I SA/Gl 728/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Randak (spr.), Sędziowie WSA Wojciech Gapiński, Bożena Suleja-Klimczyk, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 8 listopada 2017 r. sprawy ze skargi J. R. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym 1) uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w T. z dnia [...] nr [...] i postanowienie Dyrektora Centrum Obsługi Finansowej Poczty Polskiej S.A. z dnia [...] nr [...]; 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. na rzecz strony skarżącej kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. postanowieniem z dnia [...], nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 23 ze zm. – dalej określanej "kpa") oraz art. 17 § 1, art. 18, art. 23 § 1 i § 4 pkt 1, a także art. 34 § 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 599 ze zm. – dalej określanej zamiennie "ustawa egzekucyjna" lub "u.p.e.a.") utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w T. z dnia [...] o nr [...] w sprawie uznania zarzutu J. R. (dalej określanej jako "zobowiązana", "strona" lub "skarżąca") w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] nr [...] wystawionego przez Pocztę Polską S.A. za bezzasadny. Uzasadniając rozstrzygnięcie, organ wskazał, że Dyrektor Centrum Obsługi Finansowej Poczty Polskiej S.A., działając jako wierzyciel, wystawił w dniu [...] na J. R., tytuł wykonawczy o nr [...], na podstawie którego dochodzi od zobowiązanej należności z tytułu zaległej opłaty abonamentowej RTV za okres od 01/2010 r. do 05/2015. Tytuł ten został przekazany do organu egzekucyjnego, tj. Naczelnika Urzędu Skarbowego w T.. Organ egzekucyjny w dniu 17 listopada 2015 r. nadał tytułowi klauzulę o skierowaniu do egzekucji, a następnie odpis tytułu wykonawczego przesłał zobowiązanej za pośrednictwem poczty wraz z zawiadomieniem z dnia 4 sierpnia 2016 r. o nr [...] o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w [...]. Zarówno zobowiązana, jak i dłużnik zajętej wierzytelności otrzymali korespondencję w dniu 10 sierpnia 2016 r. Pismami z dnia 23 sierpnia 2016 r. i 2 września 2016 r. Bank[...]przekazał informację, iż nie prowadzi rachunku bankowego na rzecz zobowiązanej. Zobowiązana wniosła na prowadzone postępowanie egzekucyjne zarzuty, co nakładało na organ egzekucyjnych obowiązek wystąpienia do wierzyciela o zajecie stanowiska w sprawie i zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Postanowieniem z dnia [...] o nr [...] wierzyciel uznał zarzuty zobowiązanej za nieuzasadnione. W uzasadnieniu tego postanowienia wierzyciel wskazał, że okoliczności wskazane w treści zarzutów złożonych przez zobowiązaną nie mieszczą się w zarzucie określonym w art. 33 § 1 pkt. 2 ustawy egzekucyjnej, tj. zarzucie dotyczącym braku wymagalności obowiązku. Wierzyciel zarzut ten zakwalifikował jako zarzut nieistnienia obowiązku sformułowany w art. 33 § 1 pkt. 1 ustawy egzekucyjnej. Dalej wskazał, iż wygenerowany z systemu informatycznego Poczty Polskiej duplikat zawiadomienia o nadaniu zobowiązanej indywidualnego numeru identyfikacyjnego użytkownikowi odbiorników radiofonicznych/telewizyjnych [...] z dnia 10 września 2008 r., został załączony do postanowienia. Dyrektor Centrum Obsługi Finansowej podkreślił, że użytkownicy odbiorników rtv, którzy dokonali rejestracji odbiorników na podstawie przepisów wynikających z wcześniejszych uregulowań prawnych oraz ustawy z dnia 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji ( tj. Dz. U. z 2015 r., poz. 1531 ), poprzedzającej ustawę z dnia 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych, pozostali nadal abonentami zobowiązanymi do uiszczenia opłat, za wyjątkiem osób, które dopełniły formalności zwolnienia od opłat lub wyrejestrowania posiadanych odbiorników. Poczta Polska nie anulowała zgłoszonych przez użytkowników wniosków rejestracyjnych, a jedynie zastąpiła imienną książeczkę [...] opłat "indywidualnym numerem identyfikacyjnym [...]