I SA/Gl 500/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 1 sierpnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi G.S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych wskutek wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W skardze z dnia 22 maja 2011 r. G.S. zwróciła się między innymi o zwolnienie od kosztów sądowych w tej sprawie, w tym od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi z uwagi na okoliczność, iż nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Uzasadniając wniosek (patrz druk PPF z dnia 24 maja 2011 r. - załącznik do skargi) podniosła, że jej jedynym źródłem utrzymania jest emerytura w wysokości 1.630,79 zł netto. Oświadczyła przy tym, że sama prowadzi gospodarstwo domowe. W ostatnim czasie przeszła zawał i z tych względów ponosi wydatki na leczenie w kwocie około 300 zł miesięcznie. Pozostałe koszty utrzymania (energia elektryczna, węgiel, gaz z butli, woda, odprowadzenie ścieków) wynoszą około 300 zł. Skarżąca zeznała, że na żywność wydatkuje kwotę 500 zł miesięcznie. Z treści oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, zawartego w druku PPF, wynika że skarżąca nie posiada jakiegokolwiek majątku. Do wniosku dołączono dokumentację medyczną (karty informacyjne leczenia szpitalnego w dniach: 22 kwietnia 2011 r. oraz od 25 kwietnia 2011 r. do 6 maja 2011 r.; ) i przekaz pocztowy świadczenia emerytalnego za maj 2011 r. potwierdzający ww. wysokość tego dochodu. W wyniku analizy przywołanego wyżej oświadczenia w zestawieniu z zawartością akt sprawy, pismem z dnia 4 lipca 2011 r., wezwano skarżącą do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1) wykazanie za pomocą kopii stosownych dokumentów (np. rachunki, faktury za media, w tym gaz, energia elektr., woda, odprowadzenie ścieków, telefon itp.; aktualny nakaz płatniczy z tytułu podatku od nieruchomości; należy tutaj przedstawić nadto dowody zakupów węgla) jakiego rzędu kwoty obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; należało nadto wyjaśnić kto i w jakim stopniu przyczynia się do ponoszenia tych opłat, w szczególności córka A.R. (z treści akt administracyjnych tej sprawy wynika, że córka mieszka razem ze skarżącą); 2) nadesłanie wyciągów lub wykazów z posiadanych przez skarżącą i pozostałych osób będących w gospodarstwie domowym rachunków bankowych, w tym oszczędnościowo-rozliczeniowych z okresu ostatnich sześciu miesięcy; 3) wykazanie tytułu prawnego skarżącej do nieruchomości położonej w J. nr [...] (w tych ramach należy wykazać, czy jest to: umowa najmu, użyczenia, służebność, własność, współwłasność itp.) oraz nadesłanie zaświadczenia właściwej jednostki o osobowym stanie zameldowania w tej nieruchomości; 4) nadesłanie kopii zeznania podatkowego podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2010 (ten punkt wezwania dotyczy pozostałych osób zajmujących ww. nieruchomość); 5) złożenie wyjaśnień co do miesięcznej wysokości wydatków ponoszonych w związku z leczeniem; wyjaśnienia te winny być wsparte dokumentacją źródłową w postaci paragonów, rachunków bądź faktur z tytułu zakupu lekarstw, zabiegów itp. W wezwaniu, doręczonym skarżącej w dniu 11 lipca 2011 r., zawarto nadto pouczenie, zgodnie z którym niezastosowanie się do wezwania w terminie 7 dni może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę spełnienia przesłanki przyznania prawa pomocy, określonej w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej w skrócie: P.p.s.a. Odpowiedzi na przywołane wyżej pismo referendarza sądowego nie udzielono do dnia dzisiejszego, a termin zakreślony dla dopełnienia tej czynności upłynął w dniu 18 lipca 2011 r. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – czyli w myśl art. 245 § 3 P.p.s.a. w zw. z art. 211 tej ustawy w części dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. Z treści przywołanego przepisu wynika, że ustawodawca przez użycie sformułowania "wykaże" przesunął ciężar udowodnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy na stronę. Zatem to na skutek wskazanych przez wnioskującego dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest on w stanie pokryć jakichkolwiek kosztów postępowania. Rola Sądu (referendarza sądowego) sprowadza się zaś do oceny informacji dostarczonych przez stronę w kontekście przesłanki określonej w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., która – co trzeba podkreślić – ma charakter ekonomiczny. Przepis ten nakłada na Sąd (referendarza sądowego) obowiązek zbadania zasadności wniosku strony w dwóch aspektach: przy uwzględnieniu wysokości obciążeń finansowych spoczywających na stronie w ramach jej udziału w postępowaniu oraz jej (rzeczywistych) możliwości finansowych. Art. 255 P.p.s.a., który dodatkowo miał w tej sprawie zastosowanie, nakłada na stronę obowiązek współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczanie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć niewątpliwie wpływ na dokonywaną przez Sąd ocenę wniosku o prawo pomocy (tak M. Niezgódka – Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, wyd. 1, s. 244). W orzecznictwie sądów administracyjnych akcentuje się, iż to na stronie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (por. postanowienia: NSA z dnia 30 lipca 2009 r. sygn. akt I FZ 171/09, LEX nr 552205; WSA z dnia 26 kwietnia 2010 r., sygn. akt I SA/Kr 344/10, LEX nr 660494; NSA z dnia 3 września 2010 r., sygn. akt I OZ 659/10; NSA z dnia 9 lutego 2011 r., sygn. akt II GZ 52/11; NSA z dnia 22 lipca 2011 r., sygn. akt II FZ 311/11 – trzy ostatnie dostępne na stronie www.nsa.gov.pl/baza orzeczeń). Zgodnie więc z treścią art. 255 P.p.s.a., "jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 P.p.s.a. [druk PPF – ref.], okaże się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego." Należy podkreślić, że zastosowanie w tej sprawie art. 255 P.p.s.a. było nieodzowne albowiem w wyniku analizy oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach w zestawieniu z zawartością akt administracyjnych ujawniły się wątpliwości co do rzeczywistej sytuacji skarżącej. Wątpliwości te dotyczyły przede wszystkim ilości osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym (w toku postępowania administracyjnego ustalono, że w nieruchomości tej zamieszkuje nadto córka skarżącej) a w konsekwencji - dochodu tego gospodarstwa. Wypada zaznaczyć tutaj, że sformułowanie "stan majątkowy", użyte w art. 252 P.p.s.a., jest zbliżone do pojęcia "sytuacji majątkowej", która obejmuje również dochody i majątek osób prowadzących z wnioskodawcą wspólnie gospodarstwo domowe, czy też w inny sposób wpływających na jego możliwości finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt I OZ 657/06, LEX nr 181557). Zaistniała sytuacja nie pozwala uwzględnić wniosku; w orzecznictwie pojawił się nawet pogląd, w świetle którego w takiej sytuacji wykluczona jest możliwość jego merytorycznego rozpoznania, a uzasadnione jest pozostawienie go bez rozpoznania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2005 r., sygn. I OZ 842/05). W związku z powyższym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.