I SA/Gl 80/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Kornacki (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 25 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi H. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania z wniosku o wszczęcie postępowania egzekucyjnego w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych p o s t a n a w i a : odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżący H. S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na oznaczone w sentencji postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. z dnia [...], nr [...], odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie wniosku skarżącego o wszczęcie postępowania egzekucyjnego przeciwko Wójtowi Gminy P. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I z dnia 27 stycznia 2015 r. wezwano skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł, w terminie siedmiu dni, pod rygorem odrzucenia skargi. Odpowiadając w terminie na powyższe wezwanie strona wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. W nadesłanym następnie wypełnionym formularzu "PPF" skarżący zaznaczył, że gospodaruje samotnie i nie posiada żadnych nieruchomości ani przedmiotów o wartości przekraczającej 3.000 Euro. Wskazał, że pobiera rentę, nie podając jednak jej wysokości. Pismem z dnia 5 marca 2015 r. referendarz sądowy wezwał stronę do uzupełnienia w terminie siedmiu dni danych zawartych we wniosku poprzez: 1/ nadesłanie zaświadczenia wymieniającego wszystkie osoby zameldowane pod adresem miejsca zamieszkania skarżącego oraz ewentualne wyjaśnienie, jakie relacje rodzinne łączą te osoby ze skarżącym; 2/ udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym (zaznaczono, że należy w tym celu nadesłać potwierdzenie wypłaty renty za ostatni miesiąc, kopię decyzji ustalającej jej wysokość albo zaświadczenie organu rentowego o wysokości tego świadczenia do wypłaty za ostatni miesiąc, a także ewentualnego zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy); 3/ przedłożenie kopii zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2014 (lub rocznego obliczenia podatku przez organ rentowy) złożonych przez skarżącego oraz inne ewentualne osoby pozostające z nim gospodarstwie domowym, a jeżeli zeznania te nie zostały jeszcze złożone – za rok 2013; 4/ przedstawienie wyciągów z wszelkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy (w przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało nadesłać potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz o sposobie ich spłaty w okresie ostatnich trzech miesięcy); 5/ wskazanie przyczyn, dla których we wniosku pominięto należące do skarżącego budynki, wspomniane np. w uzasadnieniu postanowienia tutejszego Sądu z dnia 7 marca 2005 r. o sygn. akt I SA/Gl 1581/04 (zaznaczono, że wyjaśnienia te powinny być odpowiednio udokumentowane także w razie zbycia tego majątku przez przedłożenie np. kopii umowy sprzedaży oraz wskazanie sposobu, w jaki wykorzystano środki uzyskane od nabywcy); 6/ przedstawienie kopii faktur lub rachunków obrazujących aktualną wysokość wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego oraz leczeniem i zakupem leków, a także dokumentów potwierdzających zapłatę tych należności lub wysokość ewentualnych zaległości w tym zakresie; 7/ sprecyzowanie kwoty posiadanych zasobów pieniężnych, bowiem w rubryce nr 7.2.2. nadesłanego formularza "PPF", poświęconej tej kwestii, zamieszczone zostało nieczytelne sformułowanie. W wyznaczonym terminie skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów, ani nie udzielił informacji, o które się do niego zwrócono. Tym niemniej odpowiedział na wezwanie pismem, w którym użył ordynarnego i obraźliwego języka. Wyraził oburzenie tym, że wezwanie podaje w wątpliwość prawdziwość złożonych przez niego oświadczeń. Podniósł, że stan jego zdrowia oraz dochody są objęte tajemnicą. Zwrócił też uwagę, iż w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 1023/14 złożył wniosek o wyłączenie Sądu. W związku z tym ostatnim stwierdzeniem oraz mając na względzie, iż w ww. sprawie wystosowano wezwanie dotyczące zakresu złożonego wniosku o wyłączenie sędziów i referendarzy sądowych, rozpoznanie wniosku w przedmiocie prawa pomocy odłożono do czasu wyjaśnienia tej kwestii. Należy w tym miejscu wskazać, że w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 1023/14 na podstawie zarządzenia Przewodniczącego Wydziału I z dnia 12 marca 2015 r. uznano, że zawarty w piśmie skarżącego z dnia 9 marca 2015 r. "wniosek o wyłączenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach" stanowi wniosek o wyłączenie wszystkich sędziów i referendarzy sądowych tutejszego Sądu. Jednocześnie wezwano skarżącego do uzupełnienia braków formalnych tego wniosku poprzez: określenie osoby (tożsamości) sędziów i referendarzy sądowych, których wniosek dotyczy, podanie przyczyny uzasadniającej wyłączenie w odniesieniu do każdego sędziego i referendarza sądowego, powołanie