I SA/Gl 482/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Eugeniusz Christ, Sędziowie WSA Wojciech Organiściak, Anna Tyszkiewicz-Ziętek (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 29 czerwca 2016 r. sprawy ze skargi Syndyka Masy Upadłości Firmy Handlowej A S.A. w upadłości likwidacyjnej w K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie pozostawienia bez rozpatrzenia odwołania w sprawie podatku od nieruchomości za 2012 r. 1) uchyla zaskarżone postanowienie; 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. na rzecz strony skarżącej kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. (dalej także: Kolegium) na podstawie art. 169 § 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 749 ze zm., dalej także: O.p.) oraz art. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (t.j. Dz. U. z 2001 r., Nr 79, poz. 856 ze zm.) i § 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2003 r. w sprawie obszarów właściwości miejscowej samorządowych kolegiów odwoławczych (Dz. U. Nr 198, poz. 1925) po otrzymaniu odwołania (pismo z dnia [...] r.) wniesionego przez A S.A. w upadłości likwidacyjnej z siedzibą w K. od decyzji Burmistrza Gminy i Miasta C, z dnia [...] r. nr [...] umarzającej postępowanie w sprawie określenia tej Spółce wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2012 r. postanowiło pozostawić odwołanie bez rozpatrzenia. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia wskazano na wstępie, że odwołanie od wspomnianej wyżej decyzji organu I instancji z dnia [...] r. zostało podpisane przez radcę prawnego R. A., który do akt sprawy załączył nieuwierzytelnioną kopię dokumentu stwierdzającego udzielenie mu pełnomocnictwa, co w świetle art. 137 § 3 O.p. oznacza, że podanie strony nie odpowiadało warunkom formalnym przewidzianym przez prawo. W tym stanie rzeczy Kolegium pismem z dnia [...] r. wezwało stronę do usunięcia braków formalnych odwołania poprzez podpisanie go przez osobę upoważnioną do reprezentacji A S.A. w upadłości likwidacyjnej lub dołączenie do akt oryginału lub urzędowo poświadczonego odpisu pełnomocnictwa do reprezentowania jej w postępowaniu podatkowym przed SKO w K.. Strona została pouczona, że nieusunięcie dostrzeżonych przez organ odwoławczy braków formalnych odwołania w terminie 7 dni od dnia następującego po dacie doręczenia niniejszego pisma spowoduje pozostawienie go bez rozpatrzenia, albowiem nie będzie spełniać warunków wynikających z art. 168 § 3 O.p. w związku z art. 136 i art. 137 § 3 tej ustawy. Dalej podano, że odpowiadając na to wezwanie radca prawny R. M. poinformował, że pełnomocnictwo procesowe udzielone radcy prawnemu R. A. zostało wypowiedziane, zmieniła się też osoba pełniąca funkcję syndyka masy upadłości strony. Do pisma załączono pełnomocnictwo upoważniające radcę prawnego R. M. do reprezentowania strony w postępowaniu podatkowym. Dokonując oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego Kolegium stwierdziło, że w świetle art. 168 § 1 O.p. odwołania mieszczą się w zakresie definicji zwrotu "podanie", które z mocy art. 168 § 3 tej ustawy powinno być podpisane przez wnoszącego. Jeżeli strona wnosi podanie przez pełnomocnika, tenże, z mocy art. 137 § 3 O.p. (w brzmieniu obowiązującym w 2013 r.), obowiązany był dołączyć do akt oryginał lub urzędowo poświadczony odpis pełnomocnictwa, z tym, że adwokat, radca prawny lub doradca podatkowy mógł sam uwierzytelnić odpis udzielonego mu pełnomocnictwa. W sytuacji, gdy odwołanie