynione przez referendarza sądowego w postanowieniu z dnia 19 października 2011 r. Słusznie więc - zdaniem Sądu - uznano, że przedsiębiorstwo skarżącego, pomimo straty, nadal funkcjonuje, wykazując relatywnie wysokie obroty, przynajmniej w porównaniu z wysokością wpisu od skargi, dokonując różnego rodzaju operacji finansowych i dając zatrudnienie pracownikom. W ramach działalności gospodarczej wnioskodawca stale ponosi koszty funkcjonowania i inne wydatki, które wielokrotnie, wprost niewspółmiernie przewyższają wysokość tego wpisu. Zarówno przecież ten wpis, jak i każda ewentualna kolejna opłata sądowa nie może każdorazowo przekroczyć kwoty 100 zł, stanowiącej mniej niż pół procenta wydatków wykazanych w sierpniu bieżącego roku. Tym samym na gruncie niniejszej sprawy niepodobna uznać, że wnioskujący nie może ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W ślad za postanowieniem referendarza godzi się podkreślić, że o ile stan przedsiębiorstwa skarżącego i jego problemy finansowe mogłyby uzasadniać uwzględnienie jego wniosku w przypadku, gdyby koszty postępowania były większe, o tyle jednak nie przemawiają one na rzecz przyznania prawa pomocy w postępowaniu, w którym koszty te są niskie. Co znamienne, podstaw faktycznych do zmiany przyjętych wyżej konkluzji, co do sytuacji materialnej skarżącego, nie dopatrzono się na gruncie ponownego wniosku A.B., który rozstrzygnięto prawomocnym postanowieniem referendarza sądowego z dnia 12 września 2012 r. W tych ramach rozpoznający wniosek wypunktował w uzasadnieniu postanowienia liczne nieścisłości związane z sytuacją materialną skarżącego, jak również liczne mankamenty dowodowe, którymi obarczony był ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy. W tym stanie rzeczy Sąd orzekł jak w sentencji działając na podstawie art. 254 P.p.s.a. i art. 260 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.