I SA/Gl 50/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Przemysław Dumana, , , po rozpoznaniu w dniu 14 czerwca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi W. P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Wyrokiem z dnia 11 sierpnia 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę W. P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych. Po doręczeniu skarżącemu odpisu wyroku z uzasadnieniem, w piśmie z dnia 14 września 2009 r. złożył on wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w celu wywiedzenia skargi kasacyjnej. Uzasadniając wniosek, szczególny akcent skarżący położył na stan swojego zdrowia (uraz kręgosłupa), który nie pozwala mu na osiągnięcie jakiegokolwiek przychodu, w tym w szczególności z prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. Stwierdził przy tym, że miesięcznie opłaca składkę ZUS w wysokości ponad [...] zł, zaś na lekarstwa w tym samym okresie wydaje ok. [...] zł. Podał, że dochodzi przed sądem powszechnym prawa do wypłaty zasiłku chorobowego oraz świadczenia rehabilitacyjnego. Według oświadczenia, skarżący nie pozostaje z nikim we wspólnym gospodarstwie domowym, nie posiada również majątku poza ruchomościami, które jednak zostały zajęte w toku postępowania egzekucyjnego. Referendarz sądowy w piśmie z dnia 8 października 2009 r. wezwał skarżącego do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku o prawo pomocy, poprzez: udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez wnioskującego oraz osoby, które pozostają wraz z nim w gospodarstwie domowym (poprzez nadesłanie zaświadczeń o wysokości wynagrodzeń, honorariów, świadczeń); przedłożenie wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i osoby pozostające w gospodarstwie domowym wraz ze skarżącym, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont; nadesłanie kopii zeznań podatkowych za rok 2008 złożonych przez skarżącego oraz inne osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym; złożenie wyjaśnień dotyczących działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego (zastrzeżono, iż wyjaśnienia te powinny być wsparte stosowną dokumentacją - w przypadku zawieszenia lub wykreślenia tej działalności z ewidencji zaświadczeniem potwierdzającym ten fakt oraz odpisem ostatnio sporządzonej ewidencji środków trwałych, w razie kontynuowania działalności - zaświadczeniem o treści wpisu w ewidencji gospodarczej oraz odpisami: deklaracji na podatek od towarów i usług składanych przez skarżącego w okresie ostatnich sześciu miesięcy, ewidencji środków trwałych posiadanych w ramach działalności gospodarczej skarżącego oraz prowadzonych w związku z nią ksiąg rachunkowych lub podatkowej księgi przychodów i rozchodów za wskazany wyżej okres); wyjaśnienie, na podstawie jakiego tytułu prawnego skarżący korzysta z nieruchomości wskazanych jako jego adres zamieszkania; wykazanie miesięcznej wysokości wydatków związanych z leczeniem, w szczególności z zakupem leków oraz udokumentowanie za pomocą odpisów faktur lub rachunków wysokości wydatków z tytułu stałych opłat związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Odpowiadając na wezwanie, wnioskujący nadesłał kserokopie ewidencji środków trwałych (z lat 2006-2007), kopię zaświadczenia o zmianie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej, protokół zajęcia i odbioru nieruchomości z dnia 18 stycznia 2007 r. oraz odpisy: zeznania podatkowego za 2008 r. (obrazujący przychód w wysokości [...] zł, natomiast wysokość przychodów z działalności gospodarczej określono w nim jako "[...]"), kopię zawiadomienia o rozprawie apelacyjnej w sprawie zasiłku chorobowego oraz kserokopie zaświadczeń lekarskich potwierdzających niezdolność W. P. do pracy w okresie od dnia 16 września 2009 r. do dnia 24 października 2009 r. Skarżący nadto poinformował, iż postępowanie sądowe dotyczy zasiłku niewypłaconego od kwietnia 2008 r. Na skutek jego choroby prowadzona firma nie osiągnęła żadnych obrotów, a on sam nie składał deklaracji dla podatku od towarów i usług ani nie dokonywał wpisów w księdze przychodów i rozchodów. Skarżący zaznaczył, że nie pozostaje z nikim we wspólnym gospodarstwie domowym. W dalszej części pisma natomiast podniósł, że zamieszkuje u córki J. W., która pomaga mu w codziennej egzystencji. Postanowieniem z dnia 16 listopada 2009 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Uzasadniając takie rozstrzygnięcie referendarz stwierdził przede wszystkim, że nie jest wiadome, czy w roku 2009 skarżący faktycznie nie prowadzi działalności gospodarczej i nie osiąga żadnych dochodów. Zaznaczył, iż nawet brak obrotów nie zwalnia prowadzącego działalność gospodarczą z obowiązków ewidencyjnych (prowadzenia dokumentacji księgowej i podatkowej). Skarżący nie wykonał natomiast wezwania referendarza we wskazanym zakresie. Druga istotna wątpliwość – w ocenie referendarza sądowego – dotyczy osób pozostających ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym. Skarżący bowiem oświadczył, iż nie pozostaje z nikim we wspólnym gospodarstwie domowym, z drugiej zaś strony wskazał, że zamieszkuje z córką. Nadto w aktach znajdują się kserokopie dowodów osobistych małżonki oraz syna wnioskodawcy, w świetle których osoby te również