I SA/Gl 710/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Machcińska, , , po rozpoznaniu w dniu 2 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Firmy Handlowo-Usługowej A sp. j. w likwidacji w R. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 15 września 2016 r. w sprawie ze skargi Firmy Handlowo-Usługowej A sp. j. w likwidacji w R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości na 2015 r. p o s t a n a w i a utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. WSA/post.1 - sentencja postanowienia Postanowieniem z dnia 15 września 2016 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. Postanowienie to zapadło w następującym stanie faktycznym. W skardze skarżąca spółka wniosła m.in. o zwolnienie od związanego z nią obowiązku uiszczenia wpisu. Strona załączyła kserokopie trzech zawiadomień o wszczęciu przeciwko spółce postępowań egzekucyjnych z dni 8 października 2014 r., 3 listopada 2014 r. oraz 13 lipca 2015 r. (najwyższa ze wskazanych w nich kwot należności głównej to 67.503,07 zł), kserokopię zajęcia wierzytelności z dnia 5 grudnia 2014 r. oraz kserokopię zajęcia dłużnikowi wierzytelności z rachunku bankowego z dnia 27 maja 2015 r. Następnie na wezwanie referendarza sądowego spółka złożyła urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym oświadczyła, że znajduje się w likwidacji, nie prowadzi żadnej działalności, nie posiada środków ani w kasie, ani na rachunkach, które zostały zamknięte w wyniku wypowiedzenia umowy w związku z prowadzoną przeciwko niej egzekucją. Pismem doręczonym dnia 2 września 2016 r. referendarz sądowy wezwał spółkę do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie: odpisu ostatniego sprawozdania finansowego skarżącej spółki lub podatkowej księgi przychodów i rozchodów za ostatnie sześć miesięcy (w pełnej wersji), odpisu aktualnej ewidencji środków trwałych skarżącej spółki, kopii zeznań podatkowych złożonych w imieniu skarżącej spółki i w imieniu jej wspólnika w podatku dochodowym za rok 2015 oraz deklaracji skarżącej spółki dla podatku od towarów i usług za ostatnie sześć miesięcy (zastrzeżono, że jeżeli te zeznania i deklaracje nie zostały złożone, należy przedłożyć zaświadczenie organu podatkowego, które to potwierdzi), dokumentów wskazujących wysokość wszelkich dochodów uzyskiwanych przez wspólnika skarżącej spółki, w szczególności zaświadczeń o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy lub kopii decyzji, którymi te świadczenia przyznano, kopii raportów kasowych skarżącej spółki za trzy ostatnie miesiące, wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą spółkę i przez jej wspólnika, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont (sprecyzowano, że w przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należy przedstawić zaświadczenie wystawione przez bank po dniu otrzymania wezwania, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, w tym o środkach udostępnionych posiadaczowi rachunku w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w razie ich likwidacji – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank, kopie umowy z bankiem o zamknięciu rachunku lub wspomnianych we wniosku pism wypowiadających umowy rachunku bankowego), a nadto kopii faktur lub rachunków obrazujących koszty poniesione przez skarżącą spółkę w okresie ostatnich trzech miesięcy (lub koszty, do poniesienia których jest ona zobowiązana) oraz wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego jej wspólnika, a także dokumentów potwierdzających zapłatę tych należności lub wysokość ewentualnych zaległości w tym zakresie. Odpowiadając na wezwanie, spółka oświadczyła, że nie jest w stanie nadesłać żądanych dokumentów ze względu na działalność jej byłego wspólnika, który doprowadził do zrujnowania jej majątku i do faktycznego pozbawienia wspólnika obecnie ją reprezentującego prawa do prowadzenia jej spraw. Ten ostatni wspólnik nie ma dostępu do rachunku bankowego spółki oraz do jej dokumentacji księgowej. Postanowieniem z dnia 15 września 2016 r. referendarz sądowy odmówił Spółce przyznania prawa pomocy. W ocenie referendarza sądowego instytucja prawa pomocy znajduje zastosowanie tylko wtedy, gdy strona skarżąca wykaże, że zachodzi ustawowa przesłanka przyznania tego prawa. Strona musi więc udowodnić, że nie ma dostatecznych środków na pokrycie pełnych kosztów postępowania, przedstawiając