I SA/Gl 726/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 29 października 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A w Ż. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych w kwestii wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Wnosząc skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach w sprawie, w której wartość przedmiotu zaskarżenia stanowi kwotę 6.967,00 zł, A w Ż. (dalej także w skrócie: "A’", "skarżąca") wystąpiła jednocześnie o zwolnienie od kosztów sądowych z uwagi na "trudną sytuację finansową". W motywach wniosku zawartego na urzędowym formularzu (druk PPPr z dnia 29 kwietnia 2013 r.), podkreślono, że jedynym źródłem dochodu A’ są opłaty z tytułu czesnego, które przeznaczane są w całości na bieżące funkcjonowanie szkoły, w tym w szczególności na wynagrodzenia zatrudnionych pracowników i media. Skarżąca zwróciła nadto uwagę na licznie prowadzone wobec niej postępowania egzekucyjne, a należności z tytułu czesnego, zgodnie z postanowieniem właściwego komornika, trafiają bezpośrednio na jego konto bankowe. Skarżąca wskazała, że posiada wierzytelności, które zostały jednakże zabezpieczone w wyniku podjętych czynności egzekucyjnych. Odnotowała nadto, że poza czesnym, nie posiada możliwości uzyskiwania innych dochodów, nie posiada również zdolności kredytowej. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że majątek A’ przedstawia wartość w kwocie 8.172.777,94 zł i że jest zajęty w toku postępowań egzekucyjnych. W ostatnim roku obrotowym skarżąca poniosła stratę w kwocie 4.091.061,27 zł. Wysokość jej zobowiązań stanowi kwotę 18.259.641,87 zł. Rubryka formularza dotycząca posiadanych rachunków bankowych pozostała niewypełniona. Z bilansu za 2012 r., nadesłanego przy formularzu, wynika, że A’ posiada środki trwałe o wartości 8.172.777,94 zł, w tym przede wszystkim budynki. Kapitał własny stanowi wartość ujemną i wynosi 5.583.752,54 zł, zaś kapitał podstawy skarżącej wynosi 714.680,57 zł. Skarżąca posiada aktywa obrotowe w kwocie 4.503.111,39 zł, w tym krótkoterminowe aktywa w pozostałych jednostkach w kwocie 3.201.555,87 zł oraz środki pieniężne na rachunkach bankowych i w kasie w kwocie 6.525,63 zł. Strata bilansowa za poprzedni rok obrotowy (2012 r.) wyniosła 2.207.371,84 zł (patrz RZiS). W tym też okresie skarżąca uzyskała przychód w kwocie 1.148.856,94 zł, ponosząc jednocześnie koszty działalności operacyjnej w kwocie 3.696.825,85 zł. Pismem z dnia 28 sierpnia 2013 r. referendarz sądowy zobowiązał A’ do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1) nadesłanie odpisu lub kserokopii informacji dodatkowej do sprawozdania finansowego za 2012 r.; 2) nadesłanie odpisu lub kserokopii sprawozdania finansowego za okres od stycznia 2013 r. do lipca 2013 r., a w przypadku jego braku, dokumentów obrazujących sytuację finansową, sporządzonych na podstawie danych finansowych za ten okres (w tym zestawienie sald i obrotów); 3) nadesłanie odpisów deklaracji na potrzebę podatku od towarów i usług za trzy ostatnie miesiące; 4) nadesłanie odpisów raportów kasowych za ostatnie trzy miesiące; 5) złożenie wyjaśnień co do zdeklarowanego braku rachunków bankowych (rubryka nr 9 druku PPPr pozostała niewypełniona), w sytuacji kiedy zgodnie z art. 61 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r., poz. 749 ze zm.) zapłata podatków przez podatników prowadzących działalność gospodarczą i obowiązanych do prowadzenia księgi rachunkowej lub podatkowej księgi przychodów i rozchodów następuje w formie polecenia przelewu; co więcej, zobowiązanie do posiadania takowego rachunku wynika nadto z art. 22 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. z 2010 r., nr 220, poz. 1447 ze zm.); w tych ramach należało nadto złożyć wyjaśnienia odnośnie rachunków bankowych uczelni wskazanych w protokole kontroli podatkowej (pkt B.4), który doręczono kontrolowanej jednostce w dniu 10 października 2011 r. W przypadku dalszego ich posiadania należało nadesłać wyciągi wyciągów i wykazy z tych rachunków bankowych, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy. W razie, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić zaświadczenia wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty. W przypadku ich likwidacji po dniu 10 października 2011 r. należało nadesłać stosowne zaświadczenia banków potwierdzające tę okoliczność; 6) nadesłanie odpisów lub kopii następujących dokumentów: spis wierzytelności z datami ich wymagalności; listę zabezpieczeń dokonanych na majątku uczelni; wykaz tytułów egzekucyjnych i wykonawczych; wykaz majątku z szacunkową wyceną jego składników; informację o prowadzonych postępowaniach sądowych i administracyjnych wobec uczelni. W wezwaniu, doręczonym pełnomocnikowi w dniu 2 września 2013 r., zawarto nadto pouczenie, iż niezastosowanie się do jego treści w terminie 7 dni może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanki przyznania prawa pomocy określonej w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej w skrócie: "P.p.s.a."), tj. braku dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania, w tym wpisu sądowego od skargi w kwocie 279 zł. W dniu 6 września 2013 r. do sekretariatu Wydziału I tut. Sądu zadzwonił pracownik A’ z prośbą o udzielenie informacji o możliwości przedłużenia terminu do uzupełnienia wniosku z uwagi na urlop księgowej. Z notatki służbowej pracownika tut. Wydziału wynika, że ten polecił skarżącej kontakt w tym zakresie w profesjonalnym pełnomocnikiem, który reprezentuje A’. Pismem z dnia 9 września 2013 r., nadanym w tym samym dniu, pełnomocnik skarżącej zwrócił się do Sądu o przedłużenie terminu wyznaczonego dla uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, podnosząc, że z uwagi na zaplanowane wcześniej urlopy pracowników kwestury nie jest możliwym przedłożenie wszystkich żądanych dokumentów źródłowych. Zarządzeniem z dnia 12 września 2013 r. referendarz sądowy uwzględnił ww. wniosek pełnomocnika, przedłużając termin do uzupełnienia wniosku o 14 dni, licząc od dnia doręczenia odpisu zarządzenia. W tym samym dniu wpłynęła do Sądu dokumentacja źródłowa nadana przez skarżącą w dniu 10 września 2013 r., która czyniła zadość: pkt 1 (nadesłano wprowadzenie do sprawozdania finansowego), pkt 3 (nadesłano deklaracje VAT za okres od maja do lipca 2013 r. i częściowo pkt 4 wezwania z dnia 28 sierpnia 2013 r. (nadesłano raport kasowy za czerwiec 2013 r.). Z tych względów, odpis ww. zarządzenia referendarza sądowego doręczono pełnomocnikowi skarżącej wraz z ponownym wezwaniem, uwzględniającym zarówno rzeczone zarządzenie (w zakresie terminu) oraz dokumentację nadesłaną przez A’ w dniu 10 września 2013 r. (w części wezwania dotyczącej pozostałych wymaganych dokumentów). Odpisy zarządzenia z dnia 12 września 2013 r. i ponownego wezwania referendarza sądowego z dnia 13 września 2013 r. doręczono adresatowi w dniu 2 października 2013 r. W dniu 16 września 2013 r. (data wpływu do biura podawczego Sądu) wpłynęła kolejna partia dokumentów źródłowych skarżącej (nadana w dniu 13 września 2013 r.). Tym razem nadesłano raporty kasowe za lipiec i sierpień 2013 r. Wpis sądowy od skargi stanowi w tej sprawie 297 zł. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Analiza wniosku, przy uwzględnieniu przede wszystkim wskazanych wyżej realnych kosztów postępowania na jego obecnym etapie, pozwoliła przyjąć, że A’ nie wykazała, iż w jej sytuacji można zastosować wyjątek od zasady odpłatności postępowania sądowego, jakim niewątpliwie jest prawo pomocy. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - dalej w skrócie: P.p.s.a, osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być [podkreślenie własne] przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Dla zbadania, czy w tym konkretnym przypadku spełniona została cytowana wyżej przesłanka przyznania prawa pomocy, niezbędne było zestawienie aktywów A’ z przewidywanymi kosztami tego postępowania. Te ostatnie z dużym prawdopodobieństwem można oszacować w kwocie 546 zł, przy założeniu, iż wydany zostanie negatywny dla skarżącej wyrok sądu pierwszej instancji, a ta wniesie skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Co do zaś płynnych aktywów A’ należy stwierdzić, że ich saldo w toku niniejszego wpadkowego