zamieszkują ze skarżącym. Wspólnota rodzinna i majątkowa kształtować musi przy tym status majątkowy skarżącego. W złożonym sprzeciwie skarżący podkreślił, że nie pozostaje z nikim w gospodarstwie domowym. Z żoną B. posiada rozdzielność majątkową. Syn M. z żoną M. stanowią odrębną rodzinę z dzieckiem. To samo dotyczy córki J.W.. Podał, iż jego jednoosobowe przedsiębiorstwo A w 2008 i 2009 r. nie przyniosło żadnego dochodu. Dodał, iż w dalszym ciągu choruje, co uniemożliwia mu pracę. Do sprzeciwu skarżący dołączył kserokopie dokumentów: umowy majątkowej małżeńskiej z 1996 r. (wyłączającą majątkową wspólność ustawową), decyzji ZUS z dnia [...] o odmowie prawa do zasiłku chorobowego za okres od 10 kwietnia 2008 r. do 4 czerwca 2008 r., kopie postanowień ZUS o zawieszeniu postępowania w sprawie wypłaty zasiłku chorobowego (dot. 2008 i 2009 r.), kopię postanowienia ZUS z dnia [...] o zawieszeniu postępowania w sprawie świadczenia rehabilitacyjnego, kopię druku lekarskiego ZUS ZLA wskazującego na niezdolność skarżącego do pracy w okresie prawdopodobnie od 6 grudnia 2009 r. do 19 grudnia 2009 r. (rubryki druku dot. dni niezdolności do pracy noszą ślady poprawek). Postanowieniem z dnia 22 lutego 2010 r. Sąd odrzucił sprzeciw jako wniesiony po terminie. Orzeczenie powyższe uchylone zostało przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 26 kwietnia 2010 r. sygn. akt II FZ 188/10. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: P.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym – czyli w myśl art. 245 § 2 tej ustawy obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Na mocy art. 260 P.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z uwagi na powyższe stwierdzić należy, że postanowienie referendarza sądowego, zaskarżone sprzeciwem, utraciło moc, zaś wniosek o prawo pomocy podlegał rozpoznaniu przez Sąd. Postanowienie tut. Sądu z dnia 22 lutego 2010 r. o odrzuceniu sprzeciwu zostało bowiem uchylone przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 26 kwietnia 2010 r. sygn. akt II FZ 188/10. Rozpatrując zatem wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy podkreślić w pierwszej kolejności trzeba, iż niniejsze postępowanie jest już drugim w tym przedmiocie. Postanowieniem z dnia 25 marca 2009 r. odmówiono bowiem skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, wskutek czego uiszczony został w niniejszej sprawie wpis od skargi (100 zł) a następnie opłata kancelaryjna za wyrok z uzasadnieniem (również 100 zł). Przechodząc w tym miejscu do analizy sytuacji majątkowej strony skarżącej nie sposób pominąć faktu, że złożone w toku postępowania dokumenty i oświadczenia wnioskującego wzbudziły istotne wątpliwości odnośnie osób, z którymi pozostaje on w gospodarstwie domowym. Z jednej bowiem strony oświadczył, że nie pozostaje z nikim w gospodarstwie domowym, jednocześnie podając, iż zamieszkuje wraz z córką J. i nie ponosi bieżących kosztów, związanych z utrzymaniem, zaś córka pomaga mu w podstawowej egzystencji. Ponadto z akt sprawy wynika, iż małżonka skarżącego oraz jego syn zamieszkują pod tym samym adresem co skarżący i J. W.. Trudno zatem przyjąć, iż taki stan rzeczy nie ma wpływu na możliwości płatnicze skarżącego, który sam przecież podniósł, iż wspomagany jest przez córkę. Skarżący – pomimo wezwania - nie przedstawił jednak jakichkolwiek dokumentów, obrazujących sytuację finansową wspomnianych osób. Uwaga powyższa w szczególny sposób dotyczy małżonki skarżącego. Podnosi on wprawdzie, że od 1996 r. posiada z nią rozdzielność majątkową. Należy jednak w tym miejscu podkreślić, iż małżonkowie – zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (art. 23), zobowiązani są do wzajemnej pomocy, w tym – finansowej. Ponadto, co zostało już utrwalone w orzecznictwie i doktrynie, ustrój rozdzielności majątkowej małżeńskiej nie zwalnia małżonka z obowiązku takiej pomocy i to również w zakresie postępowania sądowego. Rozdzielność majątkowa odnosi się bowiem nie do wzajemnych obowiązków małżonków, lecz do ich majątków (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 229/09, niepubl.). Skarżący ponadto nie nadesłał, pomimo wezwania, stosownych dokumentów, związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej. Powyższego faktu nie usprawiedliwia twierdzenie strony, że jego przedsiębiorstwo nie przynosi żadnego dochodu. Uwaga powyższa dotyczy w szczególności podatkowej księgi przychodów i rozchodów, stanowiącej podstawowy element dokumentacji księgowej. Skoro skarżący stwierdził, iż na skutek choroby jego firma nie osiągnęła dochodów, nadesłać mógł przynajmniej wersję tej księgi, zawierającą dokonane ostatnie istotne wpisy. Reasumując, skarżący zdaniem Sądu nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki warunkujące zastosowanie wobec niego wyjątkowej instytucji procesowej, jaką jest przyznanie prawa pomocy, jak tego wymaga art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Strona, wnioskując o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym, powinna bowiem udowodnić istnienie faktu, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W związku z powyższym, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 260 P.p.s.a., należało orzec jak w sentencji postanowienia.