I SA/Gl 62/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Madej (spr.), Sędziowie WSA Beata Kozicka, Anna Tyszkiewicz-Ziętek, Protokolant Izabela Maj-Dziubańska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 marca 2012 r. sprawy ze skargi J. Z. (Z.) na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz strony skarżącej kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. 1. Pełnomocnik J. Z. wniósł skargę na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...], utrzymującą w mocy decyzję tego organu z dnia [...]r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie [...]zł. 2. Do wydania zaskarżonej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym. 2.1. Wnioskiem z dnia 8 czerwca 2010 r. J. Z. wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie zaległych składek oraz odsetek z tytułu zaległości w ich wpłacie, powołując się na wcześniejsze wyroki Naczelnego i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego oraz podnosząc, że zapłata tych należności pozbawiłaby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Powołał się na ustalenia poczynione w dotychczasowym postępowaniu, a nadto wskazał, że jego sytuacja uległa dalszemu, znacznemu pogorszeniu, gdyż utracił pracę i jest osobą bezrobotną, korzystającą z czasowego zasiłku wypłacanego do 31 marca 2010 r., a jego żona jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. 2.2. Decyzją z dnia [...]r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 83 ust.1 pkt 3, art. 28 oraz art.. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74) postanowił nie umarzać należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie 12.916,18 zł, w tym: - składki na FUS za okres 07/2000, 09/2000, 11/2000, 12/2000, 01/2001 – 10/2001, 01/2002 – 09/2002 w kwocie 6.242,74 zł - składki na FUZ za okres 09/2000, 11/2000, 12/2000, 01/2001 – 10/2001, 01/2002 – 09/2001 w kwocie 1.424,45 zł - składki FP za okres 09/2000, 11/2000.12/2000, 01/2001 – 10/2001, 01/2002 – 09/2002 w kwocie 448,79 zł - koszty upomnienia 545,60 zł - odsetki obliczone za okres od 31 grudnia 2005 r. do 8 czerwca 2010 r. w kwocie 4.254,60 zł. W uzasadnieniu organ wymienił dokumenty obrazujące sytuację życiową i materialną zobowiązanego, które zgromadził w toku postępowania. Analizując przesłanki z art. 28 ust. 3 powołanej ustawy wskazał, że nie zachodzi żadna z podstaw umorzenia, wymienionych w tym przepisie. W szczególności podkreślił, że prowadzone jest postępowania egzekucyjne w stosunku do należności objętych wnioskiem oraz, że zobowiązany posiada samochód osobowy marki [...] rok produkcji [...]. Z tych względów, na tym etapie sprawy, nie zachodzi przesłanka nieskuteczności egzekucji. W dalszym wywodzie organ odniósł się do uzasadnienia wniosku o umorzenie, a mianowicie trudnej sytuacji materialnej i pogarszającego się stanu zdrowia zobowiązanego. W tym zakresie stwierdził, że J. Z. zakończył prowadzenie działalności gospodarczej z dniem 26 maja 2003 r., aktualnie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna z prawem do zasiłku. Za okres od 25 marca do 31 maja 2010 r. uzyskał zasiłek w łącznej kwocie 1.658,82 zł. Małżonka zobowiązanego jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. J. Z. przedstawił dokumenty obrazujące wysokość wydatków na energię elektryczną i usługi telekomunikacyjne na kwotę 632,69 zł. Nie posiada żadnej nieruchomości. Nie ma żadnych (prócz ZUS-owskich) zobowiązań. Jest właścicielem wymienionego wyżej samochodu osobowego, w związku z czym ponosi koszty jego utrzymania (ubezpieczenie, paliwo). Odnośnie stanu zdrowia, organ potwierdził iż skarżący przedstawił dokumentację medyczną oraz fakturę na zakup lekarstw (na kwotę 414,48 zł), ale wyraził pogląd, że z tych dowodów nie wynikają przeciwwskazania do podjęcia zatrudnienia, tym bardziej, że zobowiązany – rejestrując się w urzędzie pracy, potwierdza swą gotowość poszukiwania pracy i zatrudnienia. Wreszcie organ wskazał, że skoro zobowiązany nie korzysta z pomocy społecznej, to jego sytuacja nie jest taka trudna. W oparciu o takie ustalenia organ przyjął, że nie zachodzą podstawy do umorzenia należności na podstawie przepisu art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki pracy i Polityki Społeczne z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). W końcowej części uzasadnienia organ wskazał na możliwość ratalnej spłaty należności na podstawie układu zawartego z ZUS. 2.3. Pełnomocnik J. Z. złożył wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy, powołując się na stanowisko zaprezentowane w wyrokach sądów administracyjnych dotyczących jego sprawy oraz przedstawiając dowody na niemożność spłaty zaległości przez zobowiązanego z uwagi na utratę pracy, brak środków utrzymania i zły stan zdrowia. 