I SA/Gl 632/10

Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Gabriel Radecki po rozpoznaniu w dniu 19 października 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J.J. i Z.J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych w kwestii wniosku skarżących o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Odpowiadając na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 9853 zł, pełnomocnik skarżących, będący adwokatem, wniósł o przyznanie im prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku podkreślono, że wskutek nadania decyzji pierwszoinstancyjnej rygoru natychmiastowej wykonalności zajęto cały majątek wnioskodawców, w tym ich rachunki bankowe, wobec czego nie mają oni możliwości uiszczenia wpisu. Stwierdzono nadto, że w bieżącym roku wykazują oni stratę z działalności gospodarczej w wysokości około 100.000 zł. Argumentację tę rozwinął pełnomocnik skarżących w piśmie z dnia 12 września 2011 r. Powtórzył, że na skutek zajęć egzekucyjnych, obejmujących rachunki bankowe oraz cały majątek wnioskodawców, niemożliwie jest wygospodarowanie środków potrzebnych na uiszczenie żądanego wpisu, tym bardziej iż ponoszą oni koszty utrzymania wyliczone przez niego na kwotę około 2500 zł miesięcznie. Zaznaczył, iż skarżący nie pozostaje w stosunku pracy i nie osiąga dochodów, wobec czego koszty te pokrywa jego córka, zaś skarżąca, będąca jego małżonką, opłaca jedynie wydatki związane z eksploatacją posiadanego przez nich samochodu marki BMW. Pełnomocnik załączył do wniosku odpisy następujących dokumentów: faktur i rachunków dokumentujących koszty utrzymania poniesione w pierwszej połowie bieżącego roku oraz zeznania podatkowego skarżącej za ubiegły rok, złożonego na formularzu PIT-36L (wykazano w nim przychód z działalności gospodarczej w kwocie 4.156.757,35 zł, koszty jego uzyskania w kwocie 4.268.709,99 zł oraz stratę w kwocie 111.952,64 zł), wyciągów z rachunków bankowych oraz zaświadczeń bankowych z tego okresu, potwierdzenia zameldowania z dnia 6 maja 2011 r., deklaracji dla podatku od towarów i usług za pierwsze cztery miesiące bieżącego roku, a także rejestru głównego księgi podatkowej i tabeli amortyzacji za te okresy. Z uwagi m.in. na nieaktualność tych materiałów referendarz sądowy wezwał pełnomocnika skarżących do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku poprzez: udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżących i osoby pozostające z nimi w gospodarstwie domowym, przedłożenie wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżących i osoby pozostające z nimi w gospodarstwie domowym, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich sześciu miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont (zastrzeżono, że w przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank po dniu otrzymania niniejszego wezwania, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, a w razie ich likwidacji w bieżącym roku – stosowne zaświadczenie banku lub kopię umowy zawartej z bankiem w tym zakresie), nadesłanie kopii zeznań podatkowych w podatku dochodowym za rok 2010 złożonych przez skarżącego (ewentualnie zaświadczenia organu podatkowego, że zeznanie takie przez złożone nie zostało) i przez jego córkę, złożenie wyjaśnień dotyczących działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżących (sprecyzowano, że wyjaśnienia te powinny być wsparte stosowną dokumentacją: w przypadku zawieszenia lub wykreślenia działalności z ewidencji – zaświadczeniem poświadczającym tę okoliczność oraz kopią ostatnio sporządzonej ewidencji środków trwałych, w razie kontynuowania działalności odpisami: deklaracji na podatek od towarów i usług składanych w okresie ostatnich sześciu miesięcy, ewidencji środków trwałych posiadanych w ramach działalności gospodarczej oraz prowadzonych w związku z nią ksiąg rachunkowych lub podatkowej księgi przychodów i rozchodów za wskazany wyżej okres) oraz udokumentowanie za pomocą kopii faktur lub rachunków wysokości wydatków z tytułu stałych opłat związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego, poniesionych w okresie ostatnich trzech miesięcy. Wykonując to wezwanie, pełnomocnik, poza nadesłanym już wcześniej odpisem zeznania podatkowego skarżącej, przedłożył, również w formie odpisów: zaświadczenia trzech banków prowadzących rachunki skarżącej wystawione w maju bieżącego