I SA/Gl 549/15

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 12 sierpnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi J. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W dniu 2 czerwca 2015 r., w odpowiedzi na wezwanie Sądu, skarżący uiścił należny w tej sprawie wpis sądowy od skargi w kwocie 100 zł. W dalszej kolejności, w dniu 22 czerwca 2015 r. (data nadania w urzędzie pocztowym), zwrócił się do Sądu z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez całkowite lub częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Wniosek ów zawarto na urzędowym formularzu wymaganym stosownymi przepisami. W jego uzasadnieniu skarżący odnotował, że w chwili obecnej znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i finansowej. Pobiera świadczenie emerytalne, które w wyniku zastosowanych środków egzekucyjnych stanowi kwotę 440,23 zł. Skarżący stwierdził, ze jest osobą samotną, ma 71 lat i brakuje mu środków na lekarstwa i na partycypację w czynszu. Ze sposobu wypełnienia oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący nie posiada jakiegokolwiek majątku, ani zasobów pieniężnych. W wyniku analizy treści oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, pismem z dnia 10 lipca 2015 r., referendarz sądowy zobowiązał skarżącego do uzupełnienia wniosku poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. W tych ramach zobowiązano go do nadesłania: 1) zaświadczenia wymieniającego wszystkie osoby zameldowane pod adresem miejsca zamieszkania skarżącego oraz ewentualne wyjaśnienie, jakie relacje rodzinne i osobiste łączą te osoby ze skarżącym; 2) dokumentów wskazujących wysokość wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, w szczególności kopii ostatniej decyzji o waloryzacji emerytury skarżącego oraz kopii potwierdzenia wypłaty tego świadczenia za ostatni miesiąc albo zaświadczenie organu rentowego o jego wysokości do wypłaty w okresie ostatniego półrocza za poszczególne miesiące, wskazujące też formę zapłaty (gotówkową lub bezgotówkową – na rachunek bankowy) oraz jaka część wynagrodzenia jest potrącana tytułem zajęcia egzekucyjnego, a nadto zaświadczeń o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy; 3) kopii zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2014 (lub rocznego obliczenia podatku przez organ rentowy) złożonych przez skarżącego oraz przez inne osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym; 4) wyciągów z wszelkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, w szczególności z tego, za pośrednictwem którego uiszczono wpis od skargi w niniejszej sprawie, obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, a także dokumentów dotyczących lokat. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć i sposobie ich spłaty w okresie ostatnich trzech miesięcy, w tym o środkach, którymi posiadacz rachunku może dysponować; 5) kopii dokumentu wskazującego tytuł prawny, na podstawie którego skarżący korzysta z lokalu wskazanego jako jego adres zamieszkania, np.: odpisu z ksiąg wieczystych, umowy najmu itp.; 6) dokumentacji dotyczącej stanu zdrowia skarżącego (zaświadczeń, kopii orzeczenia lekarza orzecznika, decyzji ZUS itp.) oraz wskazującej wysokość wydatków związanych z leczeniem, w szczególności z zakupem leków (faktur VAT, paragonów wystawionych przez apteki, szpitale, przychodnie itd.); 7) kopii faktur lub rachunków obrazujących aktualną wysokość wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego oraz dokumentów potwierdzających zapłatę tych należności lub wysokość ewentualnych zaległości w tym zakresie. W ww. wezwaniu, doręczonym adresatowi w dniu 20 lipca 2015 r., pouczono skarżącego, że niezastosowanie do wezwania w terminie 7 dni może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej w skrócie: "P.p.s.a."). W piśmie procesowym z dnia 27 lipca 2015 r. skarżący wyjaśnił, że w nieruchomości, którą zajmuje zameldowane są trzy osoby: skarżący, jego była żona i ich syn. Właścicielem mieszkania jest P. K. – syn skarżącego. J. K. podkreślił, że z byłą żoną nie łączą go żadne stosunki. Rozwód pomiędzy nimi orzeczono jeszcze w 1990 r. Sporadyczne relacje utrzymuje natomiast z synem P., który jak wyjaśnił: "wynajął lokum bez żadnych powiązań wspólnoty". Z tych tez powodów pozostali lokatorzy nie zamierzają mu udzielić informacji na temat ich dochodów. Skarżący oświadczył dalej, że jego jedyne dochody to świadczenie emerytalne, które jest obciążone egzekucją. Nie posiada żadnych rachunków bankowych, którymi może dysponować. Przelew bankowy z tytułu wpisu sądowego od skargi został dla niego zrobiony grzecznościowo, tytułem pożyczki od osoby trzeciej. J. K. nie posiada jakiegokolwiek tytułu prawnego do lokalu, w którym mieszka. Partycypuje natomiast w wydatkach z przeznaczeniem na media w wysokości około 170 zł miesięcznie. Przy omówionym wyżej piśmie skarżący nadesłał: decyzję o przeliczeniu emerytury (wynika z niej, że świadczenie skarżącego do wypłaty wynosi od 1 maja 2015 r. 482,74 zł; roczne obliczenie podatku PIT-40A (w 2014 r. skarżący osiągnął przychód z ZUS w kwocie 6819 zł); odpis sentencji wyroku Sądu Rejonowego w K. z dnia 29 maja 1990 r., mocą którego orzeczono rozwód małżeństwa skarżącego; orzeczenie o zaliczeniu skarżącego do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności; rozliczenie czynszu za mieszkanie, z którego wynika, że lokal ten zajmują dwie osoby, a czynsz stanowi kwotę 574,89 zł. Ustalono nadto na podstawie akt administracyjnych sprawy, że skarżący podjął z dniem 12 czerwca 2014 r. do 31 maja 2017 r. zatrudnienie na podstawie umowy zlecenia w A Sp. z o.o. Sp. k. (akta administracyjne, k. nr 12). Informacja ta znalazła następnie wydźwięk w treści zaskarżonej decyzji. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Rozstrzygnięcie wniosku sprowadza się do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Stosownie bowiem do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – obejmującym między innymi zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (art. 245 § 3 cyt. ustawy) – uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przy czym słowo "wykazać", użyte w treści art. 246 P.p.s.a. oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, LEX nr 1104158). Wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (por. postanowienie NSA z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 881/11, LEX nr 1069777). Wypada odnotować, że szerokie spektrum wymaganych dokumentów źródłowych było tutaj wynikiem konfrontacji zeznań skarżącego wynikających z druku PPF i okoliczności stanu faktycznego ustalonych na podstawie akt administracyjnych sprawy. Wątpliwości w tej sprawie zrodził przede wszystkim stan osobowy zajmowanej przez niego nieruchomości, a co za tym idzie dochodowość tego gospodarstwa domowego i wzajemne współfinansowanie jego członków. Przyjmuje się w orzecznictwie, że w zakresie, w jakim dochody i obciążenie finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym lub małżonków mieszkających osobno w warunkach rozdzielności majątkowej, lecz zobowiązanych na mocy art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) do wspólnego zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli, współkształtują sytuację finansową wnioskodawcy o prawo pomocy, tj. jego koszty utrzymania i potencjalne dochody, wojewódzkie sądy administracyjne są uprawione na podstawie art. 255 P.p.s.a. do wzywania o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawcy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 października 2011 r. sygn. akt II FZ 627/11; dostępne na stronie internetowej: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Obszerne wezwanie referendarza sądowego z dnia 10 lipca 2015 r. zmierzało zatem do ustalenia, czy i w jakim zakresie domownicy przebywający w gospodarstwie domowym skarżącego współkształtują jego sytuację finansową. W odpowiedzi na to wezwanie skarżący oświadczył, że nie tworzy z nikim wspólnego gospodarstwa domowego. W tym stanie rzeczy należy stwierdzić, że skarżący z pełną świadomością unika przedstawienia w sposób rzetelny swojej sytuacji majątkowej. Trzeba bowiem zwrócić uwagę, że w druku PPF zeznał on, iż samotnie prowadzi gospodarstwo domowe oraz, że nie posiada jakiegokolwiek majątku. Dopiero zaś na precyzyjne wezwanie referendarza przyznał, że w nieruchomości, którą zajmuje, mieszka jego była żona wraz z ich synem. Zdaniem rozpoznającego wniosek, wbrew temu, co podkreśla skarżący, że z nikim nie pozostaje we wspólności gospodarstwa domowego, J. K. tworzy takową więź mieszkalną z synem i byłą żoną, wszak jak sam przyznał, ta ostatnia pozwala mu między innymi na wykorzystanie jej rachunku bankowego na potrzebę regulowania należności z tytułu kosztów sądowych. Taki stan rzeczy przeczy twierdzeniu, że jakoby osoba ta nie tworzyła ze skarżącym wspólnego gospodarstwa domowego. Konstatując, była żona skarżącego wraz z jego synem w sposób oczywisty współkształtują sytuację finansową skarżącego. P. K. (syn skarżącego) jest bowiem właścicielem mieszkania, które jest zajmowane bezumownie także przez skarżącego. Z tych względów środki finansowe, które – jak deklaruje skarżący – są przez niego wykładane na media, mogą być przeznaczone na dalsze, choć niepewne koszty sądowe, wszak skarżący nie dysponuje tytułem prawnym, który nakłada na niego obowiązek uczestniczenia w wydatkach związanych z utrzymaniem mieszkania położonego w K.. Wątpliwości w tej sprawie wzbudziły nadto rzeczywiste dochody skarżącego. Z jednej strony twierdzi on, że jedynym źródłem dochodu jest pomniejszone przez egzekucję świadczenie emerytalne, z drugiej zaś, z zaskarżonej decyzji oraz pisma pracodawcy z dnia 31 lipca 2014 r. wynika, że skarżący podjął zatrudnienie w ramach umowy zlecenia do dnia 31 maja 2017 r. Tej ostatniej okoliczności skarżący nie zdementował w treści obszernej skargi. Co więcej, nadesłane przez skarżącego roczne obliczenie dochodu PIT-40A nie może samo przez się potwierdzić deklaracji skarżącego, że emerytura stanowi jego jedyny dochód. W wyniku wszystkich podniesionych wyżej okoliczności stwierdzono, że wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy, bez względu na to czy dotyczący zwolnienia od kosztów sądowych w całości, czy w ich części, nie zasługuje na uwzględnienie. W związku z tym, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.