składał pełnomocnik, braki w zakresie wykazania pełnomocnictwa, w tym jego niepoświadczenie za zgodność z oryginałem, są brakami formalnymi odwołania, które należy uzupełnić w ustawowym, siedmiodniowym terminie. Niedopełnienie tego obowiązku nie skutkuje tylko brakiem pełnomocnictwa, ale jest wadą formalną odwołania, a to upoważnia organ do pozostawienia odwołania bez rozpatrzenia (por. wyrok NSA z dnia 14 października 2014 r., sygn. akt II GSK 940/13, LEX nr 1598437). Brak prawidłowego pełnomocnictwa należy więc traktować jako brak formalny podania, który podlega uzupełnieniu w trybie art. 169 § 1 Ordynacji podatkowej, pod rygorem pozostawienia podania bez rozpatrzenia (por. wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 3 września 2014 r., sygn. akt I SA/Go 428/14, LEX nr 1512385), co jest istotne, albowiem Kolegium stwierdziło, że mimo wezwania, strona nie uzupełniła braku formalnego jej odwołania, albowiem do akt nie złożono oryginału czy też uwierzytelnionej kopii pełnomocnictwa udzielonego radcy prawnemu R. A., do reprezentowania jej w postępowaniu odwoławczym. Ustanowienie kolejnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego R. M. nie usunęło braku formalnego podania, albowiem nadal pozostaje podpisane przez osobę nieumocowaną właściwie do reprezentowania strony w postępowaniu odwoławczym. Dalej Kolegium podkreśliło, że za pełnomocnika może uchodzić wyłącznie osoba, działająca na podstawie umocowania, właściwie udokumentowanego organowi. Organ nie ma dowolności w przyznawaniu statusu pełnomocnika i kierowaniu pism w postępowaniu podatkowym (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 16 października 2013 r., sygn. akt I SA/Lu 621/13, LEX nr 1473615). Nieusunięcie braku w zakresie pełnomocnictwa do występowania w imieniu strony, skutkuje pozostawieniem odwołania bez rozpatrzenia zgodnie z art. 169 § 1 O.p. (por. wyrok WSA w Opolu z dnia 21 maja 2013 r., sygn. akt I SA/Op 94/13, LEX nr 1325281). Mając na uwadze powyższe Kolegium stwierdziło, że strona, po otrzymaniu wezwania, winna była załączyć do akt oryginał lub uwierzytelnioną kopię pełnomocnictwa stwierdzającego umocowanie do reprezentowania jej w postępowaniu odwoławczym przez radcę prawnego R. A. albo podpisać odwołanie przez syndyka. Po ogłoszeniu upadłości podatnika i po wyznaczeniu przez sąd syndyka, stał się on wszak przedstawicielem strony w postępowaniu cywilnym dotyczącym masy upadłości, jak również w postępowaniu administracyjnym (por. wyrok NSA z dnia 25 listopada 2002 r., sygn. akt III SA 3245/00, niepubl. oraz wyrok WSA w Olsztynie z dnia 15 grudnia 2005 r., sygn. akt I SA/Ol 421/05, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Jednocześnie strona mogła ustanowić kolejnego pełnomocnika i poinformować o odwołaniu poprzedniego. Wówczas odwołanie zostałoby podpisane przez osobę posiadającą umocowanie do reprezentowania strony w postępowaniu odwoławczym. Skoro pełnomocnik, jak i strona, w wyznaczonym terminie nie uzupełnili braków formalnych odwołania, Kolegium pozostawiło je bez rozpatrzenia. W skardze na powyższe postanowienie, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, Syndyk masy upadłości A S.A. w upadłości likwidacyjnej zarzucił "niezgodność z prawem, w szczególności naruszenie art. 137 § 3 i art. 169 §§ 1 i 4 ordynacji podatkowej oraz art. 103 § 1 kodeksu cywilnego w zw. z art. 137 § 4 ordynacji podatkowej". Wniósł o uchylenie zaskarżonego rozstrzygnięcia oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że