postępowania przedstawiało się dynamicznie, i tak: na dzień 28 czerwca 2013 r. była to kwota 41.202,91 zł (raport kasowy nr 105); na dzień 31 lipca 2013 r. odpowiednio 97.826,82 zł (raport kasowy nr 123); na dzień 30 sierpnia 2013 r. odpowiednio 80,19 zł (raport kasowy nr 136). Trzeba przy tym wyraźnie zastrzec, że przyjęte wyżej wartości aktywów obejmują tylko i wyłącznie środki zgromadzone w kasie skarżącej. Pomimo przedłużonego terminu, do dnia dzisiejszego nie wyjaśniono bowiem, czy A’ posiada rachunki bankowe, do czego jest zresztą zobligowana na gruncie art. 61 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r., poz. 749 ze zm.) oraz art. 22 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. z 2010 r., nr 220, poz. 1447 ze zm.). W tym zakresie nie wyjaśniono między innymi, czy skarżąca w dalszym ciągu posiada pięć rachunków bankowych ujawnionych w toku postępowania podatkowego (patrz B.4. protokołu kontroli podatkowej, k. nr 110 akt administracyjnych). Akcentowane wyżej okoliczności stanu faktycznego dyskredytują A’ jako beneficjenta pomocy Skarbu Państwa w ponoszeniu kosztów sądowych. Konkluzja ta jest wynikiem zarówno przedstawionego wyżej stosunku aktywów skarżącej do należnych kosztów sądowych, jak i akcentowanych mankamentów dowodowych wniosku. Do tych ostatnich należy nadto zaliczyć brak sprawozdania finansowego za okres od stycznia do lipca 2013 r. bądź innych dokumentów finansowych za ten okres, które stanowią bazę dla sporządzenia bilansu lub RZiS (patrz pkt 2 wezwania referendarza sądowego z dnia 28 sierpnia 2013 r.). Należy również wytknąć skarżącej, że nie udokumentowała akcentowanych w druku PPPr "licznych postępowań egzekucyjnych" (patrz pkt 6 ww. wezwania). Znaczącym dla odmowy przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie jest nadto proces decyzyjny władz A’ o stronie kosztowej prowadzonej działalności gospodarczej. Przyjmuje się bowiem w orzecznictwie, że "opłaty sądowe stanowią rodzaj daniny publicznoprawnej i w związku z tym inne wydatki skarżącego nie mogą być w stosunku do tych opłat traktowane priorytetowo" (por. postanowienie NSA z dnia 27 listopada 2008 r., sygn. akt II FZ 512/08; LEX nr 530038). Cytowane orzeczenie dotyczyło "wydatków" będących realizacją zobowiązań o charakterze cywilnoprawnym. Za takie wydatki należy w tej sprawie uznać m.in. koszty obsługi prawnej, czy księgowej. Trzeba więc negatywnie postrzegać decyzje władz skarżącej o przedkładaniu wydatków z tytułu zobowiązań cywilnoprawnych nad wydatkami z tytułu udziału w postępowaniu przed sądem administracyjnym, do czego obliguje art. 199 P.p.s.a. (zobowiązania publicznoprawne). Z kolei za uwzględnieniem wniosku nie może przemawiać podnoszona przez skarżącą strata za poprzedni rok obrotowy. Strata wynikająca z zeznań podatkowych i bilansu jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżki kosztów nad przychodami i nie jest tożsama z brakiem środków finansowych i co za tym idzie, sama ta okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielenia pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych (por. przykładowo postanowienia NSA: z dnia 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 260/08, LEX nr 479125 i z dnia 22 marca 2011 r. sygn. akt II GZ 112/11, LEX nr 783893). Jedynie na marginesie, przez pryzmat zasady szybkości postępowania, negatywnie należy ocenić zabiegi skarżącej zmierzające do wydłużenia postępowania sądowego. Za taki należy uznać wniosek pełnomocnika skarżącej z dnia 9 września 2013 r. o przedłużenie terminu do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy z uwagi na zaplanowane wcześniej urlopy "decyzyjnych" pracowników kwestury. Zauważyć trzeba, że już dzień później, tj. w dniu 10 września 2013 r. ekspediowane zostały do Sądu dokumenty źródłowe, które za zgodność z oryginałem potwierdziła w dniu 9 września 2013 r. księgowa A’. Reasumując, A’ nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania i dlatego, działając na podstawie art. 258 §1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., w związku z art. art. 246 § 2 pkt 2 tej ustawy, postanowiono jak w sentencji.