I SA/Gl 437/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Organiściak, , , po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. WSA/post.1 - sentencja postanowienia W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 2.299 zł, pełnomocnik skarżącej, będący jej mężem, wniósł o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z treści wniosku wynika, że skarżąca jest osobą bezrobotną, niemającą już prawa do zasiłku, po wyczerpaniu się oszczędności i zaciągniętych przez nią pożyczek, będzie pozbawiona środków do życia. Według wniosku strona nie posiada żadnego majątku. Pismem z dnia 7 sierpnia 2013 r. referendarz sądowy wezwał pełnomocnika skarżącej do uzupełnienia w terminie siedmiu dni danych zawartych we wniosku poprzez: nadesłanie dokumentów wskazujących wysokość wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącą i przez osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym, w szczególności zaświadczeń o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy, przedłożenie zaświadczenia wydanego we właściwym urzędzie pracy, potwierdzającego, że skarżąca jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, przedstawienie wyciągów z wszelkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą i przez osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym, obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, a także dokumentów dotyczących lokat, nadesłanie kopii zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2012 złożonych przez skarżącą oraz przez inne osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym, udokumentowanie zadłużenia, o którym mowa we wniosku, oraz wysokości uiszczanej w związku z nim miesięcznej raty, wyjaśnienie, na podstawie jakiego tytułu prawnego skarżąca korzysta z lokalu wskazanego jako jej adres zamieszkania, przedłożenie kopii faktur lub rachunków obrazujących wysokość wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego oraz dokumentów potwierdzających zapłatę tych należności, ewentualnie zaległości w tym zakresie. Nadto pouczono pełnomocnika skarżącej, że niezastosowanie się do wezwania w zakreślonym terminie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Odpowiadając na powyższe wezwanie pełnomocnik skarżącej wniósł o przedłużenie terminu do jego wykonania. Nadto oświadczył, że skarżąca od grudnia 2009 r. nie prowadzi z nim wspólnego gospodarstwa domowego i obecnie przebywa za granicą, u swojej rodziny. Dodał, że nie jest upoważniony do jej rachunku bankowego ani do występowania w jej imieniu do urzędu pracy. Wskazał, że skarżąca "składała deklaracje do urzędu skarbowego". Poinformował, że on nie mógł otrzymać informacji o wysokości dochodu, lecz "Sąd zapewne taką informację otrzyma". Zarządzeniem z dnia 16 września 2013 r. referendarz sądowy przedłużył skarżącej termin do wykonania wezwania o siedem dni. Przesyłka polecona zawierająca odpis powyższego zarządzenia została doręczona do rąk pełnomocnika skarżącej. Odbiorca nie wskazał daty doręczenia, z kolei przy podpisie wydającego widnieje data 27 września 2013 r. Taka sama data wynika z datownika pocztowej placówki oddawczej. W piśmie z dnia 27 września 2013 r., nadanym tego samego dnia, pełnomocnik skarżącej ponowił wniosek o zwolnienie strony od wpisu. Nadto w piśmie tym zwrócił uwagę na wyrok Trybunału Konstytucyjnego, który jego zdaniem sprawia, że sprawa podatku skarżącej powinna zostać umorzona. Postanowieniem z dnia 16 października 2013 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie, złożonym w terminie do dokonania tej czynności, pełnomocnik skarżącej w pierwszej kolejności oświadczył, że niemożliwym jest przedstawienie zaświadczenia o dochodach, gdyż skarżąca "nigdzie nie pracuje". Nie może również przedstawić wyciągu z rachunków bankowych, gdyż zostały one zamknięte. Z uwagi na brak środków skarżąca nie miała obowiązku składania deklaracji podatkowych i wobec tego nie może przedstawić deklaracji za 2012 r. Zwrócił przy tym uwagę, że Sąd może "sprawdzić" w urzędzie skarbowym tę okoliczność. Pełnomocnik strony podkreślił, że "brak środków był przyczyną zmiany miejsca zamieszkania i konfliktu w rodzinie wskutek czego [skarżąca] się wyprowadziła do przyjaciela, nie ponosiła kosztów lokalu". Nadto pełnomocnik skarżącej oświadczył, że jego dochody wynoszą 1181,38 zł netto miesięcznie. Do sprzeciwu załączono oświadczenie skarżącej z dnia 27 września 2013 r. dotyczące jej sytuacji oraz wydruk formularza PIT-37. