I SA/Gl 788/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 1 lutego 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi I.M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych na skutek wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych postanawia 1) zwolnić skarżącą od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi w części przekraczającej kwotę 100,00 (słownie sto 00/100) złotych, 2) w pozostałym zakresie wniosek oddalić; Odpowiadając na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 1.500,00 zł, I.M. złożyła w Sądzie wniosek o zwolnienie od obowiązku uiszczenia tej opłaty. W motywach wniosku podniosła, że wraz z mężem zostali zobowiązani do uiszczenia wpisów sądowych w dwóch sprawach w łącznej kwocie 3.000,00 zł. Tymczasem, zgodnie z oświadczeniem skarżącej, budżet domowy jej czteroosobowej rodziny stanowi kwotę około 2.000,00 zł. Z treści oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, zawartego w druku PPF (nadesłanego w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego), wynika, że skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z mężem i dwójką dzieci. Skarżąca jest w posiadaniu domu jednorodzinnego o pow. 110 m2 (dom jest obciążony hipoteką na rzecz banku). Oświadczyła nadto, że osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie nie posiadają jakiegokolwiek majątku; syn jest uczniem gimnazjum a córka studiuje. Dochód tego gospodarstwa oszacowano na kwotę 3.450,00 zł brutto. I.M. podniosła nadto, że Urząd Skarbowy w T. zablokował wszystkie rachunki bankowe oraz zajął wynagrodzenia za pracę. Jednorazowo, w listopadzie 2009 r., zezwolił na wypłatę kwoty 1.800,00 zł. W wyniku analizy przywołanego wyżej oświadczenia w zestawieniu z zawartością akt sprawy, pismem z dnia 5 stycznia 2010 r., wezwano skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i nadesłanie dokumentów źródłowych. Odpowiadając na przywołane wyżej wezwanie I.M. (przy piśmie z dnia 17 stycznia 2010 r.) nadesłała plik dokumentów, w oparciu o które ustalono, co następuje. Łączny dochód w gospodarstwie domowym skarżącej wynosi około 2.700,00 zł netto. Skarżąca, na dzień 15 stycznia 2010 r. posiadała oszczędności na rachunku bankowym, który obsługuje m.in. jej wynagrodzenie za pracę, w kwocie 1.682,99 zł oraz kwotę 285,23 zł na otwartym koncie oszczędnościowym. Środki te są jednak przedmiotem zajęcia przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w T. i Urząd Miasta T. i do momentu wyznaczenia łącznego egzekutora pozostają na rachunkach bankowych. W stosunku do skarżącej wydano tytuł wykonawczy na kwotę 74.041,00 zł (należność główna). W gospodarstwie domowym skarżącej odnotowano zadłużenie na łączną kwotę około 3.600,00 zł (m.in. z tytułu dostawy mediów, zadłużenia wobec banku i gminy). Udokumentowane stałe wydatki stanowią kwotę około 640,00 zł (w tym wydatki na dostawę gazu do nieruchomości i rata kredytu w Banku A). Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: W punkcie wyjścia należało odnotować, że skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Rozstrzygnięcie przedmiotowego wniosku sprowadzało się więc do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej w skrócie: P.p.s.a. Stosownie bowiem do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – obejmującym między innymi zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (art. 245 § 3 cyt. ustawy) – uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z kolei przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w przywołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 137/05, niepubl.). Prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym winno być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawczyni nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Najogólniej rzecz ujmując, rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy polega na badaniu wzajemnej relacji aktywów strony wnioskującej, przy uwzględnieniu jej koniecznych wydatków, a pasywami, które w tej sytuacji przybierają postać niezbędnych kosztów postępowania sądowego. Analiza dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy nie pozwoliła uznać, że skarżąca jest w sytuacji na tyle trudnej, że można całkowicie odstąpić w jej przypadku od ogólnej zasady odpłatności postępowania sądowego. Należy w tym miejscu zwrócić uwagę skarżącej, że o ile wykazała skrupulatnie w tej sprawie ciążące na niej obciążenia, o tyle brak jest kompleksowej informacji co do wysokości wszystkich dochodów w jej gospodarstwie domowym, wszak, pomimo wyraźnego wezwania w tym zakresie, nie nadesłano zeznań podatkowych na potrzebę podatku dochodowego od osób fizycznych. Trzeba przy tym nadto zauważyć, że dokumenty wskazujące na zadłużenie skarżącej bądź jej męża mogą nie odzwierciedlać aktualnego stanu rzeczy, gdyż np. pismo B w T. wskazuje na stan zaległości na dzień 14 września 2009 r. Ocena sytuacji skarżącej uzasadnia wszak wniosek, że wskazana przesłanka zwolnienia częściowego w stosunku do niej zachodzi i że bez wspomnianego niebezpieczeństwa uszczerbku utrzymania koniecznego może ona – na tym etapie postępowania - uiścić jedynie ułamek kosztów, o którym mowa w sentencji. Przyjęto, że kwota 100,00 zł tytułem wpisu sądowego od skargi leży w granicach możliwości finansowych skarżącej. W toku podjętych rozważań zwrócono uwagę przede wszystkim na relatywnie wysoką kwotę wpisu sądowego od skargi (1.500,00 zł). Dodatkowo nie stracono z pola widzenia ciążących na skarżącej i jej mężu zaległościach. Należy nadto podkreślić, że orzeczenie o częściowym zwolnieniu od kosztów sądowych jest rozstrzygnięciem, które zabezpiecza prawo do sądu strony skarżącej, a jednocześnie nie skutkuje przeniesieniem na współobywateli konieczności ponoszenia pełnych kosztów prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 588/06, LEX nr 191863). Mając powyższe na uwadze, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.