I SA/Gl 779/08

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 20 kwietnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J.O. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych wskutek wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym postanawia odmówić przyznania prawa pomocy Postanowieniem z dnia 22 grudnia 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił J.O. przyznania prawa pomocy. W wyniku oddalenia zażalenia skarżącego przez Naczelny Sąd Administracyjny orzeczenie to stało się prawomocne z dniem 14 lipca 2009 r. W konsekwencji skarżący uiścił wpis sądowy od skargi w kwocie 100 zł. Wyrokiem z dnia 5 stycznia 2010 r. sąd administracyjny I instancji oddalił skargę w tej sprawie. Pismem procesowym z dnia 8 stycznia 2010 r., uzupełnionym następnie pismem z dnia 27 stycznia 2010 r., skarżący wystąpił o sporządzenie uzasadnienia i doręczeniu mu odpisu wyroku. W tych ramach J.O. wystąpił nadto o przyznanie mu adwokata z urzędu i o całkowite zwolnienie od kosztów sądowych. Odpowiadając na wezwanie referendarza sądowego, w dniu 16 lutego 2010 r. (data nadania w urzędzie pocztowym), do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wpłynął urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym skarżący powielił wskazany wyżej zakres żądania. Uzasadniając wniosek zaakcentował, że w chwili obecnej wychowuje córkę S.O., studentkę II roku uniwersytetu w Wielkiej Brytanii. Otrzymuje rentę strukturalną w wysokości 1.755,26 zł miesięcznie, zaś koszty utrzymania gospodarstwa domowego stanowią kwotę około 1.050,00 zł. Zaakcentował nadto, że wniosek jest zasadny z uwagi na jego stan zdrowia (w czerwcu 2009 r. doznał [...]). Skarżący zeznał dalej, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje wraz ze wskazaną wyżej córką. Z treści oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, zawartego w druku PPF, wynika że skarżący posiada: dom o pow. 57 m² (wybudowany w 1944), dom w budowie z przeznaczeniem dla dzieci (powstający ze środków pochodzących z kredytów w łącznej kwocie 600 tys. zł), mieszkanie 73,9 m², 0,8511 ha (na terenie B.i B.). W druku PPF skarżący zeznał nadto, że jest pod stałą opieką w przychodniach: okulistycznej, diabetologicznej, neurologicznej, kardiologicznej, urologicznej i urazowo-ortopedycznej. Z tego tytułu wydatkuje miesięcznie kwotę około 250 zł. Do wniosku dołączono fakturę dokumentującą zakup lekarstw o wartości 180,20 zł. Dokonawszy analizy wniosku co do treści, w szczególności przy uwzględnieniu dokumentów, które analizowane były w ramach poprzedniego postępowania z wniosku o przyznanie prawa pomocy, działając na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej w skrócie: P.p.s.a., pismem z dnia 26 lutego 2010 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: wykazanie za pomocą kopii stosownych dokumentów (np. rachunki, faktury za media, w tym gaz, energia elektr., woda, telefon, nakaz płatniczy podatku od nieruchomości, potwierdzenia dokonania opłat czynszowych, składek na rzecz KRUS , itp.) jakiego rzędu kwoty aktualnie obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych m.in. z prowadzeniem gospodarstwa domowego; w tych ramach należało nadto złożyć oświadczenie kto i w jakiej wysokości partycypuje w tych kosztach; przedłożenie wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i pozostałe osoby pozostające w gospodarstwie domowym, w tym rozliczeniowo-oszczędnościowych, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich sześciu miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, a w razie likwidacji któregokolwiek z nich – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku; nadesłanie kopii zeznań podatkowych za rok 2009 złożonych przez skarżącego oraz inne osoby ewentualnie pozostające z nim w gospodarstwie domowym, a jeśli zeznania te nie były jeszcze złożone – za rok 2008 wraz z informacjami bądź obliczeniami dla celów podatkowych za rok 2009 (np. PIT-11,40). W wypadku, gdyby którekolwiek z tych zeznań nie