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Na wstępie należy stwierdzić, że zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej "ppsa") w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W dalszej kolejności wskazać trzeba, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, czyli stosownie do art. 245 § 3 ppsa obejmującym, np. zwolnienie od opłat sądowych, następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego we wniosku składanym przez stronę na urzędowym formularzu (art. 252 § 1 ppsa). Jeżeli natomiast oświadczenie zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 ppsa). Obowiązek ten rozciąga się przy tym na wszystkie dokumenty zawierające dane na temat sytuacji majątkowej strony, pozwalające tym samym zbadać istnienie przesłanek przyznania prawa pomocy. Wystosowanie rozpatrywanego wezwania ma na celu weryfikację informacji zawartych we wniosku poprzez ich konfrontację ze stosowną dokumentacją i w efekcie poczynienie ustaleń, które byłyby wolne od jakichkolwiek wątpliwości. Podkreślić w tym miejscu także należy, że sąd przyznaje prawo pomocy, gdy wnioskodawca wykaże, że w stosunku do jego osoby zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Użyte w treści art. 246 ppsa słowo "wykazać" oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, publ. LEX nr 1104158). Wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 881/11, publ. LEX nr 1069777). W świetle powyższych uwag strona ma więc obowiązek współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Nieuczynienie zadość temu obowiązkowi pociąga zatem za sobą negatywne konsekwencje w postaci niemożliwości uwzględnienia wniosku. Taka sytuacja miała miejsce w rozpatrywanej sprawie, gdyż dane zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego skarżącej i jej możliwości płatniczych. Dlatego też pełnomocnik wnioskodawczyni został wezwany do nadesłania dodatkowych dokumentów. Skierowane wezwanie nie zostało jednak wykonane, a w konsekwencji nie zostały złożone dokumenty, od których zależy rozstrzygnięcie rozpatrywanego wniosku. Podkreślić przy tym należy, że wezwanie było w niniejszej sprawie niezbędne, aby wykluczyć powstałe przy ocenie formularza wątpliwości. Wskazać zatem trzeba, że w wyniku badania wniosku pojawiły się wątpliwości dotyczące osób, z którymi wnioskodawczyni pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Z jednego bowiem z oświadczeń złożonego w toku postępowania wynika, że skarżąca zamieszkuje u rodziny za granicą. Natomiast w sprzeciwie wskazano, że skarżąca zamieszkuje "u przyjaciela". Rozbieżność w tych oświadczeniach uniemożliwia ustalenie faktycznej sytuacji mieszkaniowej skarżącej, a co za tym idzie – ustalenie osób, z którymi tworzy ona gospodarstwo domowe. Wyjaśnić przy tym trzeba, że przez pojęcie "pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym" należy rozumieć stałe przebywanie kilku osób w tym samym miejscu, które związane jest z koncentracją ich interesów życiowych, przy jednoczesnym partycypowaniu w utrzymywaniu tego gospodarstwa (tak Ł. Strzępek [w:] Pisma stron w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, orzecznictwo, wzory, pod. red. R. Mikosza, Warszawa 2008 r., s. 154). Nadto odnotować należy za uzasadnieniem postanowienia Naczelnego Sadu Administracyjnego, iż "w zakresie, w jakim dochody i obciążenie finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową wnioskodawcy o prawo pomocy, tj. jego koszty utrzymania i potencjalne dochody, wojewódzkie sądy administracyjne są uprawione na podstawie art. 255 ppsa do wzywania o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawcy" (zob. postanowienie z dnia 10 marca 2011 r., sygn. akt II FZ 67/11, publ. LEX nr 783842). Taki sam pogląd wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w stosunku do małżonków mieszkających osobno w warunkach rozdzielności majątkowej, lecz zobowiązanych na mocy art. 27 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy do wspólnego zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli (postanowienie z dnia 25 października 2011 r. sygn. akt II FZ 627/11, publ. LEX nr 1027012). Tymczasem w omawianej sprawie żadna taka dokumentacja, pomimo wezwania referendarza sądowego, nie została złożona. Zbadanie zaś dokumentacji osób tworzących wspólne gospodarstwo domowe ze skarżącą ma istotne znaczenie w świetle jej oświadczeń o braku środków na pokrycie kosztów sądowych. Następnie podkreślić należy zwłaszcza nieścisłość dotyczącą rachunku bankowego posiadanego przez skarżącą. W piśmie z dnia 9 września 2013 r. pełnomocnik skarżącej przyznał