2.4. Zaskarżoną decyzją ostateczną ZUS, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy decyzję z dnia [...]r. powołując się na te same ustalenia i argumenty, które zostały w niej przedstawione. Dodatkowo, odnosząc się do twierdzenia zawartego we wniosku strony o ponowne rozpatrzenie sprawy, organ stwierdził, że okoliczność iż "wykonanie zobowiązania narazi Pana na utratę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych" nie została udowodniona. Organ uznał bowiem, że sytuacja materialna rodziny nie wykazuje znamion ubóstwa bowiem nie ma charakteru permanentnego. W latach 1999-2010 zobowiązany prowadził działalność gospodarczą lub był zatrudniony, a jako bezrobotny został zarejestrowany dopiero w marcu 2010 r. Zdaniem organu, wiek skarżącego może stanowić ograniczenie, ale z kolei jego doświadczenie i aktywność zawodowa wskazują, że nie jest on pozbawiony możliwości uzyskania dochodów i spłaty zadłużenia. 3. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego pełnomocnik J. Z. zarzucił powyższej decyzji: a) naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 28 ust. 1, ust. 3a i 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. – polegającą na nie umorzeniu należności mimo spełnienia przesłanek określonych w tych przepisach, b) naruszenie prawa procesowego (art. 7, art. 8 i art. 77 Kodeksu postępowania administracyjnego), które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a polegało na niepodjęciu wszystkich kroków niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnego z rzeczywistością i zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa, a także zaniechanie rozpatrzenia całego materiału dowodowego w sposób zgodny ze słusznym interesem obywatela. 3.1. W obszernym uzasadnieniu skargi przedstawiono sytuację rodzinną i materialną skarżącego podkreślając, iż wnioski wyprowadzone przez organy ZUS z tych (niekwestionowanych) ustaleń pozostają z nimi w oczywistej sprzeczności. W szczególności pełnomocnik zarzucił, że twierdzenie o braku cech ubóstwa li tylko na podstawie stwierdzenia, że skarżący ma samochód osobowy, jest nieuprawnione, skoro J. Z. wraz z żoną utrzymuje się z zasiłku w kwocie 600 zł, a samochód ma ponad 20 lat i jego wartość wynosi kilkaset złotych. Właściciel rozważa zresztą jego likwidację, ale nie ma środków na poniesienie kosztów z tym związanych. Pełnomocnik podkreślił ponadto, że aktywna postawa skarżącego, przejawiająca się w zarejestrowaniu się w Urzędzie Pracy, a także bieżące opłacanie kosztów utrzymania mieszkania i innych świadczeń, wreszcie – niekorzystanie dotychczas ze środków pomocy społecznej i deklarowana początkowo chęć uregulowania należności głównej z tytułu składek, zostały przez organy zinterpretowane na jego niekorzyść, gdyż posłużyły do przyjęcia założenia iż J. Z. ma możliwości uzyskania dochodów i spłaty zadłużenia. Tymczasem skarżący nie ma realnych perspektyw zatrudnienia ze względu na wiek i stan zdrowia, a aktualnie żyje na granicy ubóstwa, które tylko może ulec pogłębieniu. Powołując się na szereg wyroków sądów administracyjnych, pełnomocnik skarżącego podkreślił, że rozpoznanie wniosku o umorzenie należności winno opierać się na ocenie aktualnego stanu majątkowego wnioskodawcy, a nie na przypuszczeniach na przyszłość, winno także uwzględniać rzeczywistą wysokość bieżących dochodów i zdolność pokrycia nimi kosztów utrzymania. 3.2. W oparciu o powyższe zarzuty i ich uzasadnienie sformułowano w skardze wniosek o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania. 4. Odpowiadając na skargę organ wniósł o oddalenie skargi i przedstawiając dotychczasowy przebieg postępowania wskazał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Podkreślił w szczególności uznaniowy charakter tej decyzji, a jednocześnie podtrzymał swój pogląd, że w niniejszej sprawie nie zachodzą ani okoliczności pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności ani dostateczne przesłanki do umorzenia należności wymienione w § 3 ust. 1 pkt 1 – 3 powołanego wyżej rozporządzenia. Organ wskazał ponadto, że skarżący nie wykazał poniesienia strat w wyniku klęsk żywiołowych lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, nie udowodnił też, że stan zdrowia nie pozwala mu na podjęcie pracy, a także nie wystąpił o zawarcie układu ratalnego spłaty zadłużenia. 