w odpowiedzi na wezwanie organu odwoławczego z dnia [...] r. do usunięcia braków formalnych odwołania w zakreślonym tamże terminie złożył do akt postępowania (załączając pełnomocnictwo dla radcy prawnego R. M. z dnia [...] r.) pismo z dnia [...] r., w kórym zawarte zostały w szczególności oświadczenia o wypowiedzeniu pełnomocnictwa radcy prawnemu R. A., potwierdzeniu prawidłowości umocowania radcy prawnego R. A. w 2013 r., potwierdzeniu wszystkich czynności dokonanych przez radcę prawnego R. A. w postępowaniu (zatem - również podpisania i wniesienia odwołania od decyzji organu I instancji z dnia [...] r.) i przyjęciu ich przez syndyka masy upadłości za własne. Jednocześnie skarżący podkreślił, że już z samej okoliczności wypowiedzenia pełnomocnictwa dotychczasowemu pełnomocnikowi działającemu od chwili zainicjowania postępowania odwoławczego wynika jego uprzednie umocowanie, co jest wynikiem klasycznego rozumowania logicznego. Dalej (jedynie z ostrożności) skarżący wskazał, że sama zmiana osoby pełniącej funkcję syndyka masy upadłości w postępowaniu upadłościowym podatnika podatku od nieruchomości pozostaje bez wpływu na przebieg postępowania podatkowego, umocowanie pełnomocników oraz ocenę zasadności niniejszej skargi. Zauważył, że przepisy kodeksu cywilnego nie zastrzegają żadnej formy odwołana pełnomocnictwa przez mocodawcę, zatem wystarczające jest skuteczne powiadomienie organu I lub II instancji w toku postępowania podatkowego, czego dopełniono rzeczonym pismem z dnia [...] r. (por. wyrok NSA z dnia 3 listopada 2011 r., sygn. akt II FSK 2586/10). Nadto wskazano, że istotą rozwiązania przyjętego w art. 137 § 3 O.p.j jest ocena, czy w konkretnej sprawie działa skutecznie ustanowiony pełnomocnik, a nie materialna, techniczna czynność przedłożenia dokumentu. Zwrot "dołącza", którym posłużył się ustawodawca, należy bowiem rozumieć jako obowiązek wykazania, że danej osobie zostało udzielone pełnomocnictwo, a także obowiązek jednoznacznego oświadczenia, że w konkretnej sprawie pełnomocnik zamierza skorzystać z tego pełnomocnictwa (por. wyrok NSA z dnia 22 grudnia 2011 r., sygn. akt II FSK1372/10). W niniejszej sprawie pierwszy z powołanych wymogów spełnia pismo z dnia [...] r. złożone do akt postępowania podatkowego, drugi - okoliczność wniesienia w 2013 r. przez radcę prawnego R. A. odwołania i załączenie do niego kopii udzielonego pełnomocnictwa. Co więcej, jakkolwiek nieprzedstawienie dokumentu pełnomocnictwa powinno być uzupełnione jako brak formalny, zgodnie z art. 169 § 1 O.p., to nieuzupełnienie takiego braku nie pociąga za sobą nieważności dokonanej czynności procesowej, jeżeli zostanie dowiedzione, że pełnomocnik był prawidłowo umocowany do działania, co w niniejszej sprawie, w ocenie skarżącego, nastąpiło. W sytuacji, kiedy jest dowiedzione, że dokonana czynność była objęta udzielonym prawidłowo pełnomocnictwem, można mieć co najwyżej do czynienia z tzw. innym uchybieniem procesowym, które nie ma wpływu na ważność dokonanej czynności i wynik sprawy, która winna zostać merytorycznie rozpoznana (por. wyrok NSA z dnia 7 czerwca 2011 r., sygn. akt I GSK 316/10). Skarżący zwrócił także uwagę, iż organ odwoławczy kwestionując z jednej strony umocowanie radcy prawnego R. A., uznawało je jednak za wysoce prawdopodobne, konsekwentnie dokonując doręczeń wszelkiej korespondencji - jak pełnomocnikowi; wątpliwości w zakresie umocowania radcy prawnego R. A. nigdy nie zostały natomiast powzięte przez organ I instancji, za którego pośrednictwem odwołanie zostało wniesione. W ocenie skarżącego samo podjęcie sprawy przez organ odwoławczy po upływie ponad 2 lat i to jedynie poprzez wezwanie do uzupełnienia braków formalnych odwołania, "wydaje się być raczej próbą uchylenia się od merytorycznego rozpoznania odwołania". W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy powtórzył w całości dotychczasową argumentację i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga okazała się uzasadniona. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2014 r., poz. 1647) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stwierdzenie zatem, iż zaskarżona decyzja lub postanowienie zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonego orzeczenia - art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej także: p.p.s.a.). W myśl art. 134 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia – w granicach i według kryteriów określonych cytowanymi wyżej przepisami - Sąd stwierdził, że postanowienie to wydano z naruszeniem prawa. Poddanym kontroli Sądu w niniejszej sprawie postanowieniem z dnia [...]r. organ odwoławczy pozostawił bez rozpatrzenia odwołanie od decyzji organu I instancji z dnia [...] r. umarzającej postępowanie w sprawie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2013 r. Bezsporne jest, że do wspomnianego odwołania opatrzonego datą [...]r. podpisanego przez radcę prawnego R. A. dołączono nieuwierzytelnioną kopię pełnomocnictwa udzielonego wspomnianemu radcy prawnemu, w związku z czym organ odwoławczy zasadnie dostrzegł brak formalny tegoż odwołania. Prawidłowo wezwał zatem stronę w trybie art. 169 § 1 O.p. do usunięcia tego braku w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia odwołania bez rozpatrzenia. W wezwaniu tym zobowiązano stronę do uzupełnienia go poprzez "podpisanie go przez osobę upoważnioną do reprezentacji A S.A. w upadłości likwidacyjnej lub dołączenie do akt oryginału lub urzędowo poświadczonego odpisu pełnomocnictwa do reprezentowania jej w postępowaniu podatkowym przed Samorządowym Kolegium Odwoławczym w K.. Stosownie do przepisu art. 137 § 2 Ordynacji podatkowej, pełnomocnictwo może być udzielone na piśmie lub zgłoszone ustnie do protokołu". Abstrahując od tego, że zacytowane wezwanie nie jest precyzyjne i nie wynika z niego wprost, że strona (w razie niepodpisania odwołania) zobowiązana była do przedłożenia oryginału lub urzędowo poświadczonego odpisu pełnomocnictwa do reprezentowana jej przez radcę prawnego R. A. zauważyć należy, że organ odwoławczy nie dokonał żadnej oceny skuteczności działań podjętych przez stronę na skutek tego wezwania. Zdaniem składu orzekającego, w świetle art. 137 (w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2016 r.) nie jest niedopuszczalne potwierdzenie przez stronę prawidłowego umocowania pełnomocnika, który podpisał odwołanie. W niniejszej sprawie prawidłowo umocowany przez aktualnego syndyka masy upadłości skarżącej radca prawny (załączając uwierzytelniony odpis udzielonego mu pełnomocnictwa) z zachowaniem terminu zakreślonego wezwaniem w piśmie z dnia [...] r. oświadczył, że "R. A. był prawidłowo umocowanym pełnomocnikiem Strony, uprawnionym do wniesienia odwołania od decyzji Burmistrza Gminy i Miasta L. z dnia [...] r." oraz, że "potwierdza fakt jego umocowania" i "potwierdza wszystkie czynności w postępowaniu dokonane przez radcę prawnego R. A. i traktuje je jako swoje własne. Jak wskazano m.in. w wyroku SA w Białymstoku