zostało złożone, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie właściwego organu podatkowego; nadesłanie kserokopii dziennika budowy domu jednorodzinnego za okres ostatnich dwunastu miesięcy oraz kserokopii decyzji o pozwoleniu na budowę; w tych ramach należało nadto wykazać wydatki związek z budową domu, np. koszty energii elektrycznej na czas budowy (np. za pomocą stosownych faktur bądź kopii umowy na dostawę energii); nadesłanie zaświadczenia wymieniającego wszystkie osoby zameldowane w nieruchomościach: B., ul. [...] i "mieszkanie o pow. 73,9 m2" oraz ewentualne wyjaśnienie, jakie relacje rodzinne łączą te osoby ze skarżącym; w tych ramach należało wykazać wszelkie koszty ponoszone przez skarżącego związane z utrzymaniem tych nieruchomości (jak w pkt 1 wezwania); nadesłanie zaświadczenia właściwej uczelni wyższej o kierunku, trybie studiów (dzienne, zaoczne) i ewentualnej odpłatności i przyznanym stypendium z tytułu podjęcia studiów przez S.O. (nadesłanie takiego zaświadczenia skarżący deklarował w piśmie z dnia 27 października 2009 r.); nadesłanie dokumentu, który potwierdziłby wysokość aktualnie otrzymywanej renty strukturalnej; złożenie oświadczenia czy skarżący bądź jego córka korzystali z uprawnień przysługujących na podstawie ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. z 2009 r., Nr 1, poz. 7 ze zm.); złożenie oświadczenia, z którego wynikałoby, czy skarżący przyczynia się do utrzymania S.O. i jakiego rzędu są to kwoty pieniężne. W otwartym terminie do uzupełnienia wniosku, pismem z dnia 17 marca 2010 r., skarżący wystąpił o jego przedłużenie. Uwzględniając wniosek, zarządzeniem z dnia 24 marca 2010 r. referendarz sądowy przedłużył skarżącemu termin do uzupełnienia wniosku o kolejne siedem dni. Odpis tego zarządzenia doręczono skarżącemu w dniu 30 marca 2010 r. W piśmie procesowym z dnia 6 kwietnia 2010 r. (nadanym w tym samym dniu w B.) J.O. poinformował, że po śmierci rodziców nikt nie jest zameldowany w nieruchomości położnej w B.. Z kolei lokal w T. zajmuje samodzielnie i nikomu nie wynajmuje żadnych nieruchomości. Wskazał, że operacje bankowe na posiadanym przez niego rachunku sprowadzają się do wpłaty z tytułu renty i wypłaty tych środków. Oświadczył dalej, że "pozostałe wyciągi są tzw. . Konto w A jest kontem wspólnym w małżeństwie i to konto znała [była] małżonka na które nigdy nie przesyłała jako zobowiązana alimentów". Skarżący nie składał zeznań PIT za lata 2008-2009, gdyż jak twierdzi renta strukturalna nie podlega opodatkowaniu. Do pisma skarżącego dołączono plik dokumentów źródłowych, w tym: faktury dokumentujące zakup lekarstw (październik 2009 r. – 85,46 zł, luty 2010 r. – 25,64 zł), kartę informacyjną z izby przyjęć z dnia 18 lutego 2010 r. (wynika z niej, że skarżącego zaopatrzono w tym dniu w poradni okulistycznej, gdzie nie stwierdzono wskazań do hospitalizacji), korespondencję pomiędzy S.O. a [...] w G. (z korespondencji tej wynika, że córka skarżącego posiada zobowiązanie wobec firmy udzielającej pożyczki studenckie i z tego tytułu ustalono jej harmonogram spłat w kwocie 310 GBP miesięcznie; z korespondencji wynika nadto, że S.O. reguluje spłaty w sposób nieterminowy). Z dokumentacji źródłowej wynika nadto, że skarżący posiada trzy rachunki bankowe; na pierwszy z nich otrzymuje świadczenie rentowe (saldo na dzień 15 marca 2010 r. wynosi 42,13 zł, drugi jest rachunkiem walutowym i saldo na dzień 6 października 2003 r. wynosi 0,54 USD, na trzecim nie odnotowano w okresie od 31 października 2009 r. do dnia 15 marca 2010 r. żadnych transakcji uznaniowych (saldo na koniec tego okresu wyniosło 40,63 zł). W dokumentacji źródłowej nadesłanej przez skarżącego jest też decyzja w sprawie ustalenia wysokości podatku od nieruchomości na 2010 r. Przedmiot opodatkowania znajduje się na terenie B. i obejmuje dom o pow. 69 m2 i grunty pozostałe o pow. 1.383 m2. Z decyzji o zmianie wysokości renty strukturalnej z dnia 3 marca 2010 r. wynika, że dochód skarżącego z tego tytułu