I SA/Gl 700/09

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 20 kwietnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. P. - Biuro A w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych na skutek wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym postanawia odmówić przyznania prawa pomocy Postanowieniem z 16 listopada 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił J.P. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Orzeczenie to nie zostało w stosownym czasie oprotestowane i dlatego zyskało przymiot prawomocnego w dniu 28 listopada 2009 r. Wyrokiem z dnia 26 stycznia 2010 r. ten sam Sąd oddalił skargę J.P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych. Pismem procesowym z dnia 28 stycznia 2010 r. skarżący wniósł o sporządzenie i przesłanie mu uzasadnienia ww. wyroku. Jednocześnie, wskazując na swoje ubóstwo, zwrócił się o przyznanie prawa pomocy. Do pisma dołączono druk PPF, w którym J.P. oznaczył zakres wniosku, tj. zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W tych ramach wyjaśnił, że zaistniała obecnie potrzeba odwołania się od wyroku Sądu do czego niezbędny jest adwokat. Z treści oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, zawartego w druku PPF, wynika że skarżący samotnie prowadzi gospodarstwo domowe. Nie posiada jakichkolwiek składników majątku a jedynym stałym źródłem utrzymania jest świadczenie emerytalne w kwocie 1.321,83 zł netto. Nadto skarżący pobiera dodatek pielęgnacyjny w kwocie 175 zł. W wyniku badania wniosku co do treści, wziąwszy przy tym pod uwagę dokumentację źródłową uwzględnioną w toku rozpoznania poprzedniego wniosku, pismem z dnia 12 lutego 2010 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku poprzez: przedłożenie wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i osoby ewentualnie pozostające z nim w gospodarstwie domowym, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich czterech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty; złożenie wyjaśnień, czy skarżący z dniem 1 stycznia 2010 r. dokonał wznowienia prowadzenia działalności gospodarczej; w przypadku odpowiedzi twierdzącej należy nadesłać dokumentację księgową firmy (księgi rachunkowe, raport kasowy, ewidencję środków trwałych itd.) za miesiąc styczeń 2010 r.; jeśli zaś działalność ta została wykreślona z ewidencji to należało nadesłać stosowne zaświadczenie na tę okoliczność; nadesłanie zaświadczeń o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń z okresu ostatnich czterech miesięcy, w tym z tytułu wynagrodzenia w B, wykazanie za pomocą kserokopii stosownych dokumentów (np. rachunków, faktur za media, w tym gaz, energia elektr., woda, telefon; dokumentów potwierdzających wysokość: podatku od nieruchomości, opłat czynszowych, ubezpieczenia itp.) jakiego rzędu kwoty aktualnie obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; w przypadku występowania jakichkolwiek zaległości z tytułu rzeczonych opłat należało tę okoliczność wyjaśnić za pomocą zaświadczeń właściwych podmiotów; nadesłanie odpisu bądź kserokopii zeznania podatkowego podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2009 (jeśli zostało sporządzone); w tych ramach można ewentualnie nadesłać odpis zeznania PIT-11; udokumentowanie wysokości aktualnie otrzymywanych świadczeń emerytalnych (za pomocą ostatniego "odcinka" tego świadczenia); nadesłanie aktualnego, tj. wystawionego po odbiorze niniejszego wezwania, zaświadczenia właściwego komornika o zastosowanych wobec skarżącego środkach egzekucyjnych; nadesłanie tytułu prawnego do nieruchomości położonej w W. przy ul. [...]; w przypadku jego utraty (zbycia) należało tę okoliczność wykazać. W wezwaniu referendarza sądowego zakreślono siedmiodniowy termin i pouczono skarżącego, iż niezastosowanie się do treści wezwania w wyznaczonym terminie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę istnienia przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Przesyłkę, zawierającą powyższe wezwanie, doręczono skarżącemu do rąk własnych w dniu 26 lutego 2010 r. wraz z odpisem wyroku Sądu z dnia 26 stycznia 2010 r. Wezwanie referendarza pozostało jednak bez odpowiedzi do dnia dzisiejszego. