I SA/Gl 381/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Tyszkiewicz – Ziętek, po rozpoznaniu w dniu 16 kwietnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. J. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. WSA/post.1 - sentencja postanowienia Wraz ze skargą kasacyjną od postanowienia z dnia 12 września 2011 r. odrzucającego skargę, pełnomocnik skarżącego (radca prawny) złożył wniosek o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący zaznaczył, że wskutek prowadzonych przeciwko niemu postępowań egzekucyjnych (w szczególności zaś - zajęcia jego rachunków bankowych) utracił płynność finansową i zawiesił prowadzoną przez siebie działalność gospodarczą. Wskazał także na swoje problemy zdrowotne i rodzinne. W tych ramach odnotował, że pozostaje w separacji z żoną, która wraz z dziećmi zamieszkuje osobno. Według oświadczenia skarżący nie osiąga żadnych dochodów, pozostając na utrzymaniu matki i nie posiada majątku, poza domem o powierzchni 50 m2, wymagającym remontu. Do wniosku dołączone zostały kserokopie następujących dokumentów: zeznania podatkowego skarżącego za 2010 r. ( z wykazanym przychodem 46.756,03 zł, kosztami jego uzyskania w kwocie 58.531,26 zł i stratą w kwocie 11.775,23 zł), dwóch zaświadczeń z dnia 4 lipca 2011 r. (według jednego z nich skarżący w 2010 r. nie wykazał dochodów, zaś według drugiego dochód ów wyniósł 16,87 zł; z obu zaświadczeń wynika, iż w dniu 30 czerwca 2011 r. przelewem uiszczono opłatę skarbową); zaświadczeń w sprawie zameldowania; wyroku sądu powszechnego z dnia 9 stycznia 2008 r., orzekającego separację małżeństwa skarżącego i powierzającego władzę rodzicielską nad dziećmi jego małżonce; oświadczenia skarżącego z dnia 3 sierpnia 2011 r., że nie posiada "żadnego rachunku bankowego związanego z działalnością gospodarczą oraz żadnego innego prywatnego rachunku i lokat bankowych"; analogicznego oświadczenia, dotyczącego tylko rachunków związanych z działalnością gospodarczą; zaświadczenia A z dnia 4 sierpnia 2011 r., zgodnie z którym skarżący "nie posiada rachunków depozytowych"; wypowiedzenia umowy rachunku nr [...], sporządzonego przez A w dniu 23 września 2010 r.; zaświadczenia wystawionego przez inny bank w dniu 26 sierpnia 2010 r., informującego o zamknięciu w dniu 11 grudnia 2008 r. rachunku bankowego skarżącego, który był zajęty w toku postępowania egzekucyjnego, oraz o zadłużeniu skarżącego z tytułu kredytu w wysokości 42.484,94 zł; "opinii bankowej" w której A poinformował, że skarżący do dnia 19 listopada 2009 r. posiadał w tym banku rachunek "firmowy" oraz że na dzień 21 lipca 2010 r. takiego rachunku nie posiada; zaświadczenia z dnia 4 lipca 2011 r. o zawieszeniu działalności gospodarczej skarżącego; zaświadczenia organu podatkowego z dnia 28 września 2011 r., potwierdzającego zawieszenie działalności gospodarczej; zaświadczenia pracodawcy z dnia 28 września 2011 r., według którego M. J. został zatrudniony w celu nauki zawodu i od jego wynagrodzenia w 2011 r. nie odprowadzano zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych. Skarżący przedłożył również kopie dokumentów, dotyczących swego zadłużenia, stanu zdrowia i leczenia. W piśmie z dnia 9 lutego 2012 r. referendarz sądowy wezwał pełnomocnika skarżącego do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku poprzez: udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, tj. przede wszystkim przez jego matkę (zastrzeżono, że należy w tym celu nadesłać zaświadczenie pracodawcy skarżącego o wysokości wynagrodzenia wypłaconego mu w okresie ostatniego półrocza za poszczególne miesiące, wskazujące też formę tej zapłaty lub udokumentować, iż zatrudnienie ustało po dniu 28 września 2011 r., a nadto przedłożyć zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy); przedstawienie wyciągów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, obrazujących ich stan oraz operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, a także dokumentów dotyczących lokat (wskazano, iż przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w razie ich likwidacji po dniu 5 lipca 2011 r. – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku) oraz udokumentowanie za pomocą kopii faktur lub rachunków wysokości wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego oraz sprecyzowanie wysokości kwoty przeznaczanej miesięcznie na leczenie. Odpowiadając na wezwanie, pełnomocnik nadesłał dokumenty, przedłożone już wcześniej. Dodatkowo jedynie przedstawił "odcinek" świadczenia otrzymanego przez matkę skarżącego w lutym bieżącego roku (z kwotą 634,64 zł), które określił raz jako rentę, a raz jako emeryturę, oraz wydruk z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej. Pełnomocnik nadto wyjaśnił, że wydatki wnioskodawcy na leki wynoszą od 100 do 200 zł miesięcznie, natomiast tytułem opłat za energię elektryczną – około 50 zł miesięcznie. Zaznaczył, iż strona nie posiada rachunku bankowego. Postanowieniem z dnia 19 marca 2012 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia wskazano przede wszystkim, że skarżący w dniu 5 lipca 2011 r. uiścił należny wpis od skargi w wysokości 100 zł, co potwierdza nadesłane przez niego potwierdzenie transakcji przelewu dokonanego z rachunku o nr [...], prowadzonego w banku A. Podniesiono w tych ramach, że konieczne jest określenie przyczyn, dla których obecnie skarżący nie może ponieść dalszych opłat sądowych. Wskazano na niewyjaśnienie przez skarżącego kwestii, związanych z jego rachunkami bankowymi. Zaakcentowano również, że pełnomocnik skarżącego nie ustosunkował się w należyty sposób do wezwania dotyczącego dochodów, uzyskiwanych w gospodarstwie domowym skarżącego. W złożonym sprzeciwie pełnomocnik skarżącego podkreślił, że skarżący nie posiada żadnych rachunków bankowych i nie dysponuje innymi zaświadczeniami niż te, które złożył w toku postępowania. Podkreślił przy tym, że wystąpienie przez skarżącego do wszystkich funkcjonujących banków o wydanie stosownych zaświadczeń nie jest możliwe. Wskazał również, że wpis od skargi uiszczony został z rachunku syna skarżącego, noszącego to samo imię i nazwisko, dodając, iż po uzyskaniu stosownego zaświadczenia z banku odnośnie rachunku syna zostanie ono niezwłocznie przesłane. Pełnomocnik podkreślił też, że skarżący nie jest nigdzie zatrudniony, zaś umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego posiada jego syn (na umowie wskazany został jego PESEL). Pełnomocnik dodał, że działalność gospodarcza skarżącego jest zawieszona, a finansowo pomaga mu matka. Do sprzeciwu dołączone zostały kopie dokumentów, uprzednio już złożonych w toku postępowania (w tym m. in. kopia wypowiedzenia umowy rachunku bankowego z dnia 13 września 2010 r.), a jedynie dodatkowo dołączono kopię umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego z dnia 1 grudnia 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej w skrócie: P.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Wskazać zatem należy, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – czyli w myśl art. 245 § 3 tej ustawy obejmującym m.in. zwolnienie od kosztów sądowych – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozpoznając wniosek skarżącego o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym Sąd doszedł do przekonania, iż nie zasługuje on na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy podnieść, że wpis sądowy od skargi kasacyjnej, będący jedyną opłatą, do której uiszczenia jest na obecnym etapie postępowania zobowiązany skarżący, wynosi w niniejszej sprawie 100 zł i stanowi najniższą tego rodzaju opłatę, obowiązującą w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Wymaga przy tym podkreślenia, że opłata o analogicznej wysokości, stanowiąca wpis od skargi, została już uprzednio w rozpatrywanej sprawie uiszczona (w dniu 5 lipca 2011 r.). W ocenie Sądu skarżący nie wykazał przyczyn, pozwalających stwierdzić, iż nie jest możliwe poniesienie obecnie kosztów wpisu od skargi kasacyjnej. Konkluzji powyższej nie podważa przy tym