I SA/Gl 674/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agata Ćwik-Bury, Asesor WSA Piotr Pyszny (spr.), Sędzia WSA Anna Rotter, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 5 października 2023 r. sprawy ze skargi K. Sp. z o.o. w R. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 8 lutego 2023 r. nr 2401-IEE.7192.28.2023.2/LF UNP: 2401-23-031754 w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem z 8 lutego 2023 r., znak 2401-IEE.7192.28.2023.2/LF, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej jako organ, DIAS) utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Z. (dalej jako organ I instancji, ZUS) z 3 stycznia 2023 r. oddalające skargę I. sp. z o.o. z siedzibą w G., obecnie K. sp. z o.o. z siedzibą w R. (dalej jako strona, skarżąca, spółka) na czynność organu egzekucyjnego, tj. zajęcia innej wierzytelności pieniężnej z tytułu zwrotów i nadpłat podatków w [...] Urzędzie Skarbowym w G.. Jako podstawę prawną organ powołał art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 – dalej jako kpa), art. 17 § 1, art. 18 oraz art. 54 § 5 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. 2022 r., poz. 479 – dalej jako upea). Stan sprawy: ZUS 24 listopada 2022 r. wystawił tytuły wykonawcze o nr od [...] do [...] obejmujące należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za m-c sierpień 2022 r. Zawiadomieniami z 25 listopada 2022 r. dokonał zajęcia innej wierzytelności pieniężnej z tytułu zwrotów i nadpłat podatków w [...] Urzędzie Skarbowym w G.. Odpis zawiadomień wraz z odpisami tytułów wykonawczych doręczono spółce 28 listopada 2022 r. Trzema pismami z 5 grudnia 2022 r. strona wniosła skargi na zajęcia wierzytelności podając, że podstawę do wszczęcia postępowania egzekucyjnego winno stanowić zarządzenie prezesa ZUS dotyczące właściwości miejscowej oddziału, który wszczął postępowanie, a które to zarządzenie nigdy oficjalnie nie zostało opublikowane. Skoro Dyrektor Oddziału ZUS w Z. działał na podstawie zarządzenia, do treści którego nikt spoza ZUS nie ma dostępu, to działanie takie naruszało art. 7 Konstytucji RP. Zdaniem spółki, zarządzenia prezesa ZUS dotyczące właściwości miejscowej powinny zostać oficjalnie opublikowane. Jeśli do tego nie doszło, to nie mogą być stosowane. Nadto, niedopuszczalne było, że postępowanie egzekucyjne wszczął dyrektor oddziału, a nie prezes ZUS. Zajęcia są niedopuszczalne również z powodu rażącego naruszenia prawa przy wydawaniu przedmiotowych tytułów wykonawczych. Skargi zostały oddalone postanowieniem organu I instancji z 3 stycznia 2023 r., a w wyniku rozpatrzenia zażalenia spółki, DIAS wydał postanowienie zaskarżone do tutejszego Sądu. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie DIAS podał, że podstawą skargi na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego jest zarzut dokonania czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy lub zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej. Zobowiązany, wnosząc skargę na czynności egzekucyjne, musi ją oprzeć na podstawach wskazanych w art. 54 upea. W postępowaniu wszczętym skargą na czynności egzekucyjne, ocenie podlegają tylko zastrzeżenia odnoszące się do konkretnej czynności egzekucyjnej. Organy nie orzekają więc o zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego ani nie oceniają prawidłowości jego prowadzenia. Organ zwrócił uwagę, że w złożonych skargach spółka zarzuciła, że podstawę do wszczęcia postępowania egzekucyjnego winno stanowić zarządzenie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dotyczące właściwości miejscowej oddziału. Jednocześnie, jej zdaniem, Dyrektor Oddziału ZUS nie posiada uprawnień do prowadzenia egzekucji, a tytuły wykonawcze, które dotyczą zajęć są nieważne i nie mogą stanowić podstawy wszczęcia egzekucji i zajęcia wierzytelności pieniężnej. Odpowiadając na ten zarzut organ wyjaśnił, że właściwość rzeczowa i miejscowa Dyrektora Oddziału ZUS jako organu egzekucyjnego wynika z art. 19 § 4 i art. 22 § 2 upea, zaś zasięg terytorialny działania w tej sferze, wynika z przepisów regulujących funkcjonowanie ZUS, jako osoby prawnej i jego struktury organizacyjnej, tak w randze ustawy czy rozporządzenia, podlegających ogłoszeniu w