I SA/Gl 541/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Eugeniusz Christ, Sędziowie WSA Wojciech Gapiński (spr.), Anna Tyszkiewicz-Ziętek, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 24 października 2018 r. sprawy ze skargi E. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z egzekucji oddala skargę. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej – organ odwoławczy, Dyrektor) postanowieniem z dnia [...] nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1257 z późn. zm. - dalej k.p.a.) oraz art. 13 § 2, art. 17 § 1, art. 18, art. 23 § 1 i § 4 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1201 z późn. zm. - dalej u.p.e.a.), po rozpoznaniu zażalenia E.K. (dalej – skarżąca, zobowiązana), utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w G. (dalej - organ I instancji, organ egzekucyjny) z dnia [...] nr [...], którym odmówiono zwolnienia z egzekucji zajętych protokołem z dnia [...] następujących ruchomości: 1) samochodu marki Renault Megane nr rej. [...], 2) samochodu Renault Kangoo nr rej. [...]. Przedmiotowe postanowienie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym. Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w G. prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec zobowiązanej m.in. w oparciu o tytuł wykonawczy Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w G. z dnia [...] nr [...]. W toku postępowania egzekucyjnego poborca skarbowy protokołem zajęcia ruchomości z dnia [...] dokonał zajęcia stanowiących własność zobowiązanej samochodów marki Renault Megane nr rej. [...] i Renault Kangoo nr rej. [...]. Pojazdy pozostawiono pod dozorem skarżącej. Pismem z dnia 30 maja 2017 r. (wpływ do organu w dniu 1 czerwca 2017 r.) zobowiązana zażądała wyłączenia wspomnianych pojazdów z egzekucji. Wskazała, że jest osobą trwale [...], a ponadto choruje na [...] oraz [...]. Zajęte pojazdy, jak twierdzi skarżąca, są jej niezbędne do normalnej egzystencji. Dodatkowo podniosła, że samochody te są wykorzystywane do powadzonej wraz z mężem działalności gospodarczej. Wykonywany jest nimi transport materiałów i gotowych druków do klientów. Końcowo skarżąca dodała, że podjęła starania o rozłożenie zaległości na raty. Postanowieniem z dnia [...] organ I instancji odmówił zwolnienia z egzekucji zajętych ruchomości w postaci: 1) samochodu marki Renault Megane nr rej. [...], 2) samochodu Renault Kangoo nr rej. [...]. W uzasadnieniu wyjaśniono, że w myśl art. 13 § 1 u.p.e.a. zwolnienie z egzekucji zależy od uznania organu egzekucyjnego, który w szczególnie uzasadnionych przypadkach może zwolnić z egzekucji w całości lub w części określone składniki majątkowe. Zwrócił przy tym uwagę, że użycie w powołanym przepisie słowa "może" wskazuje na uznaniowy charakter decyzji co oznacza, że organ może, lecz nie musi zwolnić z egzekucji określone składniki majątkowe, nawet w przypadku stwierdzenia istnienia przesłanek uzasadniających to zwolnienie. Następnie wskazano, że dokonując interpretacji ważnego interesu, należy mieć na uwadze nie tylko okoliczności uzasadniające wyłączenie składników majątku z egzekucji, ale również cel egzekucji, a zatem zapewnienie wykonania obowiązków wynikających z aktów administracyjnych. W tym kontekście organ I instancji uznał, że wniosek zobowiązanej nie zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim wskazał, że zaległości skarżącej wynoszą łącznie [...] zł, a zajęte ruchomości stanowią jedyny majątek, z którego można przeprowadzić skuteczną egzekucję. Zwrócił również uwagę, że skarżąca już wcześniej deklarowała chęć złożenia wniosku o rozłożenie zaległości na raty, czego nie uczyniła do dnia wydania niniejszego postanowienia. Zawiadomieniami z dnia [...] nr [...] organ egzekucyjny dokonał zajęcia środków transportu: Renault Kangoo nr rej. [...] oraz Renault Megane nr rej. [...]