I SA/Gl 577/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Organiściak, , , po rozpoznaniu w dniu 9 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi F. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia w trybie wznowienia postępowania decyzji ostatecznej w sprawie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. WSA/post.1 - sentencja postanowienia W pismach z dnia 18 maja 2015 r. i 29 czerwca 2015 r. skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika będącego radcą prawnym, zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. Następnie przy zażaleniu z dnia 10 sierpnia 2015 r. skarżący złożył urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w ramach którego wniósł o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Wniosek ten nie został podpisany, nie zostały również wypełnione wszystkie jego rubryki. W dalszej kolejności skarżący, w odpowiedzi na wezwanie starszego referendarza sądowego, złożył podpisany formularz wniosku z dnia 31 sierpnia 2015 r. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną. Na ich majątek składa się jedynie nieruchomość rolna o powierzchni 0,06 ha. Żona skarżącego otrzymuje emeryturę w wysokości 1300 zł netto. Pismem z dnia 7 września 2015 r., doręczonym w dniu 11 września 2015 r., starszy referendarz sądowy wezwał pełnomocnika skarżącego do złożenia – w terminie 7 dni – dodatkowych oświadczeń i przedłożenia dokumentów źródłowych, w szczególności przez: 1) nadesłanie tytułu prawnego, na podstawie którego skarżący zajmuje lokal mieszkalny oraz aktualnego zaświadczenia wymieniającego wszystkie osoby zameldowane w tej nieruchomości; dodatkowo należało przybliżyć relacje łączące te osoby; 2) wykazanie za pomocą kserokopii stosownych dokumentów (potwierdzających wydatki z tytułu: dostawy mediów; gospodarowania odpadami; podatku od nieruchomości; zakupu lekarstw; ubezpieczenia itp.) jakiego rzędu kwoty obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; w tych ramach należało także wyjaśnić kto i w jakiej wysokości ewentualnie partycypuje w ponoszeniu ww. kosztów; wykonując ten punkt wezwania należało wykazać w jaki sposób dokonuje się zapłaty ww. opłat (przelew bankowy, wpłaty w urzędzie pocztowym, inne); 3) udokumentowanie wysokości aktualnych dochodów uzyskiwanych przez skarżącego, jego żonę oraz pozostałe osoby ewentualnie zameldowane/zamieszkałe w nieruchomości oznaczonej w pkt 1 wezwania; 4) przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych, w tym rozliczeniowo-oszczędnościowego, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty; ten punkt wezwania dotyczy skarżącego, jego małżonki oraz wszystkich osób ewentualnie zamieszkałych/zameldowanych w nieruchomości wskazanej w pkt 1 wezwania; 5) nadesłanie odpisów zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2014 (lub rocznego obliczenia podatku przez organ rentowy) złożonych przez skarżącego oraz przez inne osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym. Jeżeli skarżący takiego zeznania nie złożył, należało przedstawić zaświadczenie właściwego organu podatkowego, które by ten fakt poświadczało; 6) nadesłanie zaświadczenia wydanego we właściwym urzędzie pracy, że skarżący jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. W przypadku, gdyby nie było podstaw do wydania takiego zaświadczenia, należało – niezależnie od dokumentów wskazanych w punkcie poprzednim – przedłożyć zaświadczenie właściwego organu podatkowego, że w roku bieżącym nie odnotowano jakichkolwiek wpłat tytułem zaliczek na podatek dochodowy skarżącego. Jednocześnie pismo zawierało pouczenie, że niezastosowanie się do wezwania w zakreślonym terminie i zakresie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy. Odpowiadając na powyższe wezwanie, pełnomocnik skarżącego w piśmie z dnia 18 września 2015 r., wniósł o przedłużenie terminu do wykonania wezwania z uwagi na zły stan zdrowia skarżącego. Zapowiedział przy tym wykonanie wezwania, jak tylko stan zdrowia skarżącego ulegnie poprawie. Postanowieniem z dnia 24 września 2015 r. starszy referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie wniesionym w terminie do dokonania tej czynności skarżący zarzucił błędne ustalenie stanu faktycznego poprzez przyjęcie, że koszty sądowe są nieznaczne, a przedłożony materiał dowodowy uniemożliwia poczynienie ustaleń dotyczących stanu majątkowego. Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu sprzeciwu jego autor podkreślił, że pełnomocnik udzielający odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego jest w stanie przekazać informacje udzielone przez mocodawcę, a zatem nie jest w stanie zgromadzić i przekazać dokumentów, których dotyczyło wezwanie. Podniósł także, że skoro referendarz sądowy zauważył rozbieżności w treści oświadczeń dotyczących sytuacji materialnej, to powinien zobowiązać do wyjaśnienia tych kwestii, czego jednak nie uczynił. Wobec tego, skarżący zarzucił referendarzowi sądowemu, że nie wyjaśnił jego sytuacji materialnej w stopniu, który uzasadniałby oddalenie wniosku. Sprzeciw nie został podpisany. Na podstawie zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 13 października 2015 r. wezwano pełnomocnika skarżącego do uzupełnienia braku formalnego sprzeciwu poprzez jego podpisanie w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia sprzeciwu. Wezwanie doręczono w dniu 20 października 2015 r. W dniu 27 października 2015 r. (data nadania) złożono podpisany sprzeciw. Nadto odnotować należy, że skarżący występował już wcześniej w niniejszej sprawie z wnioskami o przyznanie prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 4 sierpnia 2014 r. pierwszy z wniosków skarżącego pozostawiono bez rozpoznania. Zażalenie na to postanowienie Naczelny Sąd Administracyjny oddalił postanowieniem z dnia 22 października 2014 r., sygn. akt II FZ 1470/14. W kolejnym wniosku (formularz PPF z dnia 14 listopada 2014 r.), skarżący wskazał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną. Na ich majątek składa się jedynie nieruchomość rolna o powierzchni 0,06 ha. Żona skarżącego otrzymuje emeryturę w wysokości 1300 zł netto. Z kolei w formularzu wniosku z dnia 3 grudnia 2014 r., nadesłanym w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia braku formalnego wniosku z dnia 14 listopada 2014 r. poprzez jego podpisanie, oświadczono że majątek skarżącego stanowi działka o powierzchni 600 m2 zabudowana domem o powierzchni 60 m2, a dochody jego gospodarstwa domowego ograniczają się do emerytury żony w wysokości 800 zł netto. W piśmie z dnia 22 grudnia 2014 r. pełnomocnik skarżącego przedstawił informacje uzyskane od skarżącego. W ich świetle mieszka on wraz z żoną w domu należącym do spółki założonej przez wnuczkę. Małżonkowie nie posiadają rachunków bankowych, swoje dochody przeznaczają na wydatki na leczenie w kwocie 1000 zł, a w pozostałej części na utrzymanie. Utrzymują się oni jedynie z emerytur, których wysokość nie uległa obniżeniu i jest na tym samym poziomie, jak w oświadczeniach złożonych do akt. Postanowieniem z dnia 16 lutego 2015 r. Sąd odmówił przyznania prawa pomocy, a następnie Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 22 kwietnia 2015 r., sygn. akt II FZ 291/15, oddalił zażalenie wniesione na postanowienie z dnia 16 lutego 2015 r. Ponadto skarżący wnosił o przyznanie prawa pomocy również w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 70/14. Mocą postanowień Sądu z dnia 19 maja 2014 r., z dnia 7 stycznia 2015 r. i z dnia 12 października 2015 r. odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy, przy czym zażalenie na to pierwsze postanowienie zostało oddalone przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 1 sierpnia 2014 r., sygn. akt II FZ 1160/14. Powodem tych rozstrzygnięć było