wynosi od marca 2010 r. 1.836,35 zł. Niezależnie od poczynionych wyżej ustaleń faktycznych należy w tym miejscu zaakcentować, że skarżący wielokrotnie występował do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego o przyznanie prawa pomocy. Ostatnio, postanowieniem z dnia 24 marca 2010 r. (sygn. akt III SA/Gl 699/09), referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Miesięczne koszty utrzymania gospodarstwa domowego skarżącego przyjęto wówczas na poziomie 1.706,00 zł (deklaracja skarżącego zawarta w piśmie z dnia 22 lutego 2010 r.), w tym: czynsz (462 zł), gaz (101 zł), prąd (75 zł), telefon (50 zł), środki czystości (70 zł), żywność (450 zł), lekarstwa (280 zł), składki na KRUS (204 zł). Nadesłane materiały źródłowe dokumentowały jedynie wydatki na gaz, energię elektryczną i dodatkowo na usługi komputerowe (43 zł). Ustalono nadto, że na dzień 31 grudnia 2009 r. skarżący posiadał zadłużenie z tytułu opłat czynszowych w kwocie 2.655,37 zł (należność główna). Z dokumentów tych wynikało nadto, że począwszy z dniem 1 stycznia 2009 r. odszkodowanie za zajmowanie bez tytułu prawnego lokalu mieszkalnego w T. przy ul. [...] wynosiło 629,90 zł. W dniu 3 listopada 2009 r. skarżący zawarł z B S.A. ugodę, z której wynika, że zadłużenie z tytułu kredytu "WŁASNY KĄT", na dzień 3 listopada 2009 r., wynosiło łącznie 119.854,43 zł. Na mocy tej ugody skarżący zobowiązał się do spłaty zaległości w miesięcznych ratach po 500 zł. Dalszych ustaleń w tej materii nie można poczynić, gdyż kopia ugody nadesłanej przez skarżącego kończy się zapisem "§ 6". W aktach tamtej sprawy odnotowano nadto dokument pokwitowania przyjęcia zlecenia dokonania przelewu, wskazujący na opłaty, które skarżący ponosi w związku z utrzymaniem domu w B.. Opłata za grudzień wyniosła łącznie 244,63 zł. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Intencją wnioskodawcy jest w tej sprawie uzyskanie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata (vide pkt 4 druku PPF). Rozstrzygnięcie przedmiotowego wniosku sprowadza się więc do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Stosownie bowiem do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przyjmuje się w orzecznictwie, że to strona ma przekonać sąd o tym, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W gestii sądu administracyjnego pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności (por. postanowienie NSA z dnia 31 marca 2010 r. sygn. akt I FZ 477/09, źródło: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Innymi słowy, na skutek wskazanych przez wnioskującego dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest on w stanie pokryć jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego. Wypada więc zaakcentować, że art. 255 P.p.s.a., który dodatkowo miał w tej sprawie zastosowanie, nakłada na stronę obowiązek współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczanie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć niewątpliwie wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o prawo pomocy (tak M. Niezgódka – Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, wyd. 1, s. 244). Współpraca z Sądem w ramach przedmiotowego wniosku była nieodzowna a to także przez pryzmat art. 165 P.p.s.a. Wypada podnieść w tym miejscu, że wydano już w tej sprawie orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy, które pozostaje prawomocne. Z kolei wspomniany przepis dopuszcza możliwość uchylenia bądź zmiany postanowienia niekończącego postępowanie w sprawie wszak wyłącznie wskutek zmiany okoliczności stanowiących podstawę oceny sądu przy podejmowaniu pierwotnego orzeczenia. Bez tej zmiany nie istnieje możliwość uchylenia czy zmodyfikowania prawomocnego orzeczenia. Zmiana okoliczności sprawy stanowi jedyną, ale bardzo istotną barierę w modyfikowaniu prawomocnych przecież postanowień sądu administracyjnego. Bez tego warunku uznanie przez ustawodawcę postanowień niekończących postępowania w sprawie za prawomocne nie miałoby właściwie żadnego