dokumentację źródłową. Minimum staranności, jaką powinna ona przejawić, polega na dokładnym wykonaniu wezwania do uzupełnienia danych zawartych we wniosku. Akcentując nieprzedłożenie żadnego z dokumentów objętych wezwaniem, referendarz sądowy uznał, że nie można uwzględnić wniosku skarżącej spółki o przyznanie prawa pomocy, jeśli uchyliła się ona od dostarczenia materiałów niezbędnych do zbadania jej sytuacji majątkowej. Wskazał przy tym, że okoliczności przez nią przedstawione nie usprawiedliwiają niewykonania wezwania. Jednocześnie referendarz zaznaczył, że strona dostarczyła tylko część dokumentacji, która jej dotyczy i która mogłaby przemawiać na rzecz wniosku, tj. dokumenty potwierdzające toczącą się przeciwko niej egzekucję. W sprzeciwie, złożonym w terminie do dokonania tej czynności skarżąca zarzuciła nieuwzględnienie prowadzenia przeciwko niej szeregu postępowań egzekucyjnych. Powtórzyła, że zajęte są jej rachunki bankowe i cały majątek wskutek czego ani nie może majątkiem swobodnie dysponować, ani nie może dokonywać jakichkolwiek operacji bankowych. W kasie również nie posiada żadnych środków. Dodała, że "nie funkcjonuje i została wypowiedziana umowa Spółki przez wspólnika T. S., co też znalazło adnotację w KRS Spółki". W jej ocenie w zaistniałej sytuacji zdobycie środków na uiszczenie wpisu jest niemożliwe, a Sąd nie wskazał, jak w takiej sytuacji środki te można zorganizować. Wskazała nadto, że "Sąd nie wezwał przy tym dłużnika o wskazanie jakimi dokumentami miałby on wykazać swoją trudną sytuację majątkową". W końcowej części sprzeciwu ponownie opisano działanie byłego już wspólnika spółki T. S., który pozbawiając prawa do prowadzenia spraw spółki przez S. S., doprowadził ją "do ruiny, a następnie wypowiedział umowę spółki jawnej wszczynając etap jej likwidacji". Jednocześnie były wspólnik "uniemożliwia dostęp Spółce do serwera dokumentacji księgowej Spółki, przez co nie sposób złożyć właściwe dokumenty". Wpis od skargi wynosi 1.024 zł, zgodnie z wartością przedmiotu zaskarżenia podaną przez skarżącą. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., zwanej dalej "ppsa", w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r.), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 199 ppsa strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243-262 ppsa instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Celem ustanowienia prawa pomocy było zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej rzeczywistej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). W dalszej kolejności wskazać trzeba, że zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ppsa przyznanie jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, takiej jak spółka jawna, prawa pomocy w zakresie częściowym – czyli w myśl jej art. 245 § 3 obejmującym m.in. zwolnienie od kosztów sądowych – może nastąpić, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przy czym, stosownie do art. 252 § 1 ppsa sąd oceniając wniosek takiej jednostki o przyznanie prawa pomocy, bierze pod uwagę jedynie dane o jej stanie majątkowym i dochodach (por. M. Grzymisławska-Cybulska, Zakres podmiotowy i przedmiotowy wniosku o przyznanie prawa pomocy osobom prawnym i jednostkom organizacyjnym, "Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego" 2007, nr 1, s. 38). Pod pojęciem stanu majątkowego należy zaś rozumieć nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 11 maja 2012 r., sygn. akt II FZ 390/12; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 144/11, oba publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Podkreślanie wymaga, że rozstrzygnięcie w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonego przez osobę prawną, inaczej niż jest to w przypadku wniosku osoby fizycznej, ma charakter uznaniowy (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 stycznia 2011 r., sygn. akt II GZ 371/10, LEX nr 743162). W orzecznictwie podnosi się, że uwzględnienie takiego wniosku pozostaje fakultatywne nawet wówczas, gdy spełnione są przesłanki określone w art. 246 § 2 ppsa (postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 24 sierpnia 2009 r., sygn. akt I SA/Gl 367/09, LEX nr 653888). W myśl rozpatrywanego przepisu prawo pomocy może, a nie musi, być bowiem przyznane, gdy "zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu" (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 11 marca 2010 r., sygn. akt I SA/Ol 21/10, LEX nr 784373). Nadto w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że strona musi nie tylko uprawdopodobnić, ale i udowodnić zaistnienie okoliczności uzasadniających wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Wnioskodawca, chcąc skorzystać z wyjątkowego przywileju procesowego, jakim jest przyznanie prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (zob. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, publ. LEX nr 1104158 oraz z dnia 13 lipca 2010 r., sygn. akt II FZ 310/10 i z dnia 7 lipca 2014 r., sygn. akt I FZ 194/14, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl, a także postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 4 listopada 2015 r., sygn. akt I SA/Gl 881/15, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 27 stycznia 2016 r., sygn. akt II FZ 1038/15 (publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl) stwierdził, że "wykluczone jest przyznanie prawa pomocy wyłącznie w oparciu o oświadczenie i przekonanie skarżącej, że powinna zostać zwolniona z kosztów sądowych. Warunkiem przyznania prawa pomocy, stanowiącego wyjątek od zasady ponoszenia przez strony postępowania sądowoadministracyjnego kosztów związanych z ich udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.), jest rzetelne wykazanie przez wnioskodawcę jego rzeczywistej sytuacji materialnej za pomocą odpowiednich dowodów źródłowych. Obowiązek udowodnienia przez wnioskodawcę, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy, wynika wprost z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., który posługuje się zwrotem "gdy wykaże". Skarżąca nie może przecież oczekiwać, że zostanie zwolniona od kosztów sądowych tylko na podstawie jej gołosłownego twierdzenia, że znajduje się w trudnej sytuacji". W omawianej sprawie referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy, przyjmując, że nie było możliwe dokonanie pełnej oceny jej sytuacji majątkowej, skoro - pomimo wezwania - nie zostały przedstawione dokumenty obrazujące tę sytuację. W ocenie Sądu, referendarz sądowy prawidłowo zbadał przesłanki przyznania prawa pomocy uznając, że spółka nie wykazała w sposób należyty, iż nie ma dostatecznych środków na pokrycie pełnych kosztów postępowania. Wprawdzie we wniosku o przyznanie prawa pomocy zawarła ona szereg oświadczeń dotyczących sytuacji majątkowej, jednakże uniemożliwiła referendarzowi sądowemu dokonanie weryfikacji tychże oświadczeń. Mimo wezwania referendarza sądowego, wydanego na podstawie art. 255 ppsa, spółka nie nadesłała żadnego z żądanych dokumentów. Podkreślić w pierwszej kolejności trzeba, że wbrew informacji zawartej w sprzeciwie, skarżąca została wezwana o dokumenty mające przedstawiać jej sytuację majątkową. W świetle akt sprawy nie budzi bowiem żadnych wątpliwości, że referendarz sądowy wystosował do spółki wezwanie z dnia 10 sierpnia 2016 r., które zostało doręczone w dniu 2 września 2016 r. Spółka nie wykonała jednak tego wezwania, a tym samym uniemożliwiła ocenę jej wniosku. Dokumenty objęte wezwaniem należy zaś ocenić jako adekwatne do potrzeby ustalenia sytuacji majątkowej spółki, a ich brak uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy zdolności płatniczych skarżącej, a w konsekwencji ustalenia czy sytuacja, w której się znalazła wypełnia przesłanki z art. 246 § 2 ppsa. Dopiero bowiem po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią dokumentów i oświadczeń złożonych w trybie art. 255 ppsa można wydać prawidłowe orzeczenie co do przyznania bądź też odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 stycznia 2005 r., sygn. akt OZ 1115/04, niepubl.). Uwzględniając powyższe należy podkreślić, że w niniejszej sprawie rację ma referendarz sądowy przyjmując, iż brak żądanych dokumentów uniemożliwia poczynienie jakichkolwiek ustaleń dotyczących sytuacji spółki, pozwalających zweryfikować jej oświadczenia, a przez to stwierdzić, czy ziściła się wskazana przesłanka przyznania prawa pomocy. Zgodzić należy się przy tym z referendarzem sądowym, że wspólnik (będący likwidatorem) występujący w jej imieniu winien dostarczyć dokumentację księgową i podatkową, gdyż ma obowiązek ją prowadzić. Nie może on powoływać się na nieumiejętność wykonania zadań, w tym zorganizowania należytych relacji z osobą, z którą spółkę tworzył. Ponosi