roku, potwierdzające, że rachunki te objęte są zajęciami egzekucyjnymi, nie zawierające jednak informacji na temat wysokości zajęć i sposobu ich spłaty, oraz wyciągi z dwóch z tych rachunków, wskazujących ich stan w okresie odpowiednio do 29 września i do 31 sierpnia 2011 r., deklaracje dla podatku od towarów i usług złożone przez skarżącą w miesiącach od marca do sierpnia 2011 r. (najniższą podstawę opodatkowania wykazano w maju – 3868 zł, zaś najwyższą w następnym miesiącu – 265.550 zł, rozliczenie podatku dochodowego za okres od stycznia do sierpnia 2011 r. (wskazano przychód w wysokości 432.600 zł, koszty działalności w wysokości 255.734,98 zł i dochód z działalności w wysokości 176.865,02 zł), rejestr główny księgi podatkowej za ten okres (wykazano w nim przychód w kwocie 432.600 zł i koszty w kwocie 159.134,98 zł) oraz arkusz spisu z natury, a nadto dokumenty dotyczące kosztów utrzymania gospodarstwa domowego w ostatnim okresie. Przedstawiono także dokumentację dotyczącą córki skarżących, mianowicie odpisy: jej zeznania podatkowego za ubiegły rok (wykazano w nim przychód z działalności gospodarczej w kwocie 1.534.103,27 zł, koszty jego uzyskania w kwocie 1.408.883,83 zł i dochód w kwocie 125.219,44 zł), niektórych dokumentów rachunkowych związanych z jej działalnością, m.in. rejestru głównego księgi podatkowej za okres od stycznia do sierpnia 2011 r. (wykazano w nim przychód w wysokości 793.809,17 zł oraz koszty w wysokości 153.908,97 zł), deklaracji dla podatku od towarów i usług za okresy od marca do sierpnia 2011 r. (najwyższą podstawę opodatkowania wykazano w sierpniu – 243.160 zł, najniższą w czerwcu – 32.893 zł) oraz wydruki wyciągów z jej rachunku bankowego za te miesiące (według wyciągu dotyczącego sierpnia suma uznań na rachunku wyniosła 33.389,37 zł, suma obciążeń 32.476,42 zł, zaś ujemne saldo końcowe 3.546,72 zł). Pełnomocnik przedstawił jednocześnie odpis oświadczenia skarżącego, według którego jego córka prowadzi odrębne gospodarstwo domowe i spodziewa się drugiego dziecka, wobec czego nie jest w stanie ponieść dodatkowych kosztów. Tę ostatnią okoliczność podniósł również pełnomocnik w piśmie z dnia 3 października 2011 r. Zastrzegł również, że "przychód za miesiąc czerwiec (266.250.00 zł) został spowodowany sprzedażą urządzenia – kruszarki i zostanie obciążony kosztem w kwocie 259.309,97 zł po sporządzeniu remanentu końcowego". Jego zdaniem zatem "uwzględniając (...) konieczność pokrycia straty za rok 2010, nadal działalność gospodarcza przynosząc straty, bilansowo nie pozwala na wypłaty dochody właścicielowi". Pełnomocnik stwierdził, iż "w wyznaczonym terminie nie było możliwości uzyskania bieżących zaświadczeń banków o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego z uwagi na określone przez banki daty wydania tych dokumentów po upływie terminu wyznaczonego przez Sąd". Nie sformułował jednak wniosku o przedłużenie terminu zakreślonego dla wykonania wezwania referendarza sądowego. Skarżący wnosili już o przyznanie prawa pomocy. W niniejszym postępowaniu ich wcześniejszy wniosek został częściowo uwzględniony – postanowieniem z dnia 20 września 2010 r. Sąd zwolnił ich od wpisu od skargi w części przekraczającej kwotę 10.000 zł, po czym kwota ta została zapłacona. Z kolei ostatnio Sad odmówił skarżącym prawa pomocy w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 173/11 (postanowienie z dnia 25 lipca 2011 r.). Mając na względzie powyższe, zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – czyli w myśl art. 245 § 3 tego Prawa obejmującym m.in. zwolnienie od kosztów sądowych – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie wspomnianego faktu, przedkładając – z własnej inicjatywy lub na wezwanie – stosowną dokumentację źródłową. Minimum staranności, jakiej można w tej materii wymagać od wnioskodawcy, zwłaszcza takiego, który jest reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, sprowadza się do dokładnego wykonania wezwania do uzupełnienia danych zawartych we wniosku. Tymczasem pełnomocnik skarżących nie wykonał w taki sposób wezwania wystosowanego do niego w niniejszej sprawie, co więcej nadesłany przez niego materiał dowodowy dotknięty jest podobnymi mankamentami jak dokumentacja przedłożona na wezwania skierowane do niego podczas rozpatrywania wcześniej złożonego w sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych czy ostatnio w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 173/11. Odnotować zaś wypada, że uchybienia te spowodowały, że pierwszy z tych wniosków został uwzględniony w części przekraczającej wysokość wpisu od skargi kasacyjnej, który powinien być przez skarżących uiszczony obecnie, z kolei drugi został oddalony. Stało się tak ponadto w sytuacji, w której pełnomocnik skarżących powoływał się na analogiczne okoliczności, jak te podniesione w rozpatrywanym wniosku, zwłaszcza na znaczne zadłużenie skarżących i związane z nim postępowanie egzekucyjne, w trakcie którego zajęto cały ich majątek, oraz na stratę z działalności gospodarczej skarżącej. Powtórzyć zatem trzeba spostrzeżenia zawarte już w przywołanych orzeczeniach sądowych. I tak przede wszystkim należy stwierdzić, że ponownie nie nadesłano jakichkolwiek dokumentów pozwalających poczynić ustalenia w stosunku do skarżącego. W szczególności nie wykonano wezwania do przedłożenia jego zeznania podatkowego, poprzestając wyłącznie na oświadczeniu co do jego sytuacji dochodowej, chociaż w wezwaniu zastrzeżono, iż ewentualne niezłożenie przez niego takiego zeznania powinno być potwierdzone zaświadczeniem organu podatkowego. Zamiast tego dowodu przedstawiono po raz drugi zeznanie skarżącej. Pełnomocnik skarżących, co skądinąd sam przyznał, nie wykazał również zajęcia rachunków bankowych, zwłaszcza ich wysokości i dotychczasowej realizacji, w sposób wskazany w wezwaniu. Trudno przy tym uznać, iż usprawiedliwił należycie przyczyny tego stanu rzeczy, powołując się na brak czasu potrzebnego na zgromadzenie wymaganych zaświadczeń bankowych. Nie uprawdopodobnił przecież nawet, że w ogóle próbował o te zaświadczenia wystąpić do banków, co mogłoby uzasadniać ewentualny wniosek o przedłużenie terminu wyznaczonego przez referendarza sądowego. Skądinąd wniosek ów złożony nie został. W ocenie rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy ten brak nadesłanej dokumentacji ma doniosłe znaczenie, gdyż nie ulega wątpliwości, że skarżąca musi dysponować rachunkiem bankowym, skoro prowadzi przedsiębiorstwo w tak znacznych rozmiarach, jak wynika choćby z przedłożonej dokumentacji księgowej. Bezsprzecznie wszak w jej świetle przedsiębiorstwo to nadal funkcjonuje, wykazując wartości sprzedaży i kosztów operacyjnych w bardzo dużej wysokości, znacznie przekraczającej wysokość wpisu od skargi kasacyjnej. Osiąga ono także spore obroty, odzwierciedlone w deklaracjach dla podatku od towarów i usług. Z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy nie można pominąć faktu, że skarżąca w swej działalności obraca tak dużymi środkami pieniężnymi. Mniejszą wagę w analizowanej materii ma natomiast podniesiona przez jej pełnomocnika kwestia rachunkowego ujęcia tych operacji finansowych, w szczególności wykazanie straty. Strata wynikająca z zeznań podatkowych czy też z bilansu jest bowiem jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami i nie oznacza braku środków finansowych, a co za tym idzie niejako sama przez się "nie warunkuje potrzeby udzielenia pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych" (zob. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 260/08, LEX nr 479125 i z dnia 9 marca 2011 r., sygn. akt II FZ 43/11, LEX nr 783832). Z drugiej strony, jak stwierdził Sąd w postanowieniu wydanym w dniu 25 lipca 2011 r. w innej sprawie skarżącej, rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy wziąć pod uwagę najbardziej aktualną sytuację wnioskodawców, a w chwili obecnej wynik działalności gospodarczej skarżącej, odzwierciedlony tak w rejestrze głównym księgi podatkowej, jak i w dotychczasowych rozliczeniu podatku dochodowego za bieżący rok, jest dodatni. Nie bez znaczenia pozostaje także fakt, że stan przedsiębiorstwa prowadzonego przez córkę skarżących przedstawia się jeszcze lepiej. Zaznaczyć zarazem wypada, że oświadczenia, jakie w toku postępowania złożono odnośnie tej osoby są wzajemnie sprzeczne. W piśmie z dnia 12 września 2011 r. pełnomocnik skarżących utrzymywał mianowicie, że córka pokrywa większość wydatków skarżących, udzielając im sporego wsparcia finansowego, z kolei w późniejszym piśmie skarżący oświadczył, iż prowadzi ona całkowicie odrębne gospodarstwo domowe. Mając na względzie wszystkie powyższe okoliczności, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.