znaczenia dla prawa. Orzeczenia te mogłyby być zmieniane i uchylane w każdej sytuacji pomimo istnienia tych samym okoliczności prawnych i faktycznych, jakie istniały przy ich wydaniu. Z kolei przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy", zgodnie z utrwalonym dotychczas orzecznictwem, rozumie się wszelkie zmiany zarówno w okolicznościach faktycznych jak i w obowiązujących przepisach prawnych, które uzasadniają wydanie postanowienia o odmiennej treści, niż to które swego czasu zapadło (vide: postanowienia NSA z dnia 15 kwietnia 2008 r. sygn. akt II FZ 106/08 Lex nr 471131 oraz z dnia 11 stycznia 2010 r. sygn. akt II OZ 1161/09 niepubl.). Chodzi tu o takie zmiany, które w istotny sposób wpływają na sytuację materialną strony, a w konsekwencji na jej możliwości ponoszenia kosztów postępowania. Przenosząc te spostrzeżenia na grunt niniejszej sprawy uznano, że nie doszło w tej sprawie do zmiany okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę poprzedniego orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy. W dalszym ciągu oświadczenia skarżącego, uwzględniając nadto z urzędu te, które zostały złożone do akt sprawy o sygn. III SA/Gl 699/09, rodzą wątpliwości, które nie znajdują potwierdzenia w treści przedłożonych dokumentów źródłowych. Taki stan rzeczy ma miejsce przede wszystkim w kwestii niezbędnych wydatków skarżącego. Trzeba bowiem stwierdzić, że skarżący nie udokumentował w tej sprawie deklarowanej wysokości rzeczonych wydatków. Z kolei sumując udokumentowane i jedynie zdeklarowane koszty utrzymania gospodarstwa domowego w sprawie o sygn. akt III SA/Gl 699/09 otrzymano kwotę, która znacznie przekracza ujawnione w tej sprawie dochody skarżącego. Trzeba w tym miejscu zaakcentować nadto, że skarżący nie ustosunkował się do wezwania referendarza w części dotyczącej ewentualnego przyczyniania się do utrzymywania S.O.. Poprzednio skarżący wielokrotnie w tej sprawie podkreślał, że pomaga córce. Podobnie w druku PPF z dnia 15 lutego 2010 r. zeznał, że ma na utrzymaniu córkę S. - studentkę II roku uniwersytetu na terenie Wielkiej Brytanii. Z tego oświadczenia należy wyciągnąć wniosek, że skarżący w jakimś stopniu wspiera finansowo swoja córkę, studiującą za granicą. Za mankament dowodowy tej sprawy należy nadto uznać nadesłanie w tej sprawie wyciągu z rachunku walutowego (USD) skarżącego ze stanem na 2003 r. Aktualność tych danych jest tu wymagana w szczególności z uwagi na to, że żona skarżącego przebywa obecnie na terenie Stanów Zjednoczonych Ameryki i według deklaracji skarżącego jest zobowiązana do świadczenia alimentacyjnego. Zatem informacje o braku wpływów z tego tytułu na rzecz skarżącego można uznać za niepewne. Konkluzja ta doznaje wzmocnienia w uwagi na brak reakcji skarżącego na wezwanie z dnia 26 lutego 2010 r. w części dotyczącej wykorzystania przez skarżącego bądź jego córkę uprawnień płynących z ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.). Nie można tracić z pola widzenia w tej sprawie okoliczności otrzymywania przez skarżącego dochodu, który w chwili obecnej znacznie przekracza koszty sądowe, do których skarżący może być zobowiązany do poniesienia na obecnym etapie postępowania. Nie bez znaczenia dla zapadłego obecnie rozstrzygnięcia jest stan posiadania J.O.. Jest w tej sprawie bezsporne, że skarżący posiada kilka niewykorzystanych przez siebie składników mienia nieruchomego oraz że nie wskazał jakichkolwiek przyczyn, dla których przysługujące mu prawo do obciążenia czy nawet zbycia tych składników miałoby być wyłączone. Konkluzja ta ujęta została już w poprzednim orzeczeniu w przedmiocie prawa pomocy, a mimo to skarżący w dalszym ciągu tkwi w bezczynności w tym zakresie, bądź nie ujawnia wszystkich związanych z tym okoliczności. Wypada zauważyć, że pomimo przedłużonego terminu skarżący nie nadesłał zaświadczenia wymieniającego wszytkie osoby zameldowane w nieruchomości położonej w B.. W związku z powyższym na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.