I SA/Gl 570/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: , Przewodniczący Sędzia NSA Eugeniusz Christ, , , po rozpoznaniu w dniu 1 lutego 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Spółki A Sp. z o.o. z siedzibą w Z. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych w kwestii wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy; Odpowiadając na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia z dnia 14 stycznia 2009 r. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 15 grudnia 2008 r. w kwocie 100 zł, skarżąca spółka zwróciła się o zwolnienie od obowiązku uiszczenia tej opłaty (pismo spółki z dnia 14 września 2009 r.). W dalszej kolejności na wezwanie Sądu, nadesłała urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych. W jego motywach odnotowano, że "w wyniku działań Urzędu Skarbowego w Z. oraz Urzędu Kontroli Skarbowej w K." zablokowano skarżącej wszystkie rachunki bankowe uniemożliwiając jej dysponowanie zgromadzonymi na nich środkami pieniężnymi. Równocześnie komornicy zajęli wszystkie należące do niej "środki ruchome" i nieruchomości, obecnie podlegają one licytacji i z uwagi na dokonane "wpisy hipoteczne" nie mogą zostać zbyte. W oświadczeniu o majątku i dochodach zadeklarowano, że kapitał zakładowy Spółki wynosi [...]zł, zaś wartość posiadanych środków trwałych według bilansu na ostatni rok, to [...] zł. Oświadczono nadto, iż w ostatnim roku obrotowym spółka poniosła stratę w kwocie [...]zł, natomiast na dwóch rachunkach bankowych prowadzonych w B S.A. oraz w C S.A. na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku, brak było jakichkolwiek środków pieniężnych. Analiza tego wniosku, wziąwszy nadto pod rozwagę konkluzje płynące z rozpoznania innych spraw ze skarg spółki (w których również wnosiła o prawo pomocy), pismem z dnia 14 października 2009 r. zobligowano skarżącą do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych, na które się powołała. W tych ramach wezwano wnioskującą spółkę o nadesłanie: zeznania podatkowego za rok 2008. Równocześnie wskazano, że gdyby zeznanie takie nie zostało złożone, należy przedłożyć potwierdzające ten fakt zaświadczenie właściwego organu podatkowego, poświadczające równocześnie, że skarżąca za lata 2007-2008 nie wykazała dochodów do opodatkowania oraz że w roku bieżącym nie odnotowano jakichkolwiek wpłat tytułem zaliczek na jej podatek dochodowy; sprawozdania finansowego (bilans, rachunek zysków i strat, informacja dodatkowa) za rok 2008; deklaracji na podatek od towarów i usług (VAT-7) za sześć ostatnich miesięcy; raportów kasowych za trzy ostatnie miesiące; wyciągów i wykazów z rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą, zwłaszcza w B i C, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. Wskazano, że w przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt aktualne (to jest wystawione po otrzymaniu wezwania), zaświadczenia banku, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, a w razie ich likwidacji - stosowne zaświadczenie banku potwierdzające ten fakt lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku; ewidencji środków trwałych według stanu na koniec ostatniego miesiąca, (bądź ostatnio sporządzonej); aktualnych, (to jest uzyskanych po dniu otrzymania wezwania), wypisów z ksiąg wieczystych prowadzonych dla nieruchomości posiadanych przez skarżącą, a zwłaszcza tych, na których posadowione są stacje paliw oraz kompleks biurowo-hotelowy - z przedłożonej dokumentacji (także np. odpisów umów najmu itp.) powinno też wynikać, na podstawie jakiego tytułu prawnego skarżąca korzysta z nieruchomości położonej w Z. przy ul. [...]. Odpisy te należało przedstawić także w przypadku utraty tytułu prawnego do nieruchomości w okresie ostatnich trzech lat. W omówionym wyżej wezwaniu pouczono skarżącą, że niezastosowanie się do jego treści w terminie 7 dni może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Pismem procesowym z dnia 3 listopada 2009 r. spółka zwróciła się do Sądu o przedłużenie terminu do uzupełnienia wniosku do dnia 3 grudnia 2009 r. akcentując, że w dniu 1 grudnia 2009 r. skarżąca otrzyma aktualne wypisy z ksiąg wieczystych. Zarządzeniem z dnia 9 listopada 2009 r. referendarz sądowy odmówił uwzględnienia wniosku skarżącej. Odpis zarządzenia doręczono spółce w dniu 27 listopada 2009 r. W konsekwencji wniosku nie uzupełniono do dnia dzisiejszego. Postanowieniem z dnia 16 grudnia 2009r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. W terminowo złożonym sprzeciwie od tego orzeczenia, skarżąca wniosła o jego uchylenie oraz zwolnienie z kosztów sądowych. Wskazała, iż nie prowadzi działalności gospodarczej, która zablokowana została przez przestępcze działania organów sądowych, prokuratorskich, policyjnych i skarbowych. Nadto oświadczyła, iż aktualnie funkcjonuje jedynie dzięki celowym pożyczkom jednego z wierzycieli. Wskazała na straty, które przekroczyły już kwotę 75 milionów złotych. Dalej zwróciła uwagę na postanowienie Komornika z dnia [...] r. o umorzeniu postępowania wobec stwierdzenia bezskuteczności egzekucji. Wskazała też, iż w dwunastu sprawach toczących się przed tut. Sądem na podstawie tych samych dowodów i argumentów uznano jej wnioski i zwolniono ją z obowiązku uiszczenia wpisu. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozważył co następuje: Na wstępie stwierdzić należy, iż z uwagi na skutecznie wniesiony sprzeciw postanowienie referendarza, przeciwko któremu został on wniesiony utraciło moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlegała rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Konsekwencja taka wynika bowiem z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. Wskazać należy, że prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego może być przyznane osobie prawnej gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 p.p.s.a.). Z kolei w myśl art. 245 § 4 p.p.s.a. wnioskowane częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej lub określonej kwotowo ich części. Zastosowanie więc prawa pomocy, jako wyjątku od zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych z jej udziałem w sprawie, może nastąpić jedynie wtedy gdy wystąpi o to strona z formalnym wnioskiem i wykaże istnienie określonych ustawą okoliczności. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s.c., Lublin 2003, s. 120. Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. W tym też kontekście przyjąć należy, że rozstrzygnięcie wniosku zależało od tego, co zostało udowodnione przez stronę (por. J.P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s.319). Strona jest więc zobowiązana do przedstawienia w sposób rzetelny i jednoznaczny wszelkich danych niezbędnych do dokonania oceny jej stanu majątkowego oraz udokumentowania tych okoliczności, które wskazują, iż bez otrzymania prawa pomocy wnioskodawca pozbawiony byłby możliwości skorzystania z konstytucyjnego prawa do sądu. W sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe (art. 255 ustawy p.p.s.a.). W rozpoznawanej sprawie skarżąca nie uczyniła zadość opisanemu wyżej wymogowi, nie dokonała tego również w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego. Ograniczyła się tylko do nadesłania tych samych dokumentów, które zostały już wcześniej przedstawione i które okazały się niewystarczające dla uwzględnienia jej wniosku. Godzi się w tym miejscu wskazać, iż strona skarżąca wielokrotnie w licznych postępowaniach przed tutejszym Sądem wnosiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, lecz jej wnioski nie były uwzględniane. Taki stan rzeczy miał miejsce z uwagi na niewykonanie wezwań do nadesłania dokumentacji źródłowej, w przeważającej części pokrywającej się z dokumentacją objętą cytowanym na wstępie wezwaniem. W postanowieniu z dnia 29 lipca 2009 r. sygn. akt II FZ 267/09 Naczelny Sąd Administracyjny zaakcentował miedzy innymi, "że strona, na której ciąży obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, uchylając się od przedstawienia określonych dokumentów i oświadczeń na wezwanie sądu administracyjnego, powinna liczyć się z tym, że sąd nie będzie dysponował materiałem dowodowym wystarczającym do uwzględnienia jej wniosku o przyznanie prawa pomocy." Ponadto, w wielu sprawach z udziałem skarżącej Naczelny Sąd Administracyjny podkreślał, że pomimo podnoszonych przez nią okoliczności, nadal funkcjonuje ona w obrocie, prowadząc działalność, w trakcie której uzyskuje przychody (por.: m. in. postanowienia NSA: z dnia 24 kwietnia 2006 r. sygn. akt I FZ 142/06, I FZ 113/06 i I FZ 128/06; z dnia 22 listopada 2007 r., sygn. akt II FZ 531/07, z dnia 28 lutego 2008r., sygn. akt I FZ 55/08, z dnia 21 lipca 2008 r., sygn. akt I FZ 315/08). Naczelny Sąd Administracyjny wskazywał również, że przyznanie prawa pomocy podmiotowi, którego kapitał zakładowy wynosi [...] zł, a wartość środków trwałych - 4.362.182,77 zł, stanowiłoby rozstrzygnięcie sprzeczne z zasadami słuszności (por. postanowienie z dnia 2 kwietnia 2008 r., sygn. akt I FZ 70/08). Wobec powyższego stwierdzić należy, iż skarżąca nie wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W tym stanie rzeczy postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 246 § 2 pkt.2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.