niewykonanie wezwania do przedłożenia dokumentacji źródłowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Na wstępie należy stwierdzić, że zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej "ppsa") w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W dalszej kolejności wskazać trzeba, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, czyli stosownie do art. 245 § 3 ppsa obejmującym, np. zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części, następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego we wniosku składanym przez stronę na urzędowym formularzu (art. 252 § 1 ppsa). Jeżeli natomiast oświadczenie zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 ppsa). Obowiązek ten rozciąga się przy tym na wszystkie dokumenty zawierające dane na temat sytuacji majątkowej strony, pozwalające tym samym zbadać istnienie przesłanek przyznania prawa pomocy. Wystosowanie rozpatrywanego wezwania ma na celu weryfikację informacji zawartych we wniosku poprzez ich konfrontację ze stosowną dokumentacją i w efekcie poczynienie ustaleń, które byłyby wolne od jakichkolwiek wątpliwości. Przystępując do rozpoznania wniosku złożonego w niniejszym postępowaniu, w pierwszej kolejności trzeba odnotować, że w jego toku wydano już postanowienie w przedmiocie prawa pomocy, tj. w dniu 16 lutego 2015 r. tutejszy Sąd odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy, a zażalenie na to postanowienie zostało oddalone przez Naczelny Sąd Administracyjny. Podkreślić zatem należy, że postanowienie to do chwili obecnej zachowało swą prawną moc. Obecnie więc rozstrzygnięcie w sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy w istocie sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy w okresie, jaki upłynął od wydania wspomnianego postanowienia, sytuacja wnioskodawcy pogorszyła się na tyle, by odstąpić od oceny powziętej w tamtym orzeczeniu. Niemniej jednak, zaakcentować trzeba, że powodem odmówienia skarżącemu wskazanym wyżej postanowieniem przyznania prawa pomocy było niewykonanie wezwania do przedłożenia dokumentacji źródłowej, co w konsekwencji uniemożliwiło dokonanie oceny jego sytuacji. Takie same okoliczności wystąpiły przy rozpoznawaniu niniejszego wniosku, co uzasadnia taką samą ich ocenę i skłania Sąd do powtórzenia argumentacji zawartej w postanowieniu z dnia 16 lutego 2015 r. Odnotować zatem trzeba, że pełnomocnik skarżącego, pomimo wyraźnie przedstawionego poglądu w postanowieniu z dnia 16 lutego 2015 r., iż ciężar wykazania trudnej sytuacji finansowej spoczywa na wnioskodawcy, kolejny raz zaprezentował bierną postawę i nie nadesłał żadnego dokumentu, o którym mowa w wezwaniu z dnia 7 września 2015 r. W konsekwencji nie zostały złożone dokumenty, od których zależy rozstrzygnięcie rozpatrywanego wniosku, a sytuacja skarżącego pozostaje w dalszym ciągu niewyjaśniona. Brak dokumentacji nie pozwala ustalić sytuacji skarżącego właściwie w jakimkolwiek aspekcie i rozwiać wątpliwości, jakie budzą złożone dotychczas oświadczenia. Sąd nie traci bowiem z pola widzenia rozbieżności między treścią złożonych wcześniej wniosków i wyjaśnień pełnomocnika strony. W tym kontekście przypomnieć należy, że skarżący niespójnie prezentował stan posiadanego majątku i przeznaczenia nieruchomości. Przede wszystkim jednak w dalszym ciągu nie jest znana wysokość dochodów uzyskiwanych w ramach gospodarstwa domowego skarżącego. Jest to o tyle istotne, że w toku postępowania skarżący nie wskazał na jedno ze świadczeń emerytalnych, o którym jest z kolei mowa w piśmie z dnia 22 grudnia 2014 r. Na te kwestie, jako wymagające wyjaśnienia zwrócił także uwagę Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając zażalenie na postanowienie z dnia 16 lutego 2015 r. Wezwanie starszego referendarza sądowego z dnia 7 września 2015 r. miało na celu wyjaśnienie powyższych wątpliwości. Nadto należy mieć na