I SA/Gl 716/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 2 sierpnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi B. K. i S. K. (K.) na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych w kwestii wniosków skarżących o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. W ramach urzędowych formularzy wniosków o przyznanie prawa pomocy (druki PPF z dnia 18 maja 2012 r., uzupełnione następnie, w wyniku badania co do wymogów formalnych, przy piśmie procesowym pełnomocnika z dnia 16 lipca 2012 r.) skarżący zwrócili się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach o zwolnienie od kosztów sądowych. B. K., uzasadniając wniosek odnotowała, że nie posiada majątku poza lokalem mieszkalnym, w którym przebywa wraz z dwójką dzieci. Zeznała, iż nie posiada oszczędności i nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, zawartego w druku PPF, wynika, że skarżąca tworzy gospodarstwo domowe wraz z synem i córką. B. K. posiada mieszkanie o pow. 45 m2. Zeznała dalej, że jedynym źródłem dochodu w rzeczonym gospodarstwie są świadczenia alimentacyjne na rzecz jej dzieci w łącznej kwocie 1000 zł. S. K., uzasadniając swój wniosek zeznał, że posiada lokal mieszkalny oraz nieruchomość, która jest obciążona hipoteką. Oświadczył nadto, że pomaga byłej żonie i płaci alimenty w wysokości po 500 zł miesięcznie na każde z dzieci. Poza nieruchomościami i samochodem nie posiada majątku ani oszczędności. W treści oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, że dom ma pow. 220 m2, a mieszkanie – 29 m2. Skarżący zdeklarował, że jedynym źródłem dochodu jest prowadzona przez niego działalność gospodarcza. W tych ramach za marzec 2012 r. dochód wyniósł 4.123,60 zł. Przy pierwotnie złożonym urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący przedłożył m.in. dokument nazwany "bilans z księgi okres: 2012-03-01 – 2012-03-31". Z dokumentu tego wynika, że dochód z tytułu prowadzonej przez niego działalności gospodarczej wyniósł we wspomnianym okresie 4.123,60 zł. Pismem z dnia 3 lipca 2012 r. referendarz sądowy wezwał wnioskujących o przyznanie prawa pomocy m.in. do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wnioskach poprzez: 1. udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżących i przez osoby pozostające z nimi w gospodarstwach domowych – należy w tym celu nadesłać orzeczenie zasądzające alimenty na rzecz ich dzieci lub inny dokument, z którego wynikałaby miesięczna wysokość tych świadczeń, np. pokwitowanie itp., a nadto zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy; 2. przedłożenie wyciągów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżących i przez osoby pozostające z nimi w gospodarstwach domowych, w szczególności w A Banku [...], obrazujących ich stan oraz operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, a także dokumentów dotyczących lokat. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w razie ich likwidacji po sierpniu 2005 r. – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku; 3. złożenie wyjaśnień dotyczących działalności gospodarczej prowadzonej przez każde ze skarżących. Wyjaśnienia te powinny być wsparte stosowną dokumentacją: w przypadku zawieszenia lub wykreślenia działalności z ewidencji – zaświadczeniem potwierdzającym ten fakt oraz odpisem ostatnio sporządzonej ewidencji środków trwałych (należy wówczas wyjaśnić dalsze losy środków trwałych, które zostały w niej wymienione), w razie kontynuowania działalności – w szczególności odpisami: raportów kasowych za ostatnie trzy miesiące oraz deklaracji na podatek od towarów i usług ksiąg rachunkowych lub podatkowej księgi przychodów i rozchodów za ostatnie sześć miesięcy, a także ewidencji środków trwałych; 4. nadesłanie zaświadczenia banku wskazującego wysokość miesięcznej raty kredytu spłacanego przez skarżącego w okresie ostatnich trzech miesięcy oraz sumę zaległości już spłaconych i tych, które pozostają jeszcze do zapłaty, lub innego dokumentu, z którego wynikałyby te dane, np. harmonogramu spłaty należności kredytowych, 5. udowodnienie, np. odpisem księgi wieczystej, że nieruchomość należąca do skarżącego jest obciążona hipoteką 6. udokumentowanie za pomocą kopii faktur lub rachunków wysokości wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstw domowych każdego ze skarżących Odpowiadając na przywołane wyżej wezwanie, pełnomocnik skarżących nadesłał plik kopii dokumentów