I SA/Gl 438/15

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 27 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi D. L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatek dochodowy od osób fizycznych za 2007 r. wskutek wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym postanawia 1) zwolnić skarżącego od wpisu sądowego od skargi w części przekraczającej kwotę 1.500,00 (słownie: jeden tysiąc pięćset 00/100) złotych; 2) odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Uzasadnienie Odpowiadając na wezwanie do wskazania wartości przedmiotu zaskarżenia w tej sprawie, D. L. wniósł o zwolnienie go od kosztów sądowych, akcentując, że skarbowe organy egzekucyjne dokonały zajęć celem zaspokojenia lub zabezpieczenia egzekwowanej wierzytelności na łączną kwotę 20.509.420,00 zł. W tych ramach ustanowiono między innymi zastaw skarbowy na własności skarżącego, tj. 182.939 udziałów w A Sp. z o.o. w S.; wartość nominalna udziałów to 18.293.900,00 zł. Skarżący nie posiada zatem majątku, który mógłby spieniężyć i przeznaczyć na pokrycie wpisu sądowego od skargi w kwocie 34.218,00 zł. W ramach urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 3 czerwca 2015 r., nadesłanego w odpowiedzi na wezwania referendarza sądowego, skarżący ponownie wystąpił o zwolnienie od kosztów sądowych. W motywach wniosku podniósł, że w związku z wydaniem przez organy skarbowe decyzji dotyczącej podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. dotknęły go poważne następstwa finansowe – utracił płynność finansową, co w połączeniu z paraliżem prowadzonej przez niego działalności gospodarczej spowodowało zerwanie więzi gospodarczej z podwykonawcami, pozbawieniem możliwości dysponowania prawem własności do jego nieruchomości. Stało się to powodem do zakończenia działalności gospodarczej, co nastąpiło w kwietniu 2015 r. Skarżący podniósł, że w ramach czynności egzekucyjnych zajęto mu rachunek bankowy, z którego organy ściągnęły kwotę 25.000,00 zł. Zeznał dalej, że w chwili obecnej finansowo wspiera go rodzina w kwotach od 1500 do 1800 zł miesięcznie. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący zeznał, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z partnerką i dwójką dzieci. Oboje nie posiadają dochodu. Skarżący oświadczył dalej, że korzysta z koleżeńskiej pomocy adwokata, który reprezentuje go w postępowaniu karno-skarbowym przed urzędem skarbowym. Do formularza skarżący dołączył kopię wydruku z CEIDG wygenerowanego w dniu 3 czerwca 2015 r., z którego wynika, że działalność gospodarcza prowadzona pod nazwą "B" została zakończona z dniem 3 kwietnia 2015 r. Z zeznania PIT 36L wynika, że skarżący uzyskał z tego tytułu w 2014 r. dochód w kwocie 12.381,10 zł. Pismem z dnia 16 czerwca 2015 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy przez złożenie dodatkowych oświadczeń oraz przedłożenie dokumentów źródłowych, w szczególności przez: 1) nadesłanie zaświadczenia firmy C Sp. z o.o. potwierdzającego aktualność umowy najmu z dnia 1 marca 2013 r. lokalu "mieszkalnego" w K. przy ul. [...]; 2) nadesłanie odpisu tytułu prawnego do nieruchomości położonej w S. przy ul. [...]; w przypadku jego zbycia/przeniesienia należało tę okoliczność udokumentować; 3) wykazanie za pomocą kopii stosownych dokumentów zobowiązań i stałych wydatków (należało wykazać np. kredyty, pożyczki, raty leasingowe, alimenty, czynsze najmu, dzierżawy, wysokość kosztów ponoszonych na obie ww. nieruchomości, opłaty za media, koszty leczenia, rehabilitacji, ubezpieczenia majątku); w tych ramach należało przedstawić dokumenty potwierdzające zapłatę ww. należności np. potwierdzenia przelewu, wpłaty gotówkowe, inne; w przypadku występowania zaległości z tytułu tychże wydatków należy przedstawić aktualne zaświadczenia właściwych podmiotów potwierdzające tę okoliczność; 4) przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego (w tym w Banku C w T.) i pozostałe osoby pozostające/zameldowane (zamieszkałe) w gospodarstwie domowym skarżącego, w tym rozliczeniowo-oszczędnościowych oraz gospodarczych (obsługujących prowadzoną działalność gospodarczą), obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich czterech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, a w razie likwidacji któregokolwiek z nich w 2014 r. lub 2015 r. – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku; 5) udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów skarżącego oraz osób pozostających/zameldowanych (zamieszkałych) w gospodarstwie domowym – należało w tym celu nadesłać zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich czterech miesięcy; zaświadczenia winny zawierać adnotację o sposobie wypłaty środków (np. przelew bankowy, wypłata gotówką, inne); dla udokumentowania dochodów z działalności gospodarczej należało nadesłać kopie dokumentów księgowych obrazujących wynik finansowy działalności gospodarczej w okresie ostatnich czterech miesięcy, w tym np. za pomocą księgi przychodów i rozchodów (pełna wersja z opisem zdarzeń gospodarczych), zestawienia sprzedaży, deklaracji VAT, raportów kasowych, itp; w tych ramach należało nadto nadesłać aktualną ewidencję środków trwałych i wartości niematerialnych prowadzonej działalności; 6) nadesłanie odpisów zeznań podatkowych za lata 2013-2014 r.; ten punkt wezwania dotyczy również pozostałych domowników; 7) nadesłanie oświadczeń osób trzecich (poinformowanych wcześniej o odpowiedzialności karnej z treści art. 233 § 1 Kodeksu karnego za podanie nieprawdziwych danych lub zatajenie prawdy) o wysokości wsparcia finansowego udzielanego miesięcznie skarżącemu. Pismem procesowym z dnia 26 czerwca 2015 r. skarżący wyjaśnił, że w dalszym ciągu wynajmuje lokal mieszkalny od spółki C Sp. z o.o. Zaległość z tytułu umowy czynszowej wraz z mediami wynosi obecnie 10.264,35 zł. Skarżący nie posiada tytułu prawnego do nieruchomości położonej w S. przy ul. [...]. Skarżący oświadczył, że w chwili obecnej ponosi stałe zobowiązania i wydatki w wysokości około 1500 zł. Na tę kwotę składają się koszty wyżywienia (około 700 zł) oraz kwoty po 500-600 zł (na oboje) miesięcznie przekazywane dobrowolnie na utrzymanie dzieci. D. L. zeznał, że wszelkie rachunki bankowe posiadane przez niego zostały zajęte na kwotę ponad 6 mln złotych, co uniemożliwia mu jakiekolwiek funkcjonowanie i regulowanie innych zobowiązań. Do przywołanego wyżej oświadczenia skarżący dołączył plik dokumentów, w tym: liczne zawiadomienia o zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego; historie i wyciągi z rachunków bankowych w banku D S.A. i E Bank. Skarżący oświadczył dalej, że z uwagi na zajęcia egzekucyjne nie uzyskuje dochodów. Jego partnerka na chwilę obecną jest osobą bezrobotną, nie prowadzi działalności gospodarczej. Mieszka razem ze swoimi rodzicami, nie pozostaje z nim w gospodarstwie domowym. W tym zakresie skarżący koryguje oświadczenie przedstawione w formularzu PPF. Do tej części oświadczenia skarżący nadesłał zeznania podatkowe za lata 2013-2014, deklaracje VAT-7 oraz wydruk z podatkowej książki przychodów i rozchodów. Skarżący zeznał dalej, że finansowego wsparcia udziela mu matka, na dowód czego przedstawia stosowne oświadczenie. W oparciu o wskazane wyżej dokumenty źródłowe ustalono nadto, że dochód skarżącego z tytułu działalności gospodarczej w 2013 r. stanowił kwotę 1.765,38 zł. Saldo księgowe na jednym z rachunków bankowych skarżącego wynosi na dzień 26 czerwca 2015 r. 1.979,62 zł. Po rozpoznaniu wniosku zważono, co następuje: W punkcie wyjścia należało odnotować, że skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie pełnego zwolnienia od kosztów sądowych. Rozstrzygnięcie przedmiotowego wniosku sprowadzało się więc