z dnia 12 października 2012 r., sygn. akt I ACa 376/12, LEX nr 1235953 w judykaturze przyjmuje się, że samo udzielenie pełnomocnictwa nie jest równoznaczne z jego pisemnym udokumentowaniem. Pojęcie "pełnomocnictwa", z jednej bowiem strony, oznacza pochodzące od mocodawcy umocowanie pełnomocnika do działania w imieniu mocodawcy, z drugiej zaś - dokument stwierdzający to umocowanie. Udzielenie pełnomocnictwa (rozumianego jako umocowanie) może nastąpić w dowolnej formie, ustnej lub pisemnej. Dokument pełnomocnictwa i jego wydanie nie mają znaczenia konstytutywnego, gdyż taki charakter posiada samo udzielenie umocowania (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 marca 2008 r., II PK 235/07 - OSNP 2009/15-16/198). Dokument pełnomocnictwa jest tylko dowodem, potwierdzającym wobec organu istnienie umocowania pełnomocnika do działania w imieniu strony. Zgodnie z art. 137 § 3 O.p. pełnomocnik dołącza do akt oryginał lub urzędowo poświadczony odpis pełnomocnictwa. Adwokat, radca prawny, a także doradca podatkowy mogą sami uwierzytelnić odpis udzielonego im pełnomocnictwa oraz odpisy innych dokumentów wykazujących ich umocowanie. § 4 wspominanego przepisu stanowi natomiast, że w zakresie nieuregulowanym w § 1-3b stosuje się przepisy prawa cywilnego. Jak wskazano m.in. w wyroku WSA w Łodzi z dnia 15 lutego 2011 r., sygn. akt I SA/Łd 1488/10, LEX nr w związku z tym, że unormowania prawne zawarte w treści przepisów Ordynacji podatkowej (art. 136, art. 137), jak również w innych normach tej ustawy, odnoszących się do pełnomocnictwa, nie są kompletne, to przy wyjaśnieniu kwestii skuteczności udzielonego pełnomocnictwa należy posiłkowo stosować zasady wyrażone w Kodeksie cywilnym. Podobny pogląd został wyrażony przez NSA w wyroku z dnia 18 czerwca 1999 r. I SA 1535/98, oraz w wyroku tego Sądu z 21 września 2001 r. sygn. akt I SA335/00 i odnosił się do stosowania przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego (art. 32, art. 33), ale zachowuje aktualność na gruncie Ordynacji podatkowej. Z kolei w wyroku z dnia 11 kwietnia 2013 r., sygn. akt II FSK 1502/11, LEX nr 1336867 NSA stwierdził, że odesłanie z art. 137 § 4 O.p. może dopuszczać stosowanie art. 103 § 1 k.c. dotyczącego potwierdzenia przez mocodawcę czynności dokonanych przez pełnomocnika, który nie ma umocowania albo przekroczy jego zakres. W niniejszej sprawie organ (w sposób nieprecyzyjny, o czym była owa powyżej) wezwał stronę (po upływie 2 lat) do uzupełnienia braku formalnego pełnomocnictwa, które załączono do odwołania w formie nieuwierzytelnionej kserokopii. W ocenie składu orzekającego dopuszczalne było w świetle art. 137 § 4 O.p. i art. 103 § 1 k.c. uzupełnienie tego braku poprzez oświadczenie (prawidłowo umocowanego pełnomocnika skarżącego Syndyka), że radca prawny, który podpisał odwołanie był ówcześnie prawidłowo umocowany (aktualnie pełnomocnictwo to zostało już wypowiedziane) i potwierdza się wszystkie dokonane przez niego czynności. Wobec powyższego uznać należy, że brak formalny odwołania został uzupełniony, w związku z czym zastosowanie konsekwencji określonych w art. 169 § 1 in fine O.p. nie było uprawnione. W tym stanie rzeczy Sąd uchylił zaskarżone postanowienie w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., zobowiązując właściwy organ do uwzględnienia powyższej argumentacji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a., zasądzając na rzecz strony skarżącej kwotę 100 zł, obejmującą uiszczony wpis sądowy od skargi.