I SA/Gl 491/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 24 sierpnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi Ł.C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W ramach urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 19 maja 2011 r., dołączonego do skargi w tej sprawie, Ł.C. wystąpił o zwolnienie go od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek podniósł, że nie posiada żądnych środków finansowych na wniesienie opłaty od skargi. Odnotował, że w stosunku do niego toczą się postępowania egzekucyjne prowadzone przez Urząd Skarbowy w D. Skarżący oświadczył przy tym, że ma zablokowane rachunki bankowe, nie posiada żadnych oszczędności, z kolei jego małżonka jest w ósmym miesiącu ciąży i obecne dochody z trudem wystarczają na bieżące wydatki. Ł.C. podkreślił nadto, że nie posiada jakiegokolwiek majątku, który mógłby spieniężyć na pokrycie kosztów sądowych. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że we wspólnym gospodarstwie domowym ze skarżącym pozostaje jego małżonka. Ł.C. zeznał, że posiada jedynie budynek w B., "który jest obciążony hipoteką bez możliwości sprzedaży." Z kolei w rubryce zatytułowanej "stan majątkowy osób pozostających ze mną we wspólnym gospodarstwie domowym" skarżący zeznał: "brak – umowa majątkowa małżeńska nr [...]". Miesięczne dochody wnioskodawcy stanowią kwotę 1386 zł brutto. Do cytowanego oświadczenia dołączono umowę majątkową małżeńską, z której wynika, że z dniem 20 lipca 2009 r. w małżeństwie skarżącego wprowadzona została rozdzielność majątkowa. W wyniku analizy przywołanego wyżej oświadczenia w konfrontacji z aktami administracyjnymi tej sprawy, pismem z dnia 6 lipca 2011 r., wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i nadesłanie dokumentów źródłowych, tj. 1) wykazanie za pomocą kserokopii stosownych dokumentów (np. rachunki, faktury za media, w tym gaz, woda, energia elektryczna, telefon; aktualny nakaz płatniczy z tytułu podatku od nieruchomości; dokumenty wskazujące na wysokość opłacanego ubezpieczenia; inne) jakiego rzędu kwoty aktualnie obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; wykonując wezwanie w tej części należało nadto uwzględnić dokumenty potwierdzające formę zapłaty ww. obciążeń (potwierdzenia wpłaty gotówkowej, potwierdzenia przelewów bankowych, inne); w tych ramach należało nadto odnotować kto i w jakiej wysokości ewentualnie partycypuje w ponoszeniu ww. opłat; 2) nadesłanie wyciągów lub wykazów z posiadanych przez skarżącego i pozostałych osób będących w gospodarstwie domowym rachunków bankowych, w tym oszczędnościowo-rozliczeniowych oraz firmowych z okresu ostatnich czterech miesięcy; w przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, a w razie likwidacji któregokolwiek z nich – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku; 3) nadesłanie kopii zeznań podatkowych na potrzebę podatku dochodowego od osób fizycznych za lata 2009-2010 (ten punkt wezwania dotyczy skarżącego, jak i pozostałych osób będących w gospodarstwie domowym, w tym żony); 4) złożenie oświadczenia, z którego wynikałoby czy żona skarżącego jest osobą bezrobotną. Oświadczenie to winno być wsparte ewentualnym zaświadczeniem właściwego urzędu pracy; w przypadku uzyskiwania przez nią jakichkolwiek dochodów należało tę okoliczność wykazać za pomocą odpowiednich zaświadczeń (pkt 5 wezwania stosować odpowiednio); 5) wykazanie dochodów skarżącego oraz wszystkich osób, które wspólnie z nim zajmują nieruchomość położoną w D. przy ul. [...]; należy w tym celu nadesłać zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich czterech miesięcy; zaświadczenia winny zawierać adnotację o sposobie wypłaty środków (np. przelew bankowy, wypłata gotówką, inne); 6) złożenie wyjaśnień, z których wynikałoby, czy skarżący w dalszym posiada tytuły prawne do następujących nieruchomości: - działki w K. nr [...] i [...] oraz nr [...],[...] i [...]; - grunty rolne w Ł. nr Kw: [...],[...],[...],[...]; - K., ul. [...] nr dz. [...] i [...], - O., ul. [...] Wyjaśnienia te winny być wsparte kopiami stosownej dokumentacji np. aktualnym nakazem płatniczym z tytułu podatku od nieruchomości, umową ewentualnej sprzedaży nieruchomości itp.; 7) nadesłanie zaświadczenia właściwej jednostki samorządu terytorialnego wymieniającego wszystkie osoby zameldowane w lokalu mieszkalnym wskazanym w pkt 5 wezwania. Odpowiadając na ww. wezwanie skarżący oświadczył (patrz pismo z dnia 19 lipca 2011 r.), że jest zameldowany w D. przy ul. [...] od 8 października 2007 r. i mieszka tam