. Zawiadomienia zostały doręczone skarżącej w dniu 26 czerwca 2017 r. W zażaleniu z dnia 26 czerwca 2017 r. na postanowienie organu I instancji skarżąca wskazała, że zajęte samochody stanowią jej majątek odrębny, który wykorzystywany jest w działalności gospodarczej prowadzonej wraz z mężem. Są to jedyne posiadane środki transportu. Dalej skarżąca wyjaśniła, że nimi dostarczane są do klientów druki i materiały. Następnie podkreśliła, że jest od dzieciństwa osobą niepełnosprawną, co udokumentowała stosownymi zaświadczeniami przedłożonymi organowi egzekucyjnemu. W tej sytuacji zajecie samochodów, zdaniem skarżącej, pozbawia ją jedynego środka transportu umożliwiającego jej dojazd do lekarza, na rehabilitację oraz pozwalającego na załatwianie spraw życia codziennego. Ponadto brak samochodu utrudnia, a wręcz wyklucza prowadzenie działalności gospodarczej. Wobec tego negatywne stanowisko organu I instancji uważa, jako kolejny przejaw nieprzychylności urzędników do niej i jej męża. Wskazała jednocześnie, że samochody te ze względu na wiek i stan techniczny nie przedstawiają większej wartości. Natomiast z jej emerytury prowadzona jest skuteczna egzekucja, a dodatkowo czyni starania o rozłożenie zaległości na raty. Z powyższych względów zobowiązana wniosła o indywidulane potraktowanie jej sprawy, przy uwzględnieniu jej wieku ([...] lat), stanu zdrowia i sytuacji, w której się znalazła. W zaskarżonym postanowieniu z dnia [...] organ odwoławczy nie przychylił się do argumentacji skarżącej. W jego motywach wskazano, że ustawodawca w trybie art. 13 § 1 u.p.e.a. przewidział możliwość zwolnienia z egzekucji tych składników majątkowych zobowiązanego, które nie zostały enumeratywnie wymienione w art. 8 – art. 8a u.p.e.a. oraz tych składników, co do których nie mają zastosowania art. 9 i art. 10 u.p.e.a. Zauważono także, że zwolnienie z egzekucji oparte jest na uznaniu administracyjnym, zatem zaistnienie przesłanek warunkujących możliwość zwolnienia z egzekucji danego składnika majątkowego nie zobowiązuje organu egzekucyjnego do zastosowania zwolnienia, a jedynie stwarza mu taką możliwość. Organ podkreślił również, iż instytucja zwolnienia z egzekucji nie ma charakteru bezwzględnego, gdyż zwolnienie z egzekucji ma co prawda na celu ochronę interesów zobowiązanego, jednakże nie może prowadzić do sytuacji, że egzekucja okaże się bezskuteczna (wyrok NSA z dnia 5 marca 2014 r. sygn. akt II GSK 2029/12). Dlatego też zobowiązany musi wykazać nie tylko argumenty przemawiające za zwolnieniem z egzekucji określonych składników majątkowych, ale także wykazać, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z jego innych składników majątkowych. Przechodząc do oceny samego wniosku Dyrektor uznał, że organ I instancji mając na względzie stan zaległości skarżącej, w tym [...] zł należności głównej w zobowiązaniach podatkowych, oraz kwot uzyskanych od zobowiązanej w okresie od dnia 1 stycznia 2017 r. do daty rozpoznania wniosku, tj. kwoty [...] zł, prawidłowo ocenił skuteczność realizacji dotychczasowej egzekucji administracyjnej, przy zastosowaniu środków egzekucyjnych, w tym ze wskazanych w zażaleniu świadczeń w ZUS. Następnie zauważył, że skarżąca nie wykazała możliwości prowadzenia skutecznej egzekucji z innych składników majątku. Zauważył także, że zobowiązana utrudnia prowadzenie egzekucji za co została skazana wyrokiem Sądu Rejonowego w G. IX Wydział Karny z dnia [...] (dot. udaremnienia wykonania orzeczenia organu państwowego poprzez uszczuplenie zaspokojenia wierzyciela – Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w G. poprzez darowanie córce składników majątku). Dodał również, że zobowiązana pomimo deklaracji nie wniosła o rozłożenie zaległości na raty. Wobec powyższego, zdaniem organu odwoławczego, wniosek o zwolnienie zajętych ruchomości nie znajduje uzasadnienia. W skardze na powyższe postanowienie z dnia [...], skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, zobowiązana przywołała te same argumenty, które przedstawione zostały w zażaleniu na postanowienie organu I instancji. Dodatkowo podniosła, że skuteczna egzekucja zaległych zobowiązań prowadzona jest ze świadczeń emerytalnych należnych jej oraz jej mężowi. Jak wskazała co miesiąc jest jej potrącana kwota ok. [...] zł. Jej zdaniem, nieuprawnionym było oparcie oceny jej ważnego interesu na wyroku Sądu Rejonowego w G. z dnia [...], gdyż jest on nieprawomocny wskutek wniesionej od niego apelacji. Pismem z dnia 7 listopada 2017 r. zobowiązana dokonała