. Wierzyciel wskazał, iż na zobowiązanej ciążył obowiązek uiszczania opłat abonamentowych. Natomiast w kwestii przedawnienia zobowiązania wierzyciel wskazał, że zaległości z tytułu opłat rtv nie przedawniają się na podstawie art. 118 Kc, tj. po okresie 3 lat, a po okresie 5 lat na podstawie art. 70 § 1 O.p. Postanowienie to nie zostało zaskarżone przez zobowiązaną. Organ egzekucyjny działając na podstawie art. 34 § 4 u.p.e.a. wydał postanowienie uznające zarzuty zobowiązanej za niezasadne. Zobowiązana wniosła zażalenie wskazując, że zobowiązanie za 2010 r. uległo przedawnieniu. Zobowiązana podniosła nadto, że zastosowano wobec niej zbyt uciążliwy środek poprzez zajęcie rachunku bankowego. Wskazała także, że wystąpiła do KRRiT o umorzenie zaległości abonamentowych. Organ nadzoru uznając za niezasadne podniesione w zażaleniu zarzuty w pierwszej kolejności odwołał się do treści art. 33 § 1 ustawy egzekucyjnej i wskazał, że zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 § 1 pkt 1 – 7, 9 i 10 u.p.e.a. są rozpoznawane po uzyskaniu stanowiska wierzyciela, przy czym stanowisko wierzyciela w zakresie zarzutów naruszenia art. 33 § 1 pkt 1 – 5 i 7 ww. ustawy są dla organu wiążące. W tym przedmiocie organ wskazał, że ostateczne postanowienie wierzyciela uznało zarzuty zobowiązanej za niezasadne, a stanowisko wyrażone w tym postanowieniu wiązało organ egzekucyjny. Organ nadzoru wskazał nadto, że zgłoszony w zażaleniu zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka nie może zostać rozpoznany a to z tej przyczyny, że granice rozpoznania zażalenia zakreśla wyłącznie treść zarzutu złożonego w ustawowym terminie. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach zobowiązana zarzuciła organowi nadzoru naruszenie art. 33 ust. 1 pkt 1 ustawy egzekucyjnej, gdyż jak podniosła, tytuł wykonawczy obejmuje zaległości za 2010 r. W ocenie skarżącej organ naruszył też art. 33 ust. 1 pkt 8 ustawy poprzez zastosowanie zbyt uciążliwego środka zajęcia rachunku bankowego. Jak podniosła skarżąca wystąpiła do KRRiT o umorzenie zaległych opłat abonamentowych a to oznacza, że organ winien wstrzymać działania do czasu rozpoznania jej wniosku. Skarżąca wskazała, że pobiera emeryturę w wysokości [...]zł netto, że nie posiada żadnych oszczędności i nie jest w stanie uregulować należności. Organ nadzoru, w odpowiedzi na skargę, wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu objętego skargą postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Sądowa kontrola zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a.") sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, bądź też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) - c) p.p.s.a.) lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Skarga jest zasadna, gdyż zaskarżone postanowienie narusza przepisy prawa w sposób uzasadniający wyeliminowanie go z obrotu prawnego. Przystępując do rozważań, należy wskazać, że podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej mogą być wyłącznie okoliczności wymienione enumeratywnie w art. 33 § 1 u.p.e.a. (zob. wyrok NSA z dnia 27 października 1999 r., IV SA 11 04/96, LEX nr 47780), przy czym prawo zobowiązanego do wniesienia zarzutów może być realizowane w fazie wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Zarzuty mogą być wnoszone w terminie siedmiu dni od pouczenia zobowiązanego o prawie zgłoszenia zarzutów (art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a.). Orzecznictwo sądowe, podkreślając rangę dotrzymania terminu do wniesienia zarzutów i ich petryfikacji, wskazuje, że po upływie terminu do wniesienia zarzutów nie jest dopuszczalne zgłaszanie nowych zarzutów lub uzupełnianie zarzutów już wniesionych o nowe podstawy faktyczne lub prawne (zob. wyroki NSA: z dnia 4 kwietnia 2012 r., II FSK 2615/10, LEX nr 1410622; z dnia 6 marca 2012 r., II FSK 1441/10, LEX nr 1424264; z dnia 1 września 2011 r., II FSK 407/10, LEX nr 954961; z dnia 26 sierpnia 2011 r., II FSK 474/10, LEX nr 1068722). Zobowiązany nie może także zgłosić nowych podstaw zarzutów w toku