odpowiednim Dzienniku Urzędowym, jak i regulaminów czy aktów wewnętrznych, nie podlegających stosownej publikacji. Szczegółowe określenie właściwości terytorialnej i rzeczowej dla poszczególnych oddziałów ZUS, nie wprowadza nic nowego w ukształtowane art. 22 § 2 upea zasady określenia właściwości Dyrektora danego Oddziału ZUS, bowiem tę identyfikuje się poprzez miejsce zamieszkania lub siedziby zobowiązanego. Zasada ta w sprawie nie została naruszona. Zgodnie z art. 19 § 4a upea, i Rozporządzeniem Ministra Finansów z 2 września 2016 r. w sprawie siedzib i właściwości rzeczowej oraz miejscowej Dyrektorów Oddziałów ZUS wyznaczonych do działania jako organy egzekucyjne, Dyrektor Oddziału ZUS w Z. właściwy miejscowo wyznaczony jest do działania jako organ egzekucyjny uprawniony do stosowania środków egzekucyjnych, o których mowa w art. 19 § 4 upea. Zdaniem organu, zajęcia innej wierzytelności pieniężnej z tytułu zwrotów i nadpłat podatków dokonano zgodnie z trybem wskazanym w art. 89 upea. Zawiadomienia z 25 listopada 2022 r. zostały doręczone Naczelnikowi [...] Urzędu Skarbowego w G. z wykorzystaniem środków komunikacji elektronicznej, a w tym samym dniu wydruki zawiadomień doręczono spółce wraz z odpisami tytułów wykonawczych z 28 listopada 2021 r. Zawiadomienia o zajęciu spełniają wymogi określone dla tego rodzaju dokumentów, określone w art. 67 § 1a, § 2 i § 2a oraz art. 26e § 1-4 upea. W skardze na to postanowienie złożonej do tutejszego Sądu skarżąca zarzuciła, że rażąco narusza ono prawo. W oparciu o ten zarzut wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia. Nie przedstawiła uzasadnienia skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje: Skarga jest niezasadna, przy czym brak jej uzasadnienia nie miał wpływu na treść rozstrzygnięcia Sądu. Sąd bowiem, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 – dalej jako ppsa), rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sprawa o analogicznym stanie prawnym była już przedmiotem rozpoznania przed tutejszym Sądem w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 524/22. Argumentację tam przedstawioną Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela i na tej argumentacji oprze swoje stanowisko w sprawie. Zgodnie z art. 54 § 1 upea, zobowiązanemu przysługuje skarga na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego. Podstawą skargi jest: 1) dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy; 2) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej. Skarga na czynność egzekucyjną zgodnie z art. 54 upea, jest środkiem służącym kontroli prawidłowości stosowania w postępowaniu czynności egzekucyjnych, które zmierzają do bezpośredniego wyegzekwowania należności. W ramach postępowania zainicjowanego skargą na czynności egzekucyjne możliwe jest zbadanie zgodności z prawem oraz prawidłowości dokonania zaskarżonej czynności egzekucyjnej, w tym tego, czy zastosowany środek egzekucyjny jest dopuszczalny w świetle przepisów upea. Nie budzi wątpliwości zarówno w judykaturze, jak i w piśmiennictwie, że skarga na czynności egzekucyjne ma charakter subsydiarny, komplementarny wobec innych środków prawnych i nie może mieć zastosowania do tych przypadków, w których przewidziano inne środki zaskarżenia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 maja 2021 r., sygn. akt III FSK 91/21, z 16 lutego 2021 r., sygn. akt I GSK 557/18). Wobec tego w postępowaniu zainicjowanym skargą na czynności egzekucyjne nie orzeka się o zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego (np. z powodu wadliwości wystawienia tytułów wykonawczych, czy też nieistnienia obowiązku), ani też nie ocenia się prawidłowości jego prowadzenia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 marca 2015 r., sygn. akt II FSK 290/13). Nie ma podstaw, aby skargę na czynności egzekucyjne traktować jako uniwersalny środek zaskarżenia, za pomocą którego możliwe jest skuteczne kwestionowanie wszystkich aktów i działań podejmowanych przez organ egzekucyjny w toku całego postępowania (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2 kwietnia 2015 r., sygn. akt II FSK 749/13). Skarga, o której stanowi art. 54 § 1 upea, nie może być traktowana przez zobowiązanego jako