uzupełnienia skargi podnosząc, że: – wysokość długu nie ma przełożenia na ocenę przedmiotu (w tym przypadku samochodu) służącego jako narzędzie pracy. Podkreśliła przy tym, że odebranie pojazdów wykorzystywanych w działalności gospodarczej pozbawi ją możliwości spłaty długów, co jest jej ważnym interesem; – wyrokiem z dnia [...] została uniewinniona od zarzutów utrudniania prowadzenia egzekucji; – wobec skuteczności prowadzonej egzekucji do jej świadczenia emerytalnego nie zasługuje na uwzględnienie twierdzenie organu, że brak jest majątku, z którego może być zaspokojona wierzytelność; – złożyła wniosek o rozłożenie zaległości na raty, jednak w czasie tej czynności poinformowano ją o tym, że pozostaje to bez znaczenia dla sprawy wyłączenia z egzekucji posiadanych przez nią pojazdów. Z tych też względów, zdaniem zobowiązanej, organ w sposób dowolny skorzystał z uznania administracyjnego, gdyż oparł je na błędnie ustalonym stanie faktycznym oraz pominął ważny interes podatnika, którym jest spłacanie zadłużenia, do czego niezbędne są mu zajęte pojazdy. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości zajęte w sprawie stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia, Sąd stwierdził, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem postanowienie nie narusza prawa. Poddanym kontroli Sądu w niniejszej sprawie rozstrzygnięciem z dnia [...] organ odwoławczy utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego z dnia [...], którym odmówiono uwzględnienia wniosku skarżącej o zwolnienie spod egzekucji samochodów: Renault Megane nr rej. [...] (rok prod. 2005) oraz Renault Kangoo nr rej. [...] (rok prod. 2002). W myśl art. 13 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego i ze względu na jego ważny interes, może zwolnić, na czas oznaczony lub nieoznaczony, z egzekucji w całości lub części określone składniki majątkowe zobowiązanego. Cytowany przepis opiera się na tzw. "uznaniu administracyjnym" co oznacza, że wypełnienie określonej w nim przesłanki "ważnego interesu zobowiązanego" nie zobowiązuje organu egzekucyjnego do zastosowania zwolnienia, a jedynie stwarza mu taką możliwość. Jednakże oznacza to również, że obowiązkiem organu, rozpoznającego wniosek, jest dokładne ustalenie stanu faktycznego oraz szczegółowe odniesienie się do niego w uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia (zob. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 5 listopada 2009 r. sygn. akt I SA/Gl 689/09, Lex nr 566367). Uznaniowość nie oznacza więc dowolności. Każde bowiem uznaniowe rozstrzygnięcie musi być poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie przesłanek zwolnienia spod egzekucji składników majątkowych i ich analizą - z zachowaniem wymogów proceduralnych, co winno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanego aktu. Mając na względzie specyficzny charakter rozstrzygnięć o charakterze uznaniowym, podkreślenia wymaga, że w świetle dotychczasowego orzecznictwa sądowego, takie postanowienia podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli sądu nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy postanowienie zostało podjęte zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano je w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz, czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności. To oznacza, że nawet stwierdzenie przez organ wszystkich przesłanek do zastosowania art. 13 § 1 u.p.e.a. nie obliguje go do tego, lecz stwarza tylko dla organu taką możliwość, i to poddaną kontroli sądowoadministracyjnej (jak wyżej wspomniano) w ograniczonym zakresie (zob. wyrok NSA z dnia 7 lutego 2018 r. sygn. akt II FSK 3609/15, Lex nr 2461061). Przyjmuje się, iż instytucja z art. 13 § 1 u.p.e.a. zawsze leży w interesie zobowiązanego. Podkreślić jednak trzeba wyraźnie, że z woli ustawodawcy musi to być "ważny" interes jednostki, a więc taki, który winien przeważać nad podstawowym celem prowadzenia postępowania egzekucyjnego, jakim jest doprowadzenie do wykonania egzekwowanego obowiązku. Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że organy obu instancji uznały, że po stronie zobowiązanej nie występuje "ważny interes", o którym mowa w art. 13 § 1 u.p.e.a. Takie twierdzenie według Sądu zasługuje na aprobatę. Otóż to na zobowiązanym spoczywa obowiązek wykazania nie tylko argumentów przemawiających za zwolnieniem z egzekucji określonych składników majątkowych, ale także wykazania, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z innych składników majątkowych. W niniejszej sprawie skarżąca w sposób mało precyzyjny przedstawiła okoliczności, które mają uzasadniać wystąpienie "ważnego interesu". Otóż poza wskazaniem na niepełnosprawność i określeniem schorzeń, na które cierpi ([...], [...]) nie udokumentowała, że jej stan zdrowia wyklucza normalne funkcjonowanie bez użycia samochodu. Nie przedstawiono także dowodów na potwierdzenie okoliczności o niezbędności pojazdu w prowadzonej działalności gospodarczej, sygnalizując tylko, że druki transportowane są na duże odległości. Ponadto nie wykazano, aby zajęte pojazdy ze względu na wiek oraz stan techniczny nie przedstawiały większej wartości majątkowej. Skarżąca na poparcie powyższych twierdzeń nie tylko nie przedstawiła żadnych dowodów, ale również nie zgłosiła organowi wniosków dowodowych, których przeprowadzenie mogłoby dowieść wystąpienia jej "ważnego interesu". Zobowiązana nie wskazał z jakich składników majątkowych winna być prowadzona egzekucja, aby odniosła zamierzony skutek. Za spełnienie tego warunku nie można poczytywać wskazywanego świadczenia emerytalnego, do którego prawo przysługuje skarżącej. Otóż jego wysokość na listopada 2016 r. wynosiła [...] zł (pismo ZUS z dnia [...] nr [...]). Przy uwzględnieniu wysokości zaległości podatkowej zobowiązanej wynoszącej [...] zł należności głównej nie można przyjąć, że powadzona z niej egzekucja doprowadzi do szybkiego wykonania obowiązku. Świadczy również o tym kwota, jaka została uzyskana od zobowiązanej w postępowaniu egzekucyjnym z owego świadczenia w okresie od 1 stycznia 2017 r do 3 lipca 2017 r. Otóż wyniosła ona zaledwie [...] zł. Wynika to z faktu, że potrącenia dokonywane z emerytury skarżącej zaliczane są nie tylko na poczet zaległości podatkowych, ale również innych zobowiązań na niej spoczywających. Z pisma ZUS-u wynika, że zajęcia na owym świadczeniu dokonał nie tylko Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w G., ale również Komornicy Sądowi przy Sądzie Rejonowym w G. Twierdzenie zobowiązanej o potrącaniu z jej świadczenia emerytalnego ok. [...] zł, nawet przy założeniu o całościowym zaliczeniu na zaległe zobowiązanie podatkowe, również nie przemawiałoby za przyjęciem, że doszło do wskazania innego majątku, z którego możliwe jest zaspokojenie wierzyciela z uwagi na wysokość nieuregulowanych podatków. Bez znaczenia dla sprawy w kontekście powyższych uwag pozostaje, zdaniem Sądu, okoliczność uniewinnienia zobowiązanej przez sąd apelacyjny od zarzutu popełnienia czynu z art. 300 § 2 k.k., tj. od utrudnienia wykonania orzeczenia organu państwowego. Okoliczność skazania zobowiązanej (jak się okazuje nieprawomocnego) za powyższe przestępstwo została przywołana dla wzmocnienia przedstawionej przez organ odwoławczy argumentacji. Jednak niezasadność tego argumentu nie zmienia prawidłowości wywodu organu odwoławczego, że po stronie skarżącej, z przedstawionych wyżej powodów, nie wystąpił "ważny interes zobowiązanego", o którym mowa w art. 13 § 1 u.p.e.a. Skoro nie zaistniały przesłanki warunkujące zwolnienie spod egzekucji zajętych składników majątku, to brak było podstaw do zastosowania uznania administracyjnego. Organ może dywagować o tym, czy udzielić ulgi zobowiązanemu, która w tym przypadku dotyczy zwolnienia z egzekucji, tylko wtedy gdy dojdzie do przekonania, że wystąpiły okoliczności, od których ustawodawca uzależnia jej udzielenie. Ponieważ w sprawie skarżąca nie wykazała swego "ważnego interesu" w rozumieniu art. 13 § 1 u.p.e.a., to organy prawidłowo odmówiły zwolnienia z egzekucji zajętych samochodów: Renault Megane nr rej. [...] (rok prod. 2005) oraz Renault Kangoo nr rej. [...] (rok prod. 2002). Mają powyższe na uwadze Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa, co uzasadnia oddalenie skargi na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1302).