sam bez żadnych współlokatorów. Oświadczył przy tym, że nie ponosi żadnych kosztów związanych z utrzymaniem tego lokalu (w załączeniu nadesłał umowę użyczenia trzech pomieszczeń). Skarżący zeznał, że nie posiada żadnych lokat bankowych ani kont (do pisma dołączono zaświadczenia o zamknięciu rachunków bankowych). Podniósł dalej, że w chwili obecnej jego żona przebywa na urlopie macierzyńskim i jej dochody nie są mu znane. Zaznaczył przy tym, że prowadzą odrębne gospodarstwa domowe. Z uwagi na urodzenie się ich wspólnego dziecka skarżący będzie przekazywał żonie miesięcznie kwotę 500 zł. W załączeniu do omawianego obecnie pisma skarżący nadesłał nadto kserokopie tytułów prawnych do nieruchomości położonych w B.i K.. Ł.C. odnotowała dalej, że z uwagi na urodzenie się jego dziecka nie jest w stanie w chwili obecnej przedstawić dokumentacji źródłowej odnoszącej się do sytuacji majątkowej żony. W świetle natomiast zawartej pomiędzy nimi umowy o rozdzielności wystąpił do Sądu z pytaniem, czy niezbędne jest przedstawianie dokumentacji dot. jego żony. Do omawianego wyżej pisma dołączono nadto: umowę majątkową małżeńską z dnia 20 lipca 2009 r.; odpis skrócony aktu urodzenia dziecka; potwierdzenie zameldowania skarżącego na pobyt stały w nieruchomości położonej w D. przy ul. [...]; PIT-37 za lata 2009 – 2010 (wynika z nich, że skarżący osiągnął dochód po odliczeniach odpowiednio w kwocie 18.183,26 zł i 19.475,45 zł; PIT-36L za lata 2009 - 2010 (z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej skarżący poniósł stratę odpowiednio w kwocie 139.587,54 zł i 274.864,10 zł); umowy sprzedaży zawarte w formie aktu notarialnego dokumentujące zakup przez skarżącego nieruchomości położonych w B. i K.; zaświadczenia o zarobkach, z których wynika, że żona skarżącego do dnia 31 grudnia 2010 r. uzyskiwała wynagrodzenie w kwocie 3.555,19 zł netto, z kolei w okresie od 1 stycznia 2011 r. do 28 lutego 2011 r. otrzymywała kwotę 2.509,89 zł netto. Z zaświadczeń tych wynika, że żona skarżącego od 11 stycznia 2011 r. do dnia 12 lipca 2011 r. przebywała na zwolnieniu lekarskim. Z nadesłanego zaświadczenia o zarobkach skarżącego wynika, że miesięcznie otrzymuje kwotę 1386 zł brutto. Zarządzeniem z dnia 22 lipca 2011 r. referendarz sądowy przedłużył skarżącemu termin do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy o 14 dni. W zarządzeniu poinformowano nadto skarżącego, odpowiadając na jego pytanie zawarte w piśmie z dnia 19 lipca 2011 r., że referendarz oczekuje w przedłużonym terminie w szczególności nadesłania dokumentów wskazanych w pkt 2 i 3 wezwania z dnia 6 lipca 2011 r. w części dotyczącej małżonki skarżącego oraz dokumentacji dot. aktualnych dochodów J.R. – C. W przedłużonym terminie skarżący nadesłał odpisy zwykłe z ksiąg wieczystych, z których wynika, że nieruchomości gruntowe położone w B. są zabezpieczone hipoteką umowną kaucyjną do kwoty 500.000,00 zł. Z kolei nieruchomości gruntowe położone w K. o łącznej powierzchni 0,6423 ha są wolne od zajęć. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Skarżący ubiega się w tej sprawie o zwolnienie od kosztów sądowych (vide pkt 4 druku PPF). Rozstrzygnięcie przedmiotowego wniosku sprowadza się więc do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Stosownie bowiem do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – obejmującym między innymi zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (art. 245 § 3 cyt. ustawy) – uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Redakcja ostatniego z przytoczonych przepisów nie pozostawia wątpliwości co do tego, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania okoliczności stanu faktycznego, które mogłyby przyczynić się do zastosowania wnioskowanego obecnie dobrodziejstwa procesowego. Tym samym to na stronie wnioskującej spoczywa ciężar udowodnienia, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Strona powinna zatem podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane (por. postanowienie NSA z dnia 30 lipca 2009 r. sygn. akt I FZ 171/09, publ.: LEX nr 552205). Mając na uwadze przytoczony wyżej reżim prawny, stanowisko judykatury oraz przede wszystkim okoliczności faktyczne uznano, że Ł.C. nie wykazał w sposób niebudzący wątpliwości, iż w jego przypadku może być zastosowany wyjątek od powszechnej reguły jakim niewątpliwie jest instytucja zwolnienia od kosztów sądowych. W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagą na brak konsekwencji w oświadczeniach skarżącego składanych w tej sprawie. Przede wszystkim należy