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Intencją skarżącego jest w tej sprawie uzyskanie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata (patrz pkt 4 druku PPF). Rozstrzygnięcie przedmiotowego wniosku sprowadza się więc do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej w skrócie: P.p.s.a. Stosownie bowiem do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym – obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika (art. 245 § 2 cyt. ustawy) – uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Badanie, czy w danym przypadku spełnione zostały przesłanki przyznania prawa pomocy następuje przede wszystkim w oparciu o oświadczenie złożone na stosownym formularzu. Składane oświadczenie zgodnie z wolą ustawodawcy ma być "dokładne" (patrz art. 252 § 1 P.p.s.a.), a owa "dokładność" stopniowana jest przeświadczeniem Sądu, że strona okoliczności te wykazała, czyli przedstawiła je w sposób przekonywujący. W takim bowiem znaczeniu pojawiło się w tym przepisie sformułowanie "wykazać" oparte na regułach semantycznych języka polskiego, które oznacza udowodnić, przedstawić coś w sposób przekonywający; pokazać, unaocznić (por. Słownik języka polskiego pod red. naukową prof. dr Mieczysława Szymczaka, tom III, Wydawnictwo Naukowe PWN Sp. z o.o. Warszawa 1978, wydanie IX 1994 r.). Przyjmuje się w orzecznictwie, że to strona ma przekonać sąd o tym, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W gestii sądu administracyjnego pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności (por. postanowienie NSA z dnia 31 marca 2010 r. sygn. akt I FZ 477/09, źródło: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Innymi słowy, na skutek wskazanych przez wnioskującego dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest on w stanie pokryć jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego. Wypada więc zaakcentować, że art. 255 P.p.s.a., który dodatkowo miał w tej sprawie zastosowanie, nakłada na stronę obowiązek współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczanie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć niewątpliwie wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o prawo pomocy (tak M. Niezgódka – Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, wyd. 1, s. 244). Współpraca z Sądem w ramach przedmiotowego wniosku była nieodzowna a to także przez pryzmat art. 165 P.p.s.a. Wypada podnieść w tym miejscu, że wydano już w tej sprawie orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy, które pozostaje prawomocne. Z kolei wspomniany przepis dopuszcza możliwość uchylenia bądź zmiany postanowienia niekończącego postępowanie w sprawie wszak wyłącznie wskutek zmiany okoliczności stanowiących podstawę oceny sądu przy podejmowaniu pierwotnego orzeczenia. Bez tej zmiany nie istnieje możliwość uchylenia czy zmodyfikowania prawomocnego orzeczenia. Zmiana okoliczności sprawy stanowi jedyną, ale bardzo istotną barierę w modyfikowaniu prawomocnych przecież postanowień sądu administracyjnego. Bez tego warunku uznanie przez ustawodawcę postanowień niekończących postępowania w sprawie za prawomocne nie miałoby właściwie żadnego znaczenia dla prawa. Orzeczenia te mogłyby być zmieniane i uchylane w każdej sytuacji pomimo istnienia tych samym okoliczności prawnych i faktycznych, jakie istniały przy ich wydaniu. Z kolei przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy", zgodnie z utrwalonym dotychczas orzecznictwem, rozumie się wszelkie zmiany zarówno w okolicznościach faktycznych jak i w obowiązujących przepisach prawnych, które uzasadniają wydanie postanowienia o odmiennej treści, niż to które swego czasu zapadło (vide: postanowienia NSA z dnia 15 kwietnia 2008 r. sygn. akt II FZ 106/08 Lex nr 471131 oraz z dnia 11 stycznia 2010 r. sygn. akt II OZ 1161/09 niepubl.). Chodzi tu o takie zmiany, które w istotny sposób wpływają na sytuację materialną strony, a w konsekwencji na jej możliwości ponoszenia kosztów postępowania. Trzeba przyjąć, że termin zakreślony dla uzupełnienia wniosku upłynął w tej sprawie bezskutecznie w dniu 5 marca 2010 r. Należało zatem stwierdzić, że bierność procesowa skarżącego uniemożliwia kompleksową weryfikację jego oświadczeń, również w kontekście art. 165 P.p.s.a. W konsekwencji taki stan rzeczy nie pozwala uwzględnić wniosku; w orzecznictwie pojawił się nawet pogląd, w świetle którego w takiej sytuacji wykluczona jest możliwość jego merytorycznego rozpoznania, a uzasadnione jest pozostawienie go bez rozpoznania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2005 r., sygn. I OZ 842/05). W związku z powyższym na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.