I SA/Gl 390/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 13 lipca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych w kwestii wniosku skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych p o s t a n a w i a 1) zwolnić skarżącego od kosztów sądowych w zakresie obejmującym część każdorazowej opłaty sądowej przekraczającą kwotę 100,00 (słownie: sto 00/100) złotych; 2) w pozostałym zakresie wniosek oddalić; W skardze z dnia 21 kwietnia 2011 r. pełnomocnik skarżącego zwrócił się do Sądu między innymi z wnioskiem o zwolnienie M. S. od kosztów sądowych. Do skargi dołączono urzędowy formularz wniosku (druk PPF z dnia 26 kwietnia 2011 r.). Uzasadniając wniosek skarżący oświadczył, że w chwili obecnej ma na utrzymaniu rodzinę, w skład której wchodzą żona, trzech synów i córka. Żona jest zatrudniona w charakterze sprzątaczki, jeden z synów oraz córka są studentami, z kolei pozostali synowie uczą w szkołach średnich. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że na majątek skarżącego składają się mieszkanie spółdzielcze o pow. 53 m2 oraz nieruchomość rolna o pow. 3700 m2, którą otrzymał w spadku po rodzicach. Z posiadanych przez niego przedmiotów wartościowych wymieniono samochód dostawczy, zarejestrowany na potrzebę prowadzonej działalności gospodarczej (rok prod. 2003) oraz samochód osobowy marki Opel Zafira (rok prod. 2000). W pozycji "dochody" skarżący zeznał, że on sam uzyskuje dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie około 3000 brutto; jego żona w ramach stosunku pracy otrzymuje wynagrodzenie w kwocie 970 zł netto; jeden z synów wykonuje czynności w ramach umowy zlecenia za wynagrodzeniem 200 zł. M. S. wskazał nadto, że spłaca zobowiązanie kredytowe zaciągnięte w [...] Banku w kwocie 427 zł miesięcznie. Zaznaczył również, że Dyrektor Izby Skarbowej w K. wydał łącznie trzy decyzje, i że na podstawie pozostałych dwóch jest zobowiązany do poniesienia należności podatkowych w łącznej kwocie 10.553,00 zł. Pismem z dnia 15 czerwca 2011 r., dokonawszy uprzednio analizy wniosku co do wymogów formalnych i treści, referendarz sądowy wezwał skarżącego (do rąk pełnomocnika) do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych wyjaśnień i nadesłanie dokumentów źródłowych. W nawiązaniu do ww. pisma, pełnomocnik skarżącego poinformował, że w dniu 16 czerwca 2011 r. otrzymał z Sądu obszerne wezwanie referendarza sądowego, w którym zobowiązano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie III SA/Gl 907/11. Odpowiedzi na nie udzielono przy piśmie procesowym z dnia 22 czerwca 2011 r. W tych ramach skarżący ustosunkował się do wszystkich punktów wezwania dołączając jednocześnie wymaganą dokumentację źródłową. Uwzględniwszy wniosek pełnomocnika strony skarżącej, zawarty w jego piśmie z dnia 28 czerwca 2011 r., kopie dokumentów źródłowych nadesłanych do akt sprawy o sygn. III SA/Gl 907/11, dołączono do akt tej sprawy. Wśród nich znalazły się: wyciąg z księgi przychodów i rozchodów firmy skarżącego, z której wynika, że przychód za marzec 2011 r. wyniósł 3.575 zł, a za kwiecień i maj 2011 r. przychód ten zamknął się w kwocie po 1.675 zł. Z zeznań podatkowych za 2010 r. wynika, że w roku tym przychód strony wyniósł 7.311,72 zł (PIT-37), natomiast przychód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej opodatkowanej ryczałtem od ewidencjonowanych przychodów zamknął się w kwocie 51.153,69 zł (PIT-28). Z kolei przychód małżonki skarżącego za 2010 r. wyniósł 17.004,00 zł. Z umowy o pracę żony skarżącego wynika, że jej wynagrodzenie wynosi 1.073,00 zł netto. Syn skarżącego G. S. wykonuje usługi na podstawie umowy zlecenia na rzecz swojego ojca – wnioskodawcy. Jego honorarium wynosi 210 zł brutto miesięcznie. Przychód za 2010 r. wyniósł 2.520,00 zł (PIT-11), natomiast przychód córki skarżącego B. S. za 2010 r. wyniósł 1.920,00 zł (PIT-37). Syn K.S. nie osiągnął w 2010 r. żadnego dochodu. Z oświadczenia skarżącego zawartego w piśmie z dnia 16 czerwca 2011 r. wynika, że nigdy nie prowadził żadnego gospodarstwa rolnego i w związku z tym nigdy nie uzyskiwał, ani nie uzyskuje z tego źródła żadnego dochodu. Grunt posiadany przez skarżącego składa się z 5 działek położonych w różnych miejscach. Grunt ten jest nieużytkiem i znajduje się w odległości około 300 km od C. Z zaświadczenia z dnia 22 czerwca 2011 r., wystawionego przez [...] w C. wynika, że skarżący nie ubiegał się, ani nie ubiega się aktualnie o żadne płatności