postępowania w sprawie stanowiska wierzyciela wobec zarzutów oraz ewentualnego postępowania zażaleniowego, nawet jeżeli "nowe" podstawy zarzutu nie mogły być zgłoszone w terminie, w tym czasie bowiem jeszcze nie istniały (zob. wyrok WSA w Warszawie z dnia 16 marca 2006 r., III SA/Wa 2485/04, CBOSA; Piotr Przybysz, Postępowanie Egzekucyjne w Administracji, Warszawa, 2015, s. 200). Zdaniem Sądu to właśnie wskazane powyżej stanowisko wymaga wyjaśnienia, w świetle rozstrzygnięcia zarówno wierzyciela, jak i organów egzekucyjnych. Wierzyciel przyjął bowiem, że związany jest zarzutami wniesionymi w piśmie z dnia 15 sierpnia 2016 r., a to w punkcie drugim zawierało zarzut przedawnienia zobowiązania z tytułu opłat rtv za lata 2011 – 2012. Przyjął zatem, że opłata ta nie przedawniła się, gdyż – zgodnie z art. 70 § 1 O.p. – opłata z tytułu abonamentu rtv przedawnia się z upływem pięciu lat licząc od końca roku, w którym upłynął termin jej płatności. Nie negując tego twierdzenia wymaga zaakcentowania, że tytuł wykonawczy z dnia [...], nr [...] (karta nr 2 akt egzekucyjnych) obejmował okres od dnia 1 stycznia 2010 r. do dnia 31 maja 2015 r. Skoro zatem skarżąca w zarzutach wniesionych w terminie, podniosła zarzut przedawnienia opłat za 2011 i 2012 r., to nie sposób przyjąć, że wierzyciel związany tymi zarzutami, zwolniony jest z oceny zarzutu przedawnienia w odniesieniu do wszystkich opłat objętych tytułem wykonawczym, a więc dochodzonych w trybie ustawy egzekucyjnej. Tutejszy Sąd wielokrotnie podkreślał, że jedynym środkiem obrony zobowiązanego w odniesieniu do dochodzonych opłat rtv są wniesione zarzuty, a to oznacza, że zakres ich rozpoznania musi cechować rzetelność, a także zasady logiki. W badanej sprawie trudno uznać, że skoro zobowiązana zgłosiła zarzut przedawnienia opłat za lata 2011 i 2012, to wierzyciel nie miał obowiązku zbadania tego zarzutu do opłat wcześniejszych (2010) objętych tytułem wykonawczym. Tut. Sąd w wyroku z dnia 11 sierpnia 2015 r., sygn. akt I SA/Gl 131/15 (dostęp. na http//orzeczenia.nsa.gov. pl) zawarł pogląd dotyczący obowiązków wierzyciela przy badaniu zarzutów zgłoszonych przez zobowiązanego, dlatego skład orzekający w sprawie odwoła się do argumentacji w nim zawartej, traktując ją za własną. Przesłanki stanowiące podstawę wniesienia zarzutów enumeratywnie wymienia art. 33 u.p.e.a., zaś procedurę postępowania przy rozpatrywaniu zgłoszonych zarzutów regulują przepisy art. 34 u.p.e.a. I tak, zgodnie z art. 33 u.p.e.a., podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być: 1) wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku; 2) odroczenie terminu wykonania obowiązku albo brak wymagalności obowiązku z innego powodu, rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej; 3) określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i 4; 4) błąd co do osoby zobowiązanego; 5) niewykonalność obowiązku o charakterze niepieniężnym; 6) niedopuszczalność egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego; 7) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1; 8) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego; 9) prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny; 10) niespełnienie wymogów określonych w art. 27. Stosownie do treści art. 34 § 1 u.p.e.a., zarzuty zgłoszone na podstawie wskazanej w art. 33 pkt 1-7, 9, 10, organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu wypowiedzi wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, z tym że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 pkt 1-5, wypowiedź wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążąca. Zgodnie natomiast z art. 34 § 4 u.p.e.a., organ egzekucyjny, po otrzymaniu ostatecznego postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela lub postanowienia o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu, wydaje postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów, a jeżeli zarzuty są uzasadnione - o umorzeniu postępowania egzekucyjnego albo o zastosowaniu mniej uciążliwego środka egzekucyjnego. Z powyższego wynika, że wypowiedź wierzyciela, w przypadku gdy zarzuty są oparte na przesłankach określonych w art. 33 pkt 1-5, jest wiążąca dla organu egzekucyjnego, co oznacza, że organ ten nie jest uprawniony do prowadzenia postępowania wyjaśniającego, w celu ustalenia istnienia podstaw do uwzględnienia zarzutu i do obalenia w ten sposób stanowiska wierzyciela (por. np. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 22 września 2009 r., sygn. akt I SA/Bd 458/09, LEX nr 958873). Uwaga ta jest o tyle istotna w badanej sprawie, że wierzycielowi przysługuje prawo egzekwowania opłat z mocy ustawy. Oznacza to, że podstawę wystawienia tytułu wykonawczego jest przepis prawa a nie akt administracyjny, a to z kolei oznacza, że zobowiązany może bronić swoich racji tylko w drodze zarzutów zgłoszonych na prowadzone postępowanie egzekucyjne. Zaskarżone postanowienie w całości uwzględniło stanowisko wierzyciela wyrażanego w trybie art. 34 § 1 u.p.e.a., a to oznacza, że zasadność zgłoszonych zarzutów winna - na podstawie odesłania zawartego w art. 18 u.p.e.a. - czynić zadość zasadzie prawdy obiektywnej wyrażonej w przepisach k.p.a. O ile bowiem organ egzekucyjny nie ma uprawnienia do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym, to wierzyciel ma nie tylko takie prawo, ale i wynikający z art. 34 § 1 u.p.e.a. obowiązek, bez wypełnienia którego organ egzekucyjny nie może kontynuować postępowania egzekucyjnego. W ocenie Sądu, ustawodawca nałożył na wierzyciela obowiązek badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym, w przypadku wniesienia przez zobowiązanego zarzutu, ponieważ to wierzyciel ma w tym zakresie niezbędną wiedzę i temu służy instytucja uzyskania stanowiska wierzyciela. Natomiast wierzyciel zajmując stanowisko w sprawie zarzutu, powinien działać zgodnie z przepisami prawa, przede wszystkim zaś zobowiązany jest do właściwego ustalenia stanu faktycznego sprawy w kontekście zgłaszanych zarzutów. Nie do zaaprobowania jest sytuacja, że wierzyciel nie odnosi się do zgłoszonych zarzutów opierając rozstrzygnięcie na przepisach prawa bez ustalenia stanu faktycznego. W badanej sprawie – przy zgłoszeniu zarzutu przedawnienia opłat rtv za lata 2011 i 2012 – pominięcie przez wierzyciela opłat za 2010 r. świadczy o działaniu pozbawionym jakiejkolwiek logiki. Trudno bowiem uznać, że skoro skarżąca podniosła zarzut przedawnienia opłat za okres późniejszy to uznała, że za okres wcześniejszy opłaty te nie przedawniły się. W świetle powyższego - w ocenie Sądu - nie budzi wątpliwości, że wierzyciel zobowiązany był do ustalenia/wyjaśnienia kwestii całości opłat objętych tytułem wykonawczym, gdyż przedawnienie części z nich przesądza o istnieniu/lub nieistnieniu egzekwowanego obowiązku. W badanej sprawie – jak zasadnie podniosła skarżąca – zastosowanie środka egzekucyjnego w miesiącu sierpniu 2016 r., spowodowało przedawnienie opłat za 2010 r. Ta ostatnia uwaga dotyczy sytuacji, gdy nie wystąpiło czy to przerwania biegu terminu przedawnienia czy zawieszenia, których Sąd nie jest w stanie zweryfikować, gdyż w aktach egzekucyjnych brak jakiejkolwiek dokumentacji w tym zakresie. Z tego też powodu Dyrektor COF rozpoznając ponownie sprawę przede wszystkim zgromadzi pełny materiał dowodowy, a następnie oceni zarzut przedawnienia opłat z tytułu abonamentu rtv w odniesieniu do całości opłat objętych tytułem wykonawczym. Dodatkowo, wierzyciel oceni też skuteczność zajęcia egzekucyjnego dokonanego w sierpniu 2016 r. oraz jego wpływ na dochodzone opłaty rtv. W tym kontekście oceni za jaki okres ciąży na skarżącej obowiązek uregulowania opłat z tytułu abonamentu rtv, a co za tym idzie, za jaki okres obowiązek ten wygasł. W opisanej powyżej sytuacji uzasadniony jest wniosek, że wyczerpana została przesłanka określona w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 z późn. zm.), a to obligowało Sąd do uchylenia zaskarżonego postanowienia. O kosztach postępowania na podstawie art. 200 i 205 powołanej ustawy.