uwadze, że wezwanie to obejmowało dokumenty, o które już wcześniej wezwano pełnomocnika skarżącego i których zdobycie nie wiąże się z nadmierną trudnością, jak np. rachunki związane z wydatkami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa domowego, czy wysokości aktualnych dochodów. Nie ulega zaś wątpliwości, że dla oceny zdolności płatniczych wnioskodawcy przesądzające znaczenie ma poznanie, a następnie zestawienie wpływów i kosztów w jego gospodarstwie domowym. Kwestie te w dalszym ciągu pozostają niewyjaśnione. W efekcie niewykonanie wezwania nie usuwa mankamentów wniosku, uniemożliwiając weryfikację zawartych nim twierdzeń poprzez ich konfrontację z niezbędną dokumentacją źródłową. W ocenie Sądu przy dołożeniu minimum staranności wezwanie można było wykonać i złożyć wymagane dokumenty. Odnosząc się z kolei do wniosku o przedłużenie terminu do uzupełnienia materiałów źródłowych, Sąd w pełni podziela argumentację przedstawioną w postanowieniu z dnia 27 sierpnia 2015 r., sygn. akt I SA/Gl 70/14, w myśl której "profesjonalny pełnomocnik, przedstawiając wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy, powinien być zaś przygotowany na dalszy bieg postępowania w tym przedmiocie, zwłaszcza na to, że będzie musiał zebrać i dostarczyć niezbędną dokumentację źródłową mającą ten wniosek wspierać. Winien tak zorganizować relacje ze stroną, by należycie reprezentować jej interesy w tej materii, i być w stanie aktywnie i skutecznie uczestniczyć w tym postępowaniu. Jeżeli kontynuacja postępowania nie wchodzi w rachubę z powodu nagłego i niespodziewanego pogorszenia zdrowia strony, której współdziałanie z pełnomocnikiem z jakiś powodów jest niezbędne, pełnomocnik może domagać się jego zawieszenia. Przedłużenie terminu wyznaczonego wezwaniem doprowadziłoby zatem jedynie do nieuzasadnionego, dalszego wydłużenia postępowania. W związku z tym trzeba skonstatować, że brak podstaw do uwzględnienia wniosku o przedłużenie terminu i w efekcie wyciągnąć konsekwencje procesowe niewykonania wezwania do uzupełnienia danych zawartych we wniosku". Zdaniem Sądu, skoro w omawianej sprawie nie uczyniono zadość obowiązkowi współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, to musi to pociągnąć negatywne konsekwencje w postaci niemożliwości uwzględnienia wniosku. Na stronie ciążyły bowiem obowiązki, których niewykonanie należy potraktować - zgodnie zresztą z zawartym w wezwaniu pouczeniem - jako brak należytego wykazania przez stronę spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy. Pełnomocnik skarżącego miał przy tym świadomość, że bierna postawa może skutkować niekorzystnym rozstrzygnięciem, tym bardziej że wytknął to także starszy referendarz sądowy w swoim postanowieniu. Uwagi te można w tym miejscu tylko podtrzymać i powtórzyć. Wreszcie niezbędnym jest powtórzenie za Naczelnym Sądem Administracyjnym, który oddalając zażalenie na postanowienie w przedmiocie prawa pomocy w przywołanej sprawie o sygn. akt I SA/Gl 70/14, wskazał, że ciężar wykazania trudnej sytuacji finansowej spoczywa na wnioskodawcy. Oznacza to, że skarżący powinien poczynić wszelkie niezbędne kroki w celu uprawdopodobnienia tych okoliczności. To strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji opisanej w tych przepisach, która uniemożliwia jej poniesienie kosztów postępowania. W przeciwnym razie musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami w postaci braku wykazania przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 ppsa (zob. postanowienie z dnia 1 sierpnia 2014 r., sygn. akt II FZ 1160/14, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Reasumując, z uwagi na brak niezbędnych dokumentów, nie sposób ocenić, czy w stosunku do skarżącego spełnione zostały przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy. Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ppsa orzekł jak w sentencji.