5. Na rozprawie pełnomocnik skarżącego podtrzymał zarzuty i wnioski skargi, a dodatkowo podkreślił, że stan zdrowia J. Z. uległ dalszemu, znacznemu pogorszeniu z uwagi na zdiagnozowanie choroby nowotworowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 6. Skarga jest uzasadniona, gdyż objęta nią decyzja została wydana z naruszeniem prawa procesowego, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy. 6.1 Na wstępie rozważań Sąd, nie będąc związany zarzutami skargi, co wynika z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 14 marca 2012 r. poz. 270, dalej: P.p.s.a.), zwrócił uwagę na treść wniosku złożonego w dniu 8 czerwca 2010 r. przez J. Z., z której wynika, że nawiązał on tym pismem do toczącego się postępowania z jego wcześniejszego wniosku o umorzenie odsetek od należności z tytułu składek na ubezpieczenie (podano numer sprawy) oraz do wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w wyniku których sprawa ta została przekazana organom administracji do ponownego rozpatrzenia. Mimo oczywistego związku obu spraw i faktu, że wniosek z dnia 8 czerwca 2010 r. stanowił w zasadzie jedynie poszerzenie żądania strony o należność główną, organ prowadził dwa odrębne postępowania: jedno dotyczące odsetek naliczonych na dzień 30 grudnia 2005 r. i drugie - dotyczące należności z tytułu składek i odsetek naliczonych za okres od 31 grudnia 2005 r. do 8 czerwca 2010 r. 6.2. Składowi orzekającemu jest wiadomym z urzędu, że decyzja wydana w zakresie odmowy umorzenia odsetek naliczonych na dzień 30 grudnia 2005 r. została uchylona wyrokiem tut. Sądu z dnia 12 grudnia 2011 r. o sygn. akt III SA/Gl 458/11, ze względu na szereg uchybień proceduralnych, przedstawionych w uzasadnieniu tego orzeczenia. W szczególności Sąd zwrócił uwagę na niewykonanie przez organ zaleceń zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 maja 2010 r. sygn. akt V SA/Wa 493/10, niedostateczne uzasadnienie twierdzenia, że skarżący może poprawić swą sytuację finansową, gdyż jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy, podczas gdy jego wiek i stan zdrowia nie upoważniają do takiej oceny, a ponadto – brak odniesienia się do ustaleń postępowania egzekucyjnego, z których wynika, że poborca podatkowy stwierdził, iż zobowiązany nie ma żądnego majątku z którego można prowadzić skutecznie egzekucję. Zwrócono także uwagę, na potrzebę oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy w kontekście wysokości całego zadłużenia względem ZUS, a nie wyłącznie kwoty części odsetek. 6.3. Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela ocenę wyrażoną w wyroku z dnia 12 grudnia 2011 r., że wniosek skarżącego o umorzenie jego zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie został załatwiony z naruszeniem zasad postępowania, a ich naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy. W pierwszej kolejności trzeba stwierdzić, że pogląd wyrażony w uzasadnieniu decyzji, iż prowadzenie postępowania egzekucyjnego i posiadanie samochodu przez skarżącego nie pozwalają na stwierdzenie braku możliwości uzyskania w postępowaniu egzekucyjnym kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, jest sprzeczny ze stwierdzeniem w toku postępowania egzekucyjnego, że zobowiązany nie ma żadnego majątku, z którego należność mogłaby być egzekwowana. Tym samym nie sposób uznać, że organ wszechstronnie odniósł się do istnienia przesłanki umorzenia, określonej w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Równie niepełna, a nawet sprzeczna z ustaleniami faktycznymi jest ocena istnienia przesłanek umorzenia z art. 28 ust. 3a tej ustawy, skonkretyzowanych w § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. W szczególności bezpodstawne jest przyjęcie przez organ, że utrzymywanie się przez dwuosobową rodzinę skarżącego z zasiłku w wysokości 600 zł miesięcznie nie dowodzi ubóstwa, a to ze względu na posiadanie samochodu i ponoszenie związanych z tym kosztów oraz niezaleganie z innymi płatnościami. Zwykłe zasady doświadczenia życiowego wskazują przecież, że dochód w podanej wyżej wysokości może zagwarantować tylko minimum egzystencji. Nie ma także podstaw do poczynionego przez organy założenia, że skarżący w przyszłości będzie miał możliwość uzyskiwania dochodów umożliwiających spłatę zaległości. Przeczy temu winsokowi wiek (61 lat) i stan zdrowia skarżącego. Okoliczności te nie zostały dostatecznie zbadane, a sama aktywność skarżącego w zakresie znalezienia zatrudnienia została zinterpretowana na jego niekorzyść. W tym miejscu trzeba podkreślić, że rozpoznanie wniosku o umorzenie zaległości musi być dokonywane w oparciu o aktualną sytuację wnioskodawcy, a nie jego potencjalne, w tej sprawie - wysoce wątpliwe, widoki na przyszłość. Powyższe braki w postępowaniu dowodowym oraz argumentacji decyzji powinny być usunięte przy ponownym rozpoznawania sprawy. 6.4. Wskazane nieprawidłwości w ustaleniach oraz w uzasadnieniu stanowiska organów, prowadzą do wniosku, że wydanie decyzji nastąpiło z naruszeniem zasad określonych w art. 7 i 77 Kodeksu postępowania administracyjnego, co uzasadnia uchylenie zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c P.p.s.a. O kosztach sądowych Sąd orzekł na podstawie art. 200 tej ustawy i § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).