okoliczność, podnoszona przez pełnomocnika skarżącego, że wpis od skargi uiszczony został z rachunku syna skarżącego (nota bene, wbrew informacji zawartej w sprzeciwie, na dzień wydania niniejszego postanowienia nie nadesłano stosownego zaświadczenia z banku, dotyczącego rachunku syna wnioskodawcy). Kolejna istotna wątpliwość, jaka rodzi się w rozpatrywanej sprawie, dotyczy źródła ewentualnego finansowania przez skarżącego fachowego pełnomocnika (radcy prawnego), który reprezentuje stronę nie tylko w niniejszym postępowaniu, ale, co szczególnie trzeba zaakcentować – w szeregu spraw, zarejestrowanych w Wydziale III tut. Sądu, dotyczących podatku od towarów i usług, w których tenże pełnomocnik składał skargi kasacyjne (przykładowo w sprawie o sygn. III SA/Gl 674/10). Wreszcie zwrócić należy uwagę na nieprecyzyjne wykonanie wezwania referendarza sądowego, w części dotyczącej udokumentowania wydatków, związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Wśród takich wydatków pełnomocnik skarżącego wskazał jedynie na rachunki za energię elektryczną, wynoszące około 50 zł miesięcznie (wbrew treści pisma pełnomocnika, nie załączono przy tym do akt sądowych faktury dotyczącej tej należności). Pełnomocnik dodał też, że skarżący nie posiada faktur za zakup opału, gdyż wraz z matką kupują węgiel w sezonie grzewczym w małych ilościach, sukcesywnie w miarę potrzeby. Wytknąć zatem należy, że nie została przez stronę wnioskującą podana choćby przybliżona kwota, jaką zmuszona jest ona wydatkować na opał w sezonie grzewczym. Co więcej, brak jest jakichkolwiek informacji oraz dokumentów źródłowych (np. kopii rachunków, faktur) dotyczących wysokości opłat z tytułu dostawy wody, gazu, wywozu nieczystości, kwot uiszczanych z tytułu podatku od nieruchomości czy też ewentualnego użytkowania telefonu. Powyżej wymienione opłaty stanowią zaś normalne koszty, związane z utrzymaniem domu, a właścicielem takiego jest skarżący. W ocenie Sądu miesięczne wydatki, jakie obowiązany jest ponosić skarżący z tytułu prowadzenia gospodarstwa domowego muszą być w istocie wyższe, aniżeli wynika to z przedstawionych przez jego pełnomocnika oświadczeń. Z akt sprawy dodatkowo wynika, że skarżący ponosi comiesięczne koszty leczenia (przedstawione zostały kserokopie recept), wynoszące około 100 – 200 zł. W związku z powyższym również powstaje wątpliwość, dotycząca źródła finansowania wspomnianych opłat i kosztów, skoro pełnomocnik podaje, że skarżący nie posiada żadnych dochodów a pomaga mu finansowo matka, otrzymująca świadczenie (rentowe bądź emerytalne) w wysokości niewiele przekraczającej 630 zł. Należy zaakcentować, że użyte przez ustawodawcę w art. 246 § 1 P.p.s.a. określenie "gdy wykaże" należy rozumieć w ten sposób, że to na stronie spoczywa ciężar udowodnienia, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane (por. postanowienie NSA z dnia 12 listopada 2010 r., sygn. akt II FZ 568/10, opubl. w zbiorze orzeczeń LEX pod nr 742626). Wskazuje się również w orzecznictwie, że w interesie strony leży przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Niedostarczenie żądanych przez sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, mało czytelny powoduje, iż oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. Tym samym, w takiej sytuacji sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony (tak NSA w postanowieniu z dnia 14 stycznia 2011 r., sygn. akt II OZ 1361/10, opubl. w zbiorze orzeczeń LEX pod nr 743829). Reasumując, zdaniem Sądu istniejące w rozpatrywanej sprawie niejasności i mankamenty dowodowe nie pozwalają na wolną od wątpliwości ocenę rzeczywistej sytuacji majątkowej wnioskującego. Uprawnia to zatem do stwierdzenia, iż skarżący nie wykazał, że spełniona została w jego przypadku przesłanka, warunkująca przyznanie mu prawa pomocy w zakresie dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych. W związku z powyższym, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 P.p.s.a., należało orzec jak w sentencji postanowienia.