źródłowych, w tym: wyrok Sądu Okręgowego w G. z dnia [...]r., mocą którego rozwiązano małżeństwo pomiędzy obecnie skarżącymi i zobowiązano S. K. do łożenia na utrzymanie małoletnich dzieci skarżących w łącznej kwocie 1000 zł; po stanowienie ww. Sądu o nadaniu klauzuli wykonalności wspomnianemu wyżej wyrokowi; umowę o pracę z dnia 4 lipca 2012 r., z której wynika, że B. K. nawiązała stosunek pracy na czas określony, tj. od 4 lipca 2012 r. do 31 grudnia 2012 r. za wynagrodzeniem w kwocie "1.900,00 zł/mies. plus premia indywidualna w maksymalnej wys. 70%"; informacja z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej RP, z której wynika, że na dzień 13 lipca 2012 r. skarżąca prowadziła działalność gospodarczą od 15 lipca 1996 r. pod nazwą B B. K. (dalej w skrócie: B); zestawienie odpisów amortyzacyjnych dokonanych w maju 2012 r. w B (wynika z niego, że firma skarżącej posiada tylko jeden środek trwały w postaci samochodu marki Chevrolet Aveo); podsumowanie księgi przychodów i rozchodów ZUB za 2012 r. (styczeń 2012 r. – strata w kwocie 7.866,59 zł; luty 2012 r. – dochód w kwocie 3.679,78 zł; marzec 2012 r. – strata w kwocie 722,08 zł; kwiecień 2012 r. – dochód w kwocie 3.212,02 zł; maj 2012 r. – dochód w kwocie 3.281,03 zł); podsumowanie z tej księgi za 2011 r. (dochód skarżącej wg udziałów <100%> wyniósł 37.271,22 zł); rozliczenie zaliczki za maj 2012 r. (wynika z niej, że dochód brutto skarżącej z tytułu prowadzonej działalności w okresie styczeń-maj 2012 r. wyniósł 1.578,16 zł, zaś podstawa opodatkowania stanowi kwotę 981 zł); wyciągi bankowe z rachunku gospodarczego B wraz z zaświadczeniem Banku C S.A. z dnia 13 lipca 2012 r., z którego wynika, iż firma korzysta z limitu debetowego w kwocie pięciocyfrowej, jak również rachunek ten jest obciążony tytułami egzekucyjnymi, w tym: na kwotę 15.403,00 zł (egzekucja zawieszona do odwołania) i na kwotę 133.678,00 zł (egzekucja w trakcie realizacji; z zaświadczenia wynika nadto, że w okresie ostatnich trzech miesięcy nie odnotowano spłat ww. zajęć z uwagi na brak środków własnych). W części dokumentów odnoszących się do S. K. znalazły się: informacja z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej RP, z której wynika, że na dzień 22 czerwca 2012 r. skarżący prowadził działalność gospodarczą od 1 lutego 1999 r. pod nazwą PPHU "D" S. K. (dalej w skrócie: PPHU); bilans z księgi przychodów i rozchodów PPHU (styczeń 2012 r. – strata w kwocie 6.706,04 zł; luty 2012 r. – dochód w kwocie 10.261,81 zł; marzec 2012 r. – 1.323,60 zł; kwiecień 2012 r. – 3.744,47 zł; maj 2012 r. – 2.926,67 zł); ewidencja środków trwałych PPHU (wynika z niej, że na stanie tej firmy pozostają: samochód ciężarowy Peugeot Boxer, wózek widłowy, tester usterek – urządzenie komputerowe, samochody osobowe: Volkswagen Golf i Mercedes Vito oraz maszyna do geometrii kół Beissbarth ML4600); historia z rachunku bankowego w E Bank [...] S.A. (saldo księgowe na dzień 30 czerwca 2012 r. wynosi "-6.976,61 zł", zaś saldo dostępne stanowi kwotę 1.023,39 zł); umowa kredytu hipotecznego z dnia 27 stycznia 2004 r. pomiędzy Bankiem F S.A. a B. K. i S. K. na kwotę 270.000,00 zł (kredytu udzielono na okres 360 miesięcy ze spłatą do 8 kwietnia 2030 r., co z kolei wynika z harmonogramu spłat; rata kredytu stanowi niezmienną kwotę 568,60 zł franków szwajcarskich); odpis zwykły księgi wieczystej, z której wynika, że nieruchomość należąca do skarżącego została objęta hipoteką na poczet ww. kredytu. Z pozostałych dokumentów wynika, że skarżąca ponosi koszty związane z utrzymaniem mieszkania, w tym opłaty czynszowe (448,02 zł) oraz należności z tytułu zużycia gazu (do akt złożono jedynie potwierdzenie wpłaty na kwotę 180,23 zł, nie wskazując przy tym okresu rozliczeniowego). S.K. ponosi z tego samego tytułu wydatki w kwocie 282,76 (opłaty czynszowe) i należności z tytułu zużycia energii (do akt złożono potwierdzenie wpłaty na kwotę 157,39 zł; brak informacji co do okresu rozliczeniowego). Wpis sądowy od skargi stanowi w tej sprawie kwotę 1500 zł. Obowiązek jego uiszczenia ciąży na skarżących solidarnie. Wypada nadto odnotować, że równolegle z niniejszą, prowadzona jest sprawa tych samych skarżących (I SA/Gl 717/12), w której ów wpis wynosi 1550 zł. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Wnioski skarżących nie zasługują na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270) dalej w skrócie: P.