obszarowe. Z zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego skarżącego z dnia 20 kwietnia 2011 r. wynika, że rachunek ten jest obciążony zajęciem komorniczym, a egzekwowana kwota wynosi 16.371,78 zł. Z załączonych kserokopii rachunków i faktur wynika, że strona ponosi następujące opłaty związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego: 552 zł (łączna opłata za mieszkanie); woda (81 zł); gaz (135 zł); energia elektryczna (148 zł). Jednocześnie w piśmie przewodnim z dnia 22 czerwca 2011 r. wnioskodawca oświadczył, że miesięczne wydatki na żywność i leki wynoszą orientacyjnie 1.400,00 zł. Trzeba w tym miejscu odnotować, że postanowieniem z dnia 6 lipca 2011 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w sprawie o sygn. akt III SA/Gl 907/11. W tamtej sprawie uznano, że kwota pozostająca skarżącemu do dyspozycji po uiszczeniu wszystkich niezbędnych wydatków pozwoli mu na uiszczenie wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł. Wpis sądowy od skargi w tej sprawie wynosi 385 zł. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Intencją wnioskującego jest w tej sprawie uzyskanie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych (vide pkt 4 druku PPF). Rozstrzygnięcie wniosku sprowadza się więc do zbadania, czy spełniona jest przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej w skrócie: P.p.s.a. Stosownie bowiem do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – obejmującym między innymi zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (art. 245 § 3 cyt. ustawy) – uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z kolei przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w przywołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 137/05, niepubl.). Prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym winno być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Najogólniej rzecz ujmując, rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy polega na badaniu wzajemnej relacji aktywów strony wnioskującej, przy uwzględnieniu jej koniecznych wydatków, a pasywami, które w tej sytuacji przybierają postać niezbędnych kosztów postępowania sądowego. Analiza dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy nie pozwoliła uznać, że skarżący jest w sytuacji na tyle trudnej, że można całkowicie odstąpić w jego przypadku od ogólnej zasady odpłatności postępowania sądowego. Wypada nadto zauważyć, że kondycja finansowa skarżącego jest na tyle dobra, że posiada on zdolność kredytową i regularnie spłaca zobowiązania w tego tytułu. Bezspornym jest, że udzielając pożyczki, bank dokonał oceny rzeczonej zdolności skarżącego i nie pozwoliłby na zaciągnięcie przez niego zobowiązań finansowych, gdyby uznał, że jego sytuacja majątkowa nie daje gwarancji spłaty pożyczki. Ponadto z nadesłanej przez skarżącego dokumentacji nie wynika, że zalega on ze spłatą rat udzielonej pożyczki. Poczynione wyżej spostrzeżenia uzasadniają konkluzję, że wskazana przesłanka zwolnienia częściowego w stosunku do skarżącego zachodzi i że bez wspomnianego niebezpieczeństwa uszczerbku utrzymania koniecznego może on uiścić jedynie ułamek kosztów, o którym mowa w sentencji. Przyjęto, że kwota 100,00 zł tytułem wpisu sądowego od skargi – na obecnym etapie postępowania sądowego - leży w granicach możliwości finansowych skarżącego. Ustalony zakres zwolnienia pozwala także na rozłożone w czasie gromadzenie środków na poniesienie dalszych, wszak niepewnych, opłat sądowych. W toku podjętych rozważań zwrócono uwagę przede wszystkim na fakt, iż wszystkie postępowania ze skarg M. S. są obecnie w fazie przygotowawczej i będzie on zobowiązany do uiszczenia trzech wpisów sądowych w nieodległych terminach. Ustalając zakres zwolnienia od kosztów sądowych nie stracono nadto z pola widzenia okoliczności, iż skarżący, oprócz deklarowanego w druku PPF dochodu z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, uzyskuje dodatkowe przysporzenia z innych źródeł, co potwierdza zeznanie podatkowe PIT-37 za 2010 r. Należy nadto podkreślić, że orzeczenie o częściowym zwolnieniu od kosztów sądowych jest rozstrzygnięciem, które zabezpiecza prawo do sądu strony skarżącej, a jednocześnie nie skutkuje przeniesieniem na współobywateli konieczności ponoszenia pełnych kosztów prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 588/06, LEX nr 191863). Mając powyższe na uwadze, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.