I SA/Gl 505/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Pyszny (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Dorota Kozłowska, Sędzia WSA Bożena Pindel, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 25 listopada 2025 r. sprawy ze skargi B. B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 17 lutego 2025 r. nr 2401-IEE.7192.29.2025.2/MSL UNP: 2401-25-028852 w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem z 17 lutego 2025 r., znak 2401-IEE.7192.29.2025.2/MSL, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej jako organ, DIAS) utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Z. (dalej jako organ egzekucyjny, Dyrektor Oddziału ZUS) w przedmiocie oddalenia skargi B. B. (dalej jako dłużniczka, skarżąca) na czynność egzekucyjną z 31 października 2024 roku zajęcia innej wierzytelności pieniężnej z tytułu zwrotów i nadpłat podatków w [...] Urzędzie Skarbowym w [...] dokonanej zawiadomieniami o nr od [...] do [...]. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia DIAS powołał art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz.U. z 2024 r., poz. 572 - dalej k.p.a.), oraz art. 17 § 1, art. 18, art. 54 § 5 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity Dz.U. z 2025 r. poz. 132 - dalej u.p.e.a.). Stan sprawy przedstawia się następująco: Organ egzekucyjny prowadzi wobec dłużniczki postępowanie egzekucyjne w oparciu o własne tytuły wykonawcze z 30 października 2024 r. o nr od TW4480024017955 do TW4480024017957, obejmujące zaległości z tytułu składek społecznych, składek zdrowotnych oraz składek na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Odpisy ww. tytułów wykonawczych doręczono dłużniczce 18 listopada 2024 r. wraz z zawiadomieniami z 31 października 2024 roku o nr od [...] do [...] o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej w [...] Urzędzie Skarbowym w [...]. Pismami z 20 listopada 2024 r. dłużniczka wniosła skargi na dokonane przez organ egzekucyjny czynności zajęcia innej wierzytelności pieniężnej. Skarżonym czynnościom zarzuciła bezzasadne i bezprawne dokonanie zajęcia innej wierzytelności pieniężnej w [...] Urzędzie Skarbowym w [...] z tytułu zwrotów i nadpłat podatków, niedopuszczalność egzekucji, brak uprzedniego doręczenia upomnienia oraz z ostrożności przedawnienie zobowiązania. W uzasadnieniu skarg dłużniczka podniosła, że organ egzekucyjny nie jest władny do podejmowania żadnych czynności egzekucyjnych. Zaznaczyła również, że od 2018 r. dłużniczka nie prowadzi działalności gospodarczej, nie uzyskuje z tego tytułu żadnych dochodów, więc nie jest zobowiązana do ponoszenia kosztów. W oparciu o powyższe wniosła o uchylenie zaskarżonych czynności egzekucyjnych, umorzenie postępowania egzekucyjnego oraz o zawieszenie w całości postępowania egzekucyjnego do czasu rozpatrzenia wniesionej skargi. Dyrektor Oddziału ZUS postanowieniem z 10 grudnia 2024 r., oddalił skargi dłużniczki z 20 listopada 2024 r., a w wyniku wniesionego zażalenia DIAS wydał postanowienie zaskarżone do tutejszego Sądu. Uzasadniając swoje stanowisko organ podniósł, że zaskarżone postanowienie zawiera wszystkie wymagane prawem elementy. Zwrócił uwagę, że postępowanie wszczęte skargą na czynność egzekucyjną stanowi jedynie fragment postępowania egzekucyjnego i nie prowadzi do kontroli całego postępowania egzekucyjnego. W postępowaniu zainicjowanym taką skargą ocenie podlegają jedynie zastrzeżenia odnoszące się do konkretnej czynności egzekucyjnej. W ramach skargi na czynność egzekucyjną można podnosić wyłącznie kwestie formalnoprawne odnoszące się do prawidłowości postępowania organu egzekucyjnego przez pryzmat przepisów regulujących sposób i formę dokonania tych czynności. W postępowaniu tym nie orzeka się o zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego ani też nie ocenia