I SA/Gl 791/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 5 czerwca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulgi płatniczej – rozłożenie na raty zaległości podatkowej w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym ustanowienia adwokata p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Prawomocnym postanowieniem z dnia 26 września 2012 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Uznano wówczas, że J. G. nadesłał jedynie szczątkową dokumentację obrazującą jego sytuację majątkową. W treści uzasadnienia tamtego orzeczenia zwrócono m.in. uwagę na te dokumenty, które pomimo wezwania, nie nadesłano na potrzebę rozstrzygnięcia poprzedniego wniosku. Pismem procesowym z dnia 9 kwietnia 2013 r. skarżący ponownie wystąpił do Sądu z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. W tych ramach, nawiązując do "bardzo złego stanu finansowego jego rodziny", zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Przy piśmie nadesłano oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania, tj. załącznik do rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 15 kwietnia 2010 r. (poz. 418). W dniu 25 kwietnia 2013 r. (data nadania w urzędzie pocztowym), w następstwie wezwania referendarza sądowego, wpłynął do Sądu urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy (druk PPF z dnia 24 kwietnia 2013 r.), w którym skarżący wystąpił o ustanowienie dla niego adwokata. Pismem z dnia 29 kwietnia 2013 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia ww. wniosku – w terminie 7 dni - przez: 1) wykazanie za pomocą kopii stosownych dokumentów (np. rachunki, faktury za media, w tym: gaz, woda, energia elektr., telefon; potwierdzenia wpłat z tytułu ubezpieczenia, itp.) jakiego rzędu kwoty aktualnie obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; dodatkowo należało przedstawić dokumenty potwierdzające zapłatę ww. należności np. potwierdzenia przelewu, wpłaty gotówkowe, inne; w przypadku występowania zaległości z tytułu tychże wydatków należy przedstawić aktualne zaświadczenia właściwych podmiotów potwierdzające tę okoliczność; w tych ramach należało nadto wskazać, kto i w jakim zakresie partycypuje w ponoszeniu ww. opłat; 2) przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i pozostałe osoby pozostające/zameldowane (zamieszkałe) w gospodarstwie domowym, w tym rozliczeniowo-oszczędnościowych, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich czterech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, a w razie likwidacji któregokolwiek z nich w roku 2013 – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku; 3) udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów – należało w tym celu nadesłać zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich czterech miesięcy (zaświadczenia winny zawierać adnotację o sposobie wypłaty środków (np. przelew bankowy, wypłata gotówką, inne) – ten punkt wezwania dotyczy wszystkich domowników pozostających w gospodarstwie domowym; dla udokumentowania dochodów z działalności gospodarczej (D. G.) należało nadesłać kopie dokumentów księgowych obrazujących wynik finansowy działalności gospodarczej w okresie ostatnich czterech miesięcy, w tym przede wszystkim księgi przychodów i rozchodów (pełna wersja z opisem zdarzeń gospodarczych), deklaracji VAT, raportów kasowych; w tych ramach należało nadto nadesłać aktualną ewidencję środków trwałych i wartości niematerialnych prowadzonej działalności; 4) przedłożenie kopii zeznań podatkowych za 2012 r. (ten punkt wezwania dotyczy wszystkich osób zameldowanych/zamieszkałych w domu w R. [...]); 5) nadesłanie zaświadczenia właściwego urzędu pracy potwierdzające status żony skarżącego jako osoby bezrobotnej; 6) oszacowanie wysokości wydatków związanych z utrzymaniem "studiującej córki"; 7) złożenie wyjaśnień, czy syn skarżącego w dalszym ciągu spłaca zaległości podatkowe w ratach po 1500 zł miesięcznie. W przywołanym piśmie sądowym referendarz pouczył skarżącego, że niezastosowanie się do wezwania w zakreślonym wyżej terminie i zakresie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej w skrócie: "P.p.s.a."). W wezwaniu doręczonym skarżącemu w dniu 6 maja 2013 r. zobowiązano nadto J. G. do jednoznacznego sprecyzowania zakresu jego wniosku pod rygorem przyjęcia tego, który wynika z urzędowego formularza. Wezwanie referendarza sądowego z dnia 29 kwietnia 2013 r. pozostało bez odpowiedzi do dnia dzisiejszego. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: W punkcie wyjścia należy podkreślić, że przedmiotem niniejszego rozstrzygnięcia jest wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym ustanowienia adwokata. Taki zakres rozstrzygnięcia jest konsekwencją rygoru przyjętego w wezwaniu referendarza sądowego z dnia 29 kwietnia 2013 r. Jendakowoż zakres ten wynika z urzędowego formularza wniosku, który de facto inicjuje postępowanie w przedmiocie prawa pomocy w ujęciu formalnym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, czyli w świetle art. 245 § 3 przywołanej ustawy obejmującym m. in. ustanowienie adwokata, następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie tego faktu. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez nią dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności, co do tego, iż nie jest ona w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Należy w tym miejscu zauważyć, iż wniosek z dnia 24 kwietnia 2013 r. jest drugim wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym w tejże sprawie, zatem jego rozpoznanie winno nastąpić przy uwzględnieniu regulacji płynącej z art. 165 P.p.s.a. Zgodnie z jego treścią, postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Z kolei przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" zgodnie z utrwalonym dotychczas orzecznictwem rozumie się wszelkie zmiany zarówno w okolicznościach faktycznych jak i w obowiązujących przepisach prawnych, które uzasadniają wydanie postanowienia o odmiennej treści, niż to które swego czasu zapadło (por. postanowienia NSA z dnia 15 kwietnia 2008 r. sygn. akt II FZ 106/08, LEX nr 471131 oraz z dnia 11 stycznia 2010 r. sygn. akt II OZ 1161/09, LEX nr 601096). Chodzi tu o takie zmiany, które w istotny sposób wpływają na sytuację materialną strony, a w konsekwencji na jej możliwości ponoszenia kosztów postępowania. Na gruncie przywołanego wyżej stanowiska judykatury należy stwierdzić, że skarżący nawet nie podjął próby umożliwienia zbadania, czy w jego przypadku doszło do jakiejkolwiek zmiany okoliczności. Wezwanie referendarza sądowego, które w swej treści zawierało precyzyjnie sformułowany zakres żądanych dokumentów, pozostało bez odpowiedzi do dnia dzisiejszego. Wezwanie to skonstruowane było w ten sposób, aby umożliwić skarżącemu udokumentowanie także tych okoliczności stanu faktycznego, które w toku rozpoznania poprzedniego wniosku budziły wątpliwości, bądź na które skarżący nie udzielił wówczas w ogóle odpowiedzi. W dalszym ciągu nie jest więc znana Sądowi sytuacja materialna skarżącego, jak i członków jego gospodarstwa domowego, w stopniu który pozwoliłby na rzetelną i kompleksową ocenę jego możliwości w partycypacji w kosztach sądowych tego postępowania. Wnikliwe zbadanie wszystkich okoliczności stanu faktycznego ma w tej sprawie szczególne znaczenie, wszak w tej kategorii spraw, tj. dotyczących ulg płatniczych, wynagrodzenie pełnomocnika procesowego, o którego ustanowienie skarżący tutaj wnosi, stanowi zaledwie 240 zł (patrz § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu; Dz. U. z 2013 r., poz. 461). Przyjmuje się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, że im bardziej wnioskodawca zobrazuje, udokumentuje swoją sytuację materialną, tym większe możliwości wnikliwej oceny ma sąd administracyjny. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 § 1 P.p.s.a. Zgodnie bowiem z tym przepisem ciężar dowodu spoczywa na stronie, która wnosi o przyznanie prawa pomocy (patrz postanowienie z dnia 4 kwietnia 2013 r., sygn. akt I FPP 5/13; dostępne na stronie internetowej: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Co znamienne, w tym kolejnym już postępowaniu w przedmiocie prawa pomocy, nie dochodzi do zmiany ciężaru dowodu w zakresie wystąpienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Obowiązek ten ponownie ciąży na wnioskodawcy, który zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. powinien wykazać, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W związku z powyższym, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., przy uwzględnieniu art. 165 tej ustawy, orzeczono jak w sentencji.