odnotować, że na etapie urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący zeznał, że w gospodarstwie domowym przebywa wraz z żoną. Z kolei w piśmie z dnia 19 lipca 2011 r. oświadczył, że prowadzą odrębne gospodarstwa domowe. Dodać trzeba, że pomimo przedłużonego terminie nie nadesłał dokumentacji źródłowej odnoszącej się do jego małżonki, w tym posiadanych przez nią rachunków bankowych, czy zeznań podatkowych. Nie przedstawił także aktualnego zaświadczenia o wysokości jej wynagrodzenia. Wypada w kontekście ujawnionej wyżej biernej postawy procesowej skarżącego odnotować, że skoro strona twierdzi, że nie może samodzielnie ponieść kosztów postępowania (jak to ma miejsce w tym przypadku), to konieczne jest zbadanie, czy również przy pomocy bliskich nie jest w stanie tego uczynić (por. postanowienie NSA z dnia 28lipca 2009 r. sygn. akt I FZ 262/09, LEX nr 552223). Nie przedkładając wyżej wymienionych dokumentów skarżący uniemożliwił pełną ocenę jego możliwości płatniczych. Trzeba jeszcze w tym miejscu zwrócić uwagę skarżącego, że przez pryzmat art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) wyłączenie wspólności majątkowej małżeńskiej nie wyklucza możliwości pomocy małżonkowi. Przepis ten zobowiązuje małżonków do wzajemnej pomocy, niezależnie od tego, czy pozostają oni w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. GZ 71/04, ONSAiWSA 2005, nr 1, poz. 8). W innym ze swoich orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny stanął na stanowisku, że rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa dotyczy kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami" (z uzasadnienia postanowienia z dnia 29 czerwca 2009 r. sygn. akt I FZ 229/09, niepubl.). Kolejnym wątkiem uzasadniającym przyjęte w tej sprawie rozstrzygnięcie jest stan posiadania skarżącego i związane z tym jego oświadczenia. W ocenie rozpoznającego wniosek postawa procesowa skarżącego w niniejszym wpadkowym postępowaniu zmierza do wykazania tylko tych okoliczności stanu faktycznego, które mogłyby wpłynąć na pozytywne dla niego rozstrzygnięcie. Pomija natomiast te z nich, które mogłyby z kolei świadczyć o możliwości partycypacji w ponoszeniu kosztów sądowych. Z kolei część złożonych przez niego oświadczeń jest niespójna. Wypada odnotować, że przecież w druku PPF skarżący wskazał, że posiada jedynie "budynek w B., który jest obciążony hipoteką bez możliwości sprzedaży". W dalszym toku niniejszego wpadkowego postępowania wyszło na jaw, iż posiada on dodatkowo nieruchomości gruntowe o łącznej powierzchni 0,6423 ha, położone w K. i których obciążenia hipotecznego, bądź jakiegokolwiek innego ograniczenia prawa własności nie wykazano. Co więcej skarżący oświadczył w piśmie z dnia 19 lipca 2011 r., że nie jest właścicielem nieruchomości, które w wezwaniu referendarza sądowego oznaczono jako: "grunty rolne w Ł. nr Kw: [...],[...],[...],[...]; K., ul. [...] nr dz. [...] i [...]; O., ul. [...]". Trzeba w tym miejscu zaznaczyć, że wzywając do złożenia wyjaśnień dotyczących ww. nieruchomości wyraźnie zaznaczono, że wyjaśnienia te winny być wsparte kopiami stosownej dokumentacji np. (...), umową ewentualnej sprzedaży nieruchomości itp. W toku postępowania nie wykazano zatem, że skarżący wyzbył się prawa własności do tych nieruchomości, co więcej – jak wynika z § 5 umowy sprzedaży z dnia 20 grudnia 2002 r. (k. nr 151 akt administracyjnych, tom II) – skarżący uiści cenę sprzedaży nieruchomości położonej w K. przy ul. [...] (jako nabywca) w ratach po 3000 zł, płatnych poczynając od 1 stycznia 2003 r. Dalsze zapisy tej umowy świadczą o tym, że skarżący zakończy spłatę ceny zakupu rzeczonej nieruchomości z początkiem 2012 r. Ujawnione wyżej nieścisłości mają doniosłe znaczenie dla zapadłego obecnie rozstrzygnięcia, wszak przyjmuje się w orzecznictwie i doktrynie, że w przypadku posiadania majątku nieruchomego istotne jest iż posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 21 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 533/11, źródło: www.nsa.gov.pl/baza orzeczeń; B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2006, s. 556). Nie bez znaczenia dla przyjętego tutaj rozstrzygnięcia pozostaje okoliczność poczynionych przez skarżącego ruchów w sferze uprzednio posiadanych przez niego rachunków bankowych .Otóż bezpośrednio przed wniesieniem skargi skarżący złożył w dwóch bankach dyspozycję zamknięcia łącznie trzech kont bankowych w tym dewizowego. W wyniku poczynionych wyżej spostrzeżeń, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.