się prawidłowości jego prowadzenia. Skarga na czynności egzekucyjne ma charakter subsydiarny, komplementarny wobec innych środków prawnych i nie może mieć zastosowania do tych przypadków, w których przewidziano inne środki zaskarżenia. W związku z tym, jeżeli przewidziany jest inny środek ochrony prawnej, taki jak zarzuty czy też zażalenie, to wykluczone jest kwestionowanie określonych okoliczności sprawy za pomocą skargi z art. 54 § 1 u.p.e.a. Wyjaśnił organ, że skarga na czynności egzekucyjne nie jest środkiem prawnym umożliwiającym kwestionowanie całokształtu postępowania egzekucyjnego oraz podstaw jego prowadzenia. Dokonując analizy akt sprawy DIAS wskazał, że zajęcia innej wierzytelności pieniężnej z tytułu zwrotów i nadpłat podatków dokonano zgodnie z trybem wskazanym w art. 89 u.p.e.a. DIAS nie stwierdził uchybień, które powinny skutkować uchyleniem zaskarżonego postanowienia. Zajęcia innej wierzytelności pieniężnej z tytułu zwrotów i nadpłat podatków dokonano zgodnie z trybem wskazanym w art. 89 u.p.e.a. Zawiadomienia z 31 października 2024 r. zostały doręczone Naczelnikowi [...] Urzędu Skarbowego w [...] z wykorzystaniem środków komunikacji elektronicznej, w tym samym dniu, natomiast wydruki przedmiotowych zawiadomień doręczono dłużniczce wraz z odpisami tytułów wykonawczych - 18 listopada 2024 roku. Sporządzone przez organ egzekucyjny zgodnie ze wzorem zawiadomienia o zajęciu spełniały wymogi określone dla tego rodzaju dokumentów, określone w przepisach art. 67 § 1-2a oraz art. 26e § 1-4 u.p.e.a. Tym samym opisana czynność dokonana została w sposób prawidłowy, zgodnie z przepisami regulującymi sposób oraz formę ich dokonania. DIAS wskazał dalej, że Dyrektor Oddziału ZUS zgodnie z art. 19 § 4a u.p.e.a. i rozporządzeniem w sprawie siedzib i właściwości rzeczowej oraz miejscowej dyrektorów oddziałów Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wyznaczonych do działania jako organy egzekucyjne, jest właściwy miejscowo do działania jako organ egzekucyjny uprawniony do stosowania środków egzekucyjnych, o których mowa w art. 19 § 4 u.p.e.a. Odnosząc się z kolei do podniesionego dopiero w zażaleniu zarzutu o zastosowaniu zbyt uciążliwego środka zaskarżenia DIAS uznał go za spóźniony. W skardze do tutejszego Sądu skarżąca domagała się uchylenia zaskarżonego postanowienia i zasądzenia na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania. Podniosła, że jej zdaniem powyższe czynności egzekucyjne zostały dokonane z naruszeniem przepisów prawa. Organ podatkowy dokonał tych czynności w sposób bezprawny, albowiem nie istnieją podstawy do zastosowania środka egzekucyjnego w postaci zajęcia należności pieniężnych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje: Skarga jest niezasadna. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dające podstawę do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: p.p.s.a.). Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (który to wyjątek nie ma w niniejszej sprawie zastosowania). Przedmiotem kontroli Sądu jest postanowienie wydane na podstawie art. 54 u.p.e.a., tj. postanowienie oddalające skargę na czynności egzekucyjne. Zgodnie z § 1, § 2 tego przepisu, zobowiązanemu przysługuje skarga na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego. Podstawą skargi jest dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy lub zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej. Skarga na czynność egzekucyjną określa zaskarżoną czynność egzekucyjną, zakres żądania i jego uzasadnienie. Odnosząc się do istoty sporu w niniejszej sprawie, w pierwszej kolejności wskazać należy, że stosownie do art. 19 § 4 u.p.e.a. Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wyznaczony przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych jest organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania egzekucji z wynagrodzenia za pracę, ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego, z renty socjalnej, z wierzytelności pieniężnych oraz z rachunków bankowych, w egzekucji administracyjnej należności pieniężnych z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i należności pochodnych od składek oraz nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczenia społecznego lub innych świadczeń wypłacanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, które nie mogą być potrącane z bieżących świadczeń. Zatem już z treści powyższego przepisu wynika, że Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. jest organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowanie egzekucji w trybie przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w zakresie należności pieniężnych z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i należności pochodnych od składek oraz nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczenia społecznego lub innych świadczeń wypłacanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, które nie mogą być potrącane z bieżących świadczeń. W niniejszej sprawie tytuły wykonawcze obejmują należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne, zatem Dyrektor ZUS w Z. był uprawniony do wszczęcia i prowadzenia egzekucji administracyjnej w oparciu o powyższe tytuły, zgodnie z ww. przepisem. Należy także zauważyć, że stosownie do art. 7 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne przewidziane w ustawie. Zgodnie zaś z § 2 tego artykułu organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków – środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. W myśl art. 1a ww. ustawy ilekroć w ustawie jest mowa o środku egzekucyjnym – rozumie się przez to, w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych, egzekucję: - z pieniędzy, - z wynagrodzenia za pracę, - ze świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego oraz ubezpieczenia społecznego, a także z renty socjalnej, - z rachunków bankowych, - z innych wierzytelności pieniężnych, - z praw z instrumentów finansowych w rozumieniu przepisów o obrocie instrumentami finansowymi, zapisanych na rachunku papierów wartościowych lub innym rachunku, oraz z wierzytelności z rachunku pieniężnego służącego do obsługi takich rachunków, - z papierów wartościowych niezapisanych na rachunku papierów wartościowych, - z praw majątkowych zarejestrowanych w rejestrze akcjonariuszy, - z weksla, - z autorskich praw majątkowych i praw pokrewnych oraz z praw własności przemysłowej, - z udziału w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, - z pozostałych praw majątkowych, - z ruchomości, - z nieruchomości. Zaskarżonymi czynnościami egzekucyjnymi były zajęcie innej wierzytelności pieniężnej z tytułu zwrotów i nadpłat podatków w [...] Urzędzie Skarbowym w [...], które zostały przewidziane w art. 1a pkt 12 lit. a tiret 5 u.p.e.a. Zastosowane wobec zobowiązanej czynności egzekucyjne były dopuszczalne przy przymusowym dochodzeniu wykonania obowiązku o charakterze pieniężnym. Prawidłowe jest stanowisko DIAS co do tego, że w postępowaniu wszczętym skargą na czynności egzekucyjne, ocenie podlega jedynie prawidłowość dokonanej czynności, a nie działania będące podstawą egzekucji. W postępowaniu tym nie bada się przedawnienia roszczenia, a tym samym wymagalności i zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego, nie ocenia się również prawidłowości jego prowadzenia. Ocenie podlegają tylko zastrzeżenia odnoszące się do konkretnej czynności egzekucyjnej. W konsekwencji kontrola sądu administracyjnego ograniczona jest do tych kwestii, które podlegały ocenie organu na skutek wniesionej skargi na czynność egzekucyjną. W ramach skargi na czynności egzekucyjne mogą być podnoszone kwestie