jeden z wielu środków prawnych (środków zaskarżenia, wniosków), w których będzie przedstawiał te same argumenty i te same żądania, a organ każdorazowo będzie je rozpatrywał co do istoty. Sąd zauważa, że skarżąca w skargach i zażaleniu podniosła jedynie kwestię właściwości Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Z. jako organu egzekucyjnego. Sąd podziela dokonaną w tym zakresie przez DIAS analizę przepisów, na mocy których Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Z. wyznaczony jest do działania jako organ egzekucyjny właściwy miejscowo, uprawniony do stosowania środków egzekucyjnych, o których mowa w art. 19 § 4 upea wobec skarżącej, mającej siedzibę w G.. Na gruncie art. 22 § 2 upea, właściwość miejscową organu egzekucyjnego w egzekucji należności pieniężnych z praw majątkowych lub ruchomości ustala się według miejsca zamieszkania lub siedziby zobowiązanego, z zastrzeżeniem § 2a-3a. Owszem, obecnie siedziba spółki mieści się w R., jednak w dacie dokonywania czynności, spółka swą siedzibę miała w obszarze właściwości tego organu, który dokonał czynności. Przechodząc do właściwości rzeczowej, DIAS podkreślił, że Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, wyznaczony przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych, jest organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania egzekucji z wynagrodzenia za pracę, ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego, z renty socjalnej, z wierzytelności pieniężnych oraz z rachunków bankowych, w egzekucji administracyjnej należności pieniężnych z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i należności pochodnych od składek oraz nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczenia społecznego lub innych świadczeń wypłacanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, które nie mogą być potrącane z bieżących świadczeń (art. 19 § 4 upea). Odnosząc się do pozostałych przepisów postępowania egzekucyjnego, DIAS uznał, że czynności egzekucyjne zostały dokonane w sposób zgodny z przepisami regulującymi sposób i formę ich dokonania, więc brak jest podstaw do uchylenia zaskarżonych zajęć innej wierzytelności pieniężnej z tytułu nadpłat i zwrotów podatków. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela tę ocenę. W myśl art. 7 § 1 i § 2 upea, organ egzekucyjny w trakcie postępowania egzekucyjnego stosuje środki egzekucyjne przewidziane w ustawie, prowadzące bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Dokonanie zajęcia wierzytelności pieniężnej z tytułu zwrotów i nadpłat podatków, a zatem środka egzekucyjnego zastosowanego w niniejszym przypadku i przewidzianego w art. 1a pkt 12 lit a) tiret 5 upea, następuje w sposób opisany w art. 89 i art. 89a upea. Na mocy art. 89 § 1 upea, organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności pieniężnej innej, niż określona w art. 72-85, przez przesłanie do dłużnika zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego i jednocześnie wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności. Zawiadomienie o zajęciu i inne pisma w ramach egzekucji z nadpłaty lub zwrotu podatku sporządza się i doręcza z użyciem środków komunikacji elektronicznej w sposób określony w przepisach wydanych na podstawie art. 67 § 2c (art. 89a § 3 upea). W przedmiotowej sprawie wierzyciel zawiadomieniem z 25 listopada 2022 r. poinformował skarżącą oraz Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w G. (drogą elektroniczną) o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej. Zawiadomienia te spełniają warunki określone w art. 67 i art. 26e § 1-4 upea, tak więc zajęcia wierzytelności pieniężnej dokonano w sposób przewidziany w obowiązujących przepisach. W świetle rozpoznawanej sprawy Sąd uznał, że Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Z. jest organem egzekucyjnym właściwym rzeczowo i miejscowo do prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Czynności egzekucyjne zajęcia innej wierzytelności pieniężnej zostały zaś przeprowadzone w sposób zgodny z przepisami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a Sąd nie znalazł podstaw do ich uchylenia. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 ppsa, orzekł jak w sentencji wyroku.