do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej w skrócie: "P.p.s.a."). Stosownie bowiem do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – obejmującym między innymi zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (art. 245 § 3 cyt. ustawy) – uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z kolei przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w przywołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 137/05, dostępne w bazie orzeczeń na stronie internetowej: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Trzeba w tym miejscu nadmienić, że po myśli art. 245 § 4 P.p.s.a., częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Bez względu zaś na zakres, prawo pomocy, jako instytucja o charakterze wyjątkowym, winno być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04; tamże), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Analiza dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy nie pozwoliła uznać, że skarżący jest w sytuacji na tyle trudnej, że można całkowicie odstąpić w jego przypadku od ogólnej zasady odpłatności postępowania sądowego. Nawiązując do argumentacji skarżącego, która w zasadzie wielokrotnie sprowadzała się do oświadczenia, że jego majątek został zablokowany przez organy skarbowe, należy w tym miejscu zwrócić uwagę, że z akt niniejszej sprawy wynika, iż postanowieniem z dnia 2 czerwca 2015 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. wstrzymał wykonanie decyzji określającej kwotę zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2007 r. Postanowienie to nie pozostaje bez znaczenia dla toczącej się wobec skarżącego egzekucji. Co więcej, pomijając sygnalizowaną tutaj ochronę tymczasową zastosowaną wobec skarżącego, nie sposób zgodzić się z jego twierdzeniem, że blokada rachunków bankowych w toku podjętych czynności egzekucyjnych skutkuje całkowitą niemożnością korzystania ze środków na nich zgromadzonych. Takie twierdzenie skarżącego pozostaje w sprzeczności z treścią art. 54 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (Dz. U. z 2015 r., poz. 128). W toku rozpoznania wniosku stwierdzono środki pieniężne na rachunku w kwocie 1.979,62 zł. Nie bez znaczenia dla przyjętego rozstrzygnięcia jest także to, że już w toku tego wpadkowego postępowania skarżący zmieniał oświadczenia, co do składu osobowego jego gospodarstwa domowego, a co za tym idzie, ilości osób, które mogą lub współkształtują jego możliwości finansowe. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, skoro strona twierdzi, że nie może samodzielnie ponieść kosztów postępowania, to konieczne jest zbadanie, czy również przy pomocy bliskich nie jest w stanie tego uczynić (por. postanowienie z dnia 26 lipca 2009 r., sygn. akt I FZ 262/09; LEX nr 552223). Zmieniając uprzednie oświadczenie w tym zakresie, skarżący uchylił się od przedstawienia wymaganych dokumentów źródłowych. Trzeba dodać, że ustalając ww. ułamek kosztów, które skarżący będzie zobowiązany ponieść na obecnym etapie postępowania, wzięto nadto pod uwagę to, że rozpoznającemu wniosek jest znane z urzędu (źródło: Krajowy Rejestr Sądowy), iż skarżący jest prokurentem w B Sp. z o.o. w Katowicach, a nadto zasiada w radzie nadzorczej spółki F S.A., której kapitał zakładowy przekracza kwotę 100 mln zł. Taki stan rzeczy pozwala skarżącemu na zwiększenie swoich możliwości zarobkowych do momentu, w którym będzie zobowiązany do uiszczenia dalszych ewentualnych kosztów sądowych. Należy nadto podkreślić, że orzeczenie o częściowym zwolnieniu od kosztów sądowych jest rozstrzygnięciem, które zabezpiecza prawo do sądu strony skarżącej, a jednocześnie nie skutkuje przeniesieniem na współobywateli konieczności ponoszenia pełnych kosztów prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 588/06, LEX nr 191863). Mając powyższe na uwadze, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.