formalnoprawne, które odnoszą się do prawidłowego przebiegu postępowania organu egzekucyjnego w oparciu o przepisy regulujące sposób i formę dokonania tych czynności. Nie jest natomiast możliwe podnoszenie zarzutów, które są podstawą do wniesienia innego środka zaskarżenia służącego ochronie praw zobowiązanego (tak wyrok WSA w Warszawie z dnia 30 stycznia 2019 r., sygn. VII SA/Wa 1439/18, opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych; dalej CBOSA) Podobnie wypowiedział się WSA w Bydgoszczy w wyroku z dnia 17 kwietnia 2019r., sygn. I SA/Bd 96/19 (opubl. w CBOSA). Skarga składana w trybie art. 54 § 1 u.p.e.a. powinna dotyczyć zatem konkretnej czynności egzekucyjnej organu egzekucyjnego (tak również WSA w Gliwicach w wyroku z 28 maja 2025 r., sygn. akt I SA/Gl 1362/24). W niniejszej sprawie skarżąca nie kwestionowała okoliczności formalnoprawnych, odnoszących się do prawidłowości postępowania organu egzekucyjnego przez pryzmat przepisów regulujących sposób i formę dokonywania tychże czynności egzekucyjnych. Zarzut taki podniosła dopiero w zażaleniu stwierdzając, że zastosowany środek był zbyt uciążliwy. Jest to jednak twierdzenie spóźnione, ponieważ wniesienie skargi na czynność egzekucyjną ograniczone jest terminem wynikającym z art. 54 § 3 u.p.e.a. Na marginesie zaznaczyć należy, że egzekucja z innej wierzytelności pieniężnej, w tym przypadku nadpłaty w podatku, jakkolwiek stanowi dla zobowiązanej uciążliwość, to jednak nie można uznać, by środek ten był zbyt uciążliwy. Zdaniem Sądu DIAS oceniając czynność egzekucyjną, zaskarżoną w trybie art. 54 § 1 u.p.e.a. zasadnie skoncentrował się na kwestiach formalnoprawnych, które odnoszą się do prawidłowości działania organu egzekucyjnego – Dyrektora ZUS. Organ egzekucyjny prawidłowo zastosował środek egzekucyjny polegający na zajęciu innej wierzytelności pieniężnej z tytułu zwrotów i nadpłat podatków. W ocenie Sądu wszystkie wymogi formalnoprawne określone w ustawie egzekucyjnej, zostały przez organ egzekucyjny spełnione. Jak wynika z akt sprawy zawiadomienia o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej z tytułu zwrotów i nadpłat podatków w [...] Urzędzie Skarbowym w [...] zostały dokonane prawidłowo. Organ egzekucyjny przy ich dokonywaniu nie naruszył przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Prawidłowo dokonał zajęć w oparciu o wzór określony w rozporządzeniu Ministra Finansów w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych z dnia 18 marca 2024 r. (Dz. U. z 2024 r., poz. 426). Przede wszystkim zawiadomienie zawiera wszystkie elementy określone w przepisach ustawy tj. w art. 67 § 2 u.p.e.a. Zajęcie zostało dokonane w zgodzie z zapisami art. 89a u.p.e.a. i zgodnie z art. 26e § 1 i § 2 u.p.e.a. opatrzone stosownym podpisem. W ocenie Sądu podnoszone przez stronę okoliczności, tj. niedopuszczalność przedmiotowej egzekucji, brak uprzedniego doręczenia upomnienia mieszczą się w katalogu zarzutów określonych w art. 33 § 2 u.p.e.a. i nie mogą być rozpoznane w ramach skargi na czynności egzekucyjne. Jak już wskazano, w ramach skargi na czynności egzekucyjne można podnosić jedynie zarzuty formalnoprawne, odnoszące się do prawidłowości postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora przez pryzmat przepisów regulujących sposób i formę dokonywania tychże czynności. Trafnie wskazał DIAS, że jako spóźniony należało potraktować zgłoszony dopiero na etapie zażalenia zarzut nadmiernej uciążliwości zastosowanego środka egzekucyjnego. Skarżąca w terminie ustanowionym do wniesienia skargi na czynność egzekucyjną nie powołała się na tę okoliczność, na skutek czego nie badał jej organ egzekucyjny i nie mógł zbadać organ nadzoru. W tym stanie rzeczy skarga okazała się niezasadna wobec czego należało ją oddalić, co Sąd uczynił na podstawie art. 151 p.p.s.a.