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, czyli w świetle art. 245 § 3 przywołanej ustawy obejmującym m. in. zwolnienie od kosztów sądowych, następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie tego faktu. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez nią dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności, co do tego, iż nie jest ona w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Wziąwszy więc pod uwagę przytoczoną wyżej przesłankę zastosowania dobrodziejstwa procesowego, jakim jest przyznanie prawa pomocy, w konfrontacji ze zgromadzonym materiałem źródłowym uznano, że skarżący nie zasługują na zwolnienie od kosztów sądowych. W toku rozpoznania wniosku uwzględniono między innymi fakt, że obowiązek partycypacji w kosztach tego postępowania ciąży na skarżących solidarnie. W tych ramach uwzględniono nadto prowadzone równolegle, odrębne postępowanie z ich skargi. W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę na nieścisłość jaką ujawniono na podstawie konfrontacji oświadczenia zawartego w druku PPF B. K. z dokumentacja źródłową. Otóż skarżąca zeznała w oświadczeniu, że nie osiąga żadnego dochodu, tymczasem z dokumentacji źródłowej wynika, iż w miesiącu, w którym sygnowała wniosek osiągnęła dochód brutto z tytułu prowadzonej przez nią działalności gospodarczej w kwocie 3.281,03 zł (patrz podsumowanie księgi przychodów i rozchodów). Nie stracono przy tym z pola widzenia okoliczności, że dochód brutto skarżącej w okresie od stycznia do maja 2012 r. wyniósł 1.578,16 zł (patrz obliczenie zaliczki na podatek za miesiąc maj 2012 r.). Należy jednakże odnotować, że dochód ten wyliczony został przy uwzględnieniu straty, którą skarżąca poniosła w miesiącach styczniu i marcu 2012 r. Na potrzebę rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy należy jednakże uwzględnić aktualną wysokość dochodów wnioskującej, wszak dokumenty obrazujące jej przeszłą sytuację majątkową są nieistotne, gdyż uzasadnieniem przyznania prawa pomocy jest teraźniejsza niemożność strony w partycypowaniu w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego. Konstatacja ta ma tym donioślejsze znaczenie, że skarżąca prowadzi działalność gospodarczą w branży budowlanej, w której obroty kształtują się dynamicznie i na ogół ulegają zwiększeniu właśnie w czasokresie rozpoznawania niniejszego wniosku. Co znamienne, już po zainicjowaniu postępowania w przedmiocie prawa pomocy skarżąca uzyskała dodatkowe źródło dochodów, które w skali miesiąca wynoszą od 1.900,00 zł do 3.230,00 zł. Trzeba przy tym zaznaczyć, że na gruncie dokumentów ujawnionych na potrzebę rozpoznania tego wniosku, B. K. ponosi relatywnie niskie koszty utrzymania. Co się zaś tyczy S. K., to na potrzebę rozpoznania tego wniosku przyjęto dochód brutto skarżącego za maj 2012 r., który wyniósł 2.926,67 zł. Trzeba w tym miejscu podkreślić, że przez "uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny", o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 137/05, nie publ.). Na gruncie poczynionych wyżej ustaleń i konkluzji nie sposób postrzegać sytuacji materialnej skarżących w kategoriach socjalnych standardów utrzymania wziąwszy pod uwagę ich stan posiadania, w tym środków trwałych w ramach prowadzonych przez nich działalności gospodarczych, a przede wszystkim wysokość ich dochodów. Nawiązując zaś do obciążeń finansowych prowadzonych przez skarżących gospodarstw domowych wypada odnotować, że dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy nie tyle istotna jest wysokość deklarowanych przez stronę wydatków, co kwota wydatków uznawanych za niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny i zapewnienia jej prawidłowego funkcjonowania. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się już stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne (raty kredytu) nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006 r., I OZ 83/06; podobnie w postanowieniu NSA z dnia 17 listopada 2011 r. sygn. akt I FZ 315/11; źródło: www.nsa.gov.pl/baza orzeczeń). Nadto prywatne zobowiązania skarżącego nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 12 lipca 2011 r. sygn. akt II GZ 344/11; tamże). Reasumując, przyjęto, że skarżący nie wykazali, iż nie będą w stanie ponieść pełnych kosztów sądowych, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W związku z powyższym, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.