I SA/Gl 39/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 19 marca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi H. M. (M.) na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulgi płatnicze – umorzenie zaległości podatkowej na skutek wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych postanawia 1) zwolnić skarżącą od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi w części przekraczającej kwotę [...] (słownie [...]) złotych, 2) w pozostałym zakresie wniosek oddalić Odpowiadając na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie [...] zł, skarżąca złożyła w Sądzie druk formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku H. M. odniosła się jednak do merytorycznych aspektów sprawy z jej skargi. Z treści oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, zawartego w druku PPF, wynika, że skarżąca samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe w mieszkaniu komunalnym o pow. 43 m². Wskazała dalej, że w 1/3 jest właścicielem domu, w którym nikt obecnie nie mieszka. H. M. – jak sama zaznaczyła ma [...] lata, utrzymuje się wyłącznie z renty w kwocie [...]zł i nie korzysta z pomocy społecznej. W wyniku analizy przywołanego wyżej oświadczenia w zestawieniu z zawartością akt sprawy, pismem z dnia 29 lutego 2008 r., wezwano skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i nadesłanie dokumentów źródłowych. Odpowiadając na przywołane wyżej wezwanie, H. M. (przy piśmie z dnia 10 marca 2008 r.) nadesłała wymagane dokumenty. Wynika z nich, że średnie miesięczne opłaty z tytułu utrzymania gospodarstwa domowego oraz podatku od posiadanej nieruchomości wynoszą ok. [...]zł, w tym opłata za użytkowanie mieszkania. Z wyjaśnień udzielonych przez skarżącą wynika, że dom w K. którego jest współwłaścicielem, był zamieszkiwany do 2003 r. Z uwagi jednak na stan techniczny, w chwili obecnej nie nadaje się do użytkowania. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: W punkcie wyjścia należało odnotować, że skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Rozstrzygnięcie przedmiotowego wniosku sprowadzało się więc do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej w skrócie: P.p.s.a. Stosownie bowiem do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – obejmującym między innymi zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (art. 245 § 3 cyt. ustawy) – uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z kolei przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w przywołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 137/05, niepubl.). Prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym winno być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawczyni nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Najogólniej rzecz ujmując, rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy polega na badaniu wzajemnej relacji aktywów strony wnioskującej, przy uwzględnieniu jej koniecznych wydatków, a pasywami, które w tej sytuacji przybierają postać niezbędnych kosztów postępowania sądowego. Jednakowoż nie można przy tym tracić z pola widzenia składników majątkowych osoby wnioskującej. Analiza dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy nie pozwoliła uznać, że skarżąca jest w sytuacji na tyle trudnej, że można całkowicie odstąpić w jej przypadku od ogólnej zasady odpłatności postępowania sądowego. Stosunek dochodów jej gospodarstwa domowego do wydatków w nim ponoszonych, wskazuje, że do dyspozycji wnioskującej winna pozostawać kwota, która zdaniem rozpoznającego wniosek może być przeznaczona na poczet należności sądowych, w tym opłat sądowych, a w szczególności wpisu sądowego od skargi na obecnym etapie postępowania. Co warte podkreślenia, jego uiszczenie warunkuje skuteczne zainicjowanie postępowania przed sądem. Ocena sytuacji skarżącej uzasadnia wniosek, że wskazana przesłanka zwolnienia częściowego w stosunku do niej zachodzi i że bez wspomnianego niebezpieczeństwa uszczerbku utrzymania koniecznego może ona – na tym etapie postępowania - uiścić jedynie ułamek kosztów, o którym mowa w sentencji. Przyjęto, że kwota [...]zł tytułem wpisu sądowego od skargi leży w granicach możliwości finansowych skarżącej. Należy nadto podkreślić, że orzeczenie o częściowym zwolnieniu od kosztów sądowych jest rozstrzygnięciem, które zabezpiecza prawo do sądu strony skarżącej, a jednocześnie nie skutkuje przeniesieniem na współobywateli konieczności ponoszenia pełnych kosztów prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 588/06, LEX nr 191863). Jednocześnie należało zwrócić uwagę skarżącej, że postępowanie sądowe jest rozłożone w czasie, na tyle obszernym, że umożliwia to osobie zainteresowanej gromadzenie środków na dalsze, ewentualne opłaty. Przyjmuje się, że każdy podmiot zamierzający wytoczyć sprawę lub biorący udział w sprawie powinien zatem liczyć się z koniecznością poniesienia związanych z tym kosztów i odpowiednio wcześniej w miarę istniejących możliwości gromadzić środki potrzebne na ich pokrycie zwłaszcza, jeżeli ma ku temu stosowne możliwości finansowe, do których zalicza się również okoliczność posiadania nieruchomości, która może być przedmiotem najmu bądź dzierżawy i z tytułu której można czerpać dodatkowe pożytki (tak w postanowieniu NSA z dnia 20 października 2004 r. sygn. akt FZ 454/04). W judykaturze wyrażono nadto pogląd, że sam fakt posiadania nieruchomości w zasadzie wyklucza zwolnienie od kosztów sądowych, skoro istnieje możliwość jego obciążenia (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 137/05, niepubl.). Mając powyższe na uwadze, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.