wszak, że posiada ona rachunek bankowy, następnie zaś w sprzeciwie zaprzeczył tej informacji. Podobne spostrzeżenia dotyczą oświadczeń w kwestii deklaracji podatkowych skarżącej. I tak we wspomnianym piśmie z dnia 9 września 2013 r. pełnomocnik skarżącej wskazał, że deklaracje takie były składane. W sprzeciwie zaś podniósł, że nie może przedstawić deklaracji za 2012 r. wobec braku dochodów. Kolejne wątpliwości budzi z jednej strony oświadczenie o braku jakichkolwiek dochodów skarżącej, a z drugiej zaś strony posiadała ona środki na pokrycie kosztów podróży zagranicznej. Zdaniem Sądu, sprzeczności w oświadczeniach potęgują wątpliwości, co do sytuacji skarżącej. Podkreślić w tym miejscu należy, że pełnomocnik strony nie przedłożył żadnej dokumentacji wyjaśniającej wskazane rozbieżności. W wezwaniu referendarza wyraźnie natomiast wskazano, jakie dokumenty należy przedłożyć. Pomimo tego w aktach brak dokumentacji potwierdzającej, że skarżąca jest osobą bezrobotną, niedysponującą dochodami. W ocenie Sądu nic nie stało na przeszkodzie, aby - w przypadku przyjęcia, że skarżąca rzeczywiście nie posiada już rachunku bankowego - pełnomocnik strony przedłożył np. umowę o jego zamknięciu. Nie sposób również ocenić jako prawidłowej postawy pełnomocnika skarżącej, który obowiązek wykazania przesłanki przemawiającej za uwzględnieniem wniosku, próbuje niejako "przerzucić" na Sąd. Uwagę tę należy odnieść przede wszystkim do argumentacji pełnomocnika odnoszącej się do niemożności złożenia deklaracji podatkowej, bądź w przypadku przyjęcia, że skarżąca takiej deklaracji nie składała – do przedłożenia stosownego zaświadczania właściwego naczelnika urzędu skarbowego o wysokości osiągniętego dochodu. Z cytowanego zaś wyżej art. 255 ppsa wyraźnie wynika, że obowiązek ten został nałożony na stronę. Wypada w tym miejscu także zaakcentować, iż w orzecznictwie utrwalił się pogląd, zgodnie z którym to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Tym samym uznano, że sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane wobec uchylania się wnioskodawcy od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 13 stycznia 2005 r., sygn. akt I SA/Gd 523/04, publ. LEX 203331). Podkreślić w tym miejscu należy, że referendarz sądowy przedłużył termin do wykonania wezwania. Pomimo tego, co należy powtórzyć, nie zostało ono wykonane. W konsekwencji braki w dokumentacji uniemożliwiają dokonanie oceny stanu majątkowego skarżącej. Skoro bowiem, zgodnie z oświadczeniami, jest ona osobą bezrobotną, nie uzyskuje żadnych dochodów i nie posiada majątku, to niezbędnym było udzielenie odpowiedzi na pytanie skąd czerpie ona środki na pokrycie kosztów utrzymania. Nadesłanie przez pełnomocnika skarżącej wydruku deklaracji podatkowej z pewnością nie rozwiewa powyższych wątpliwości. Jest tak tym bardziej dlatego, że w innej sprawie, w której występuje jako skarżący uiścił on wpis od skargi. Podnieść w tym miejscu należy, że przyjmuje się w judykaturze, iż przez pryzmat art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 788) wyłączenie wspólności majątkowej małżeńskiej nie wyklucza możliwości pomocy małżonkowi. Przepis ten zobowiązuje małżonków do wzajemnej pomocy, niezależnie od tego, czy pozostają oni w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. GZ 71/04, ONSAiWSA 2005, nr 1, poz. 8). Zaakcentować zatem trzeba, że na stronie ciążyły obowiązki, których niewykonanie mogło zostać potraktowane - zgodnie zresztą z zawartym w wezwaniu pouczeniem - jako brak należytego wykazania przez stronę spełnienia przesłanki przyznania prawa pomocy. Pełnomocnik skarżącej miał przy tym świadomość, że bierna postawa może skutkować niekorzystnym rozstrzygnięciem, tym bardziej że wytknął to także referendarz sądowy w swoim postanowieniu. Uwagi te można w tym miejscu tylko podtrzymać i powtórzyć. Powtórzyć przy tym trzeba, że treść wezwania referendarza sądowego nie budzi żadnych wątpliwości, jakie dokumenty należy nadesłać. Nadto należy zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 243 ppsa sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. To strona ma zatem przekonać sąd o tym, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W gestii sądu pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności. Reasumując, z uwagi na brak niezbędnych dokumentów, nie sposób ocenić, czy w stosunku do skarżącej spełnione zostały przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy. Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ppsa orzekł jak sentencji.