on bowiem odpowiedzialność za prowadzenie spraw spółki. Trafne są także uwagi referendarza sądowego odnośnie możliwości przedłożenia zaświadczeń organów podatkowych mogących poświadczyć, iż spółka nie złożyła zeznań i deklaracji w podatkach dochodowym oraz od towarów i usług, a także do przedłożenia wskazanych w wezwaniu dokumentów poświadczających zamknięcie rachunków bankowych. Odnośnie tej ostatniej kwestii słusznie zresztą referendarz zwrócił uwagę na sprzeczność wyjaśnień, gdyż najpierw stwierdzono, że rachunki bankowe zostały zamknięte, a następnie, że reprezentujący spółkę nie ma do nich dostępu. Również w sprzeciwie kwestia ta nie została wyjaśniona, a oświadczenia tam zawarte odnośnie "zajęcia rachunków bankowych" wręcz pogłębiają wątpliwości w tym zakresie. W tym kontekście Sąd wskazuje na obowiązek składania oświadczeń zgodnych z prawdą i wewnętrznie spójnych. Sytuacja bowiem, w której zachodzą rozbieżności pomiędzy poszczególnymi oświadczeniami, prowadzi do niemożności ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego, a w konsekwencji do niewykazania przez stronę, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, co w następstwie musi prowadzić do odmowy przyznania prawa pomocy. W ocenie Sądu referendarz sądowy prawidłowo odwołał się do art. 22 § 2 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 1578 ze zm.), zgodnie z którym każdy wspólnik odpowiada za zobowiązania spółki bez ograniczenia całym swoim majątkiem solidarnie z pozostałymi wspólnikami oraz ze spółką. Co znamienne dokumentacja odnosząca się bezpośrednio do sytuacji majątkowej wspólnika również nie została przedstawiona. Do kwestii tej w żaden zaś sposób nie odniesiono się w sprzeciwie. Wskazać następnie trzeba, że referendarz sądowy nie pominął dokumentacji, którą spółka przedłożyła, i to pomimo powoływania się na wyżej wskazane trudności związane z działaniem byłego jej wspólnika. Spółka przedłożyła dokumentację potwierdzającą toczącą się przeciwko niej egzekucję. Przedstawienie tylko tej dokumentacji prowadzi do konkluzji, do jakiej doszedł referendarz sądowy, że skarżąca przedstawiła okoliczności niniejszej sprawy i dokumentuje je w taki sposób, by uzyskać korzystne dla siebie rozstrzygnięcie. Jest to jednak wybiórcze przedstawienie jej sytuacji, niepozwalające ocenić jej w sposób pełny i pozbawiony wątpliwości. W świetle powyższego referendarz sądowy słusznie przyjął, że brak żądanych dokumentów, uniemożliwił mu pełną ocenę, czy w przypadku skarżącej wystąpiły przesłanki do przyznania prawa pomocy. Już tylko te okoliczności uzasadniały stanowisko, że skarżąca nie wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, co z kolei musiało skutkować odmową przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Znamienne, że także na obecnym etapie spółka nie przedstawia dokumentów, które przemawiałyby za uznaniem twierdzeń. W konsekwencji nie zostały załączone żadne z dokumentów, o które była wzywana przez referendarza sądowego, jak i tej, która mogłaby przemawiać na rzecz jej oświadczeń. Powyższego zapatrywania nie zmieniają w ocenie Sądu okoliczności podane w złożonym sprzeciwie, które w zasadzie ograniczają się do powtórzenia oświadczeń składanych w toku postępowania. Konkludując, skoro skarżąca, pomimo tego, że była wezwana do złożenia dodatkowych dokumentów obrazujących jej sytuację finansową, nie przedstawiła żadnych dokumentów, to należy podzielić stanowisko referendarza sądowego, że nie wykazała ona, iż zachodzą w stosunku do niej przesłanki przyznania prawa pomocy. W takich bowiem okolicznościach referendarz sądowy nie miał możliwości prowadzenia dochodzenia rzeczywistej sytuacji skarżącej, na której w istocie spoczywa obowiązek wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Zgodnie przecież z art. 243 ppsa sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. To strona ma zatem przekonać sąd o tym, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W gestii sądu pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności. W świetle powyższych uwag strona ma więc obowiązek współdziałania w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Nieuczynienie zadość temu obowiązkowi pociąga zatem za sobą negatywne konsekwencje w postaci niemożliwości uwzględnienia wniosku. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 260 ppsa orzeczono jak w sentencji.