okoliczności lub dowodów uprawdopodobniających istnienie przyczyny wyłączenia – w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia wniosku o wyłączenie bez rozpoznania. Nadto zwrócono skarżącemu uwagę, że jeżeli jego intencją było złożenie wniosku o wyłączenie sędziów i referendarzy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach również w innych sprawach z jego udziałem, to winien to wyraźnie oświadczyć poprzez wskazanie sygnatur spraw, których wniosek ma dotyczyć, pod rygorem przyjęcia, że wniosek o wyłączenie dotyczy jedynie sprawy o sygn. akt I SA/Gl 1023/14. W odpowiedzi skarżący oświadczył, iż nigdy takiego wniosku nie składał. Wobec powyższego na podstawie zarządzenia Przewodniczącego Wydziału I z dnia 7 kwietnia 2015 r. uznano, że skarżący nie złożył wniosku o wyłączenie wszystkich sędziów i referendarzy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach (k. 91 akt powołanej sprawy). Z kolei postanowieniem z dnia 17 kwietnia 2015 r. wydanym w niniejszej sprawie referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu podniósł, że strona pomimo wezwania nie nadesłała żadnego z wymienionych w nim dokumentów i nie złożyła oświadczeń mogących wyjaśnić wskazane w nim wątpliwości, kwestionując jedynie prawidłowość i potrzebę tego wezwania. W rezultacie brak jakichkolwiek dokumentów źródłowych uniemożliwił ustalenie sytuacji skarżącego. W sprzeciwie, złożonym w terminie do dokonania tej czynności, strona wniosła o "stwierdzenie nieważności" postanowienia z dnia 17 kwietnia 2015 r. z uwagi na skierowany wcześniej wniosek o wyłączenie Sądu. Skarżący ponownie używając obraźliwego słownictwa zakwestionował słuszność wydanego przez referendarza sądowego rozstrzygnięcia. Nadto wypada zauważyć, że strona kilkukrotnie wnosiła już o przyznanie prawa pomocy w różnych postępowaniach przed Sądem, lecz wnioski te w większości przypadków były oddalane, przykładowo postanowieniami Sądu z dnia 7 marca 2005 r. o sygn. akt I SA/Gl 1581/04 i I SA/Gl 1582/04. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a.") w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z kolei w myśl art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym, czyli stosownie do art. 245 § 3 P.p.s.a. obejmującym np. zwolnienie od opłat sądowych, może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zwolnienie od kosztów sądowych stanowi wyjątek od zasady ich uiszczania, mający zastosowanie jedynie w sytuacjach, gdy jest to konieczne dla zapewnienia stronie skarżącej prawa do sądu. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podnosi się, że wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 881/11, opubl. w Lex nr 1069777). Ponadto, stosownie do art. 255 P.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Czynności określone w powołanym przepisie podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący wezwany do uzupełnienia oświadczenia winien z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. W jego interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 czerwca 2014 r., sygn. akt II FZ 911/14, opubl. w Lex nr 1481720). W przypadku, gdy sąd, w celu uzyskania pełniejszego obrazu sytuacji rodzinnej i majątkowej wnioskodawcy, wzywa go do złożenia dodatkowych oświadczeń czy dokumentów źródłowych, wnioskodawca powinien uczynić zadość takiemu wezwaniu, a nie może go realizować wybiórczo czy w sposób niedokładny, a tym bardziej ignorować. Uchylając się od pełnej współpracy z sądem w wyjaśnianiu niejasności związanych z rzeczywistymi możliwościami finansowymi, wnioskodawca powinien mieć świadomość, że ponosi w ten sposób ryzyko stwierdzenia przez sąd, że nie wykazał spełniania przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 lipca 2014 r., sygn. akt II GZ 393/14, opubl. w Lex nr 1495223). Przechodząc na grunt niniejszej sprawy zauważyć trzeba, że skarżący nie wykonał wezwania referendarza sądowego i nie nadesłał żadnego z wymienionych w nim dokumentów. Zakwestionował jedynie jego zasadność, czyniąc to w sposób nie odpowiadający standardom korespondencji o charakterze urzędowym. Jednocześnie nie można uznać, że nie miał świadomości, jakie następstwa pociągnie za sobą niewykonanie tego wezwania. Godzi się podkreślić, że wezwanie do uzupełnienia danych zawartych we wniosku, wystosowane na podstawie powołanego wyżej art. 255 P.p.s.a., było jak najbardziej uzasadnione z uwagi na wątpliwości dotyczące faktycznego stanu majątkowego strony. Bezzasadne jest twierdzenie skarżącego, że wezwanie to było bezprawne, wkraczało w kwestie objęte tajemnicą czy też naruszało jego dobra osobiste. Nie można bowiem tracić z pola widzenia, że w sprawach o sygn. akt I SA/Gl 1581/04 i I SA/Gl 1582/04 ustalono, że wnioskodawca pozostawał we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną oraz był właścicielem dwóch budynków: mieszkalnego i gospodarczego. Tymczasem brak dokumentacji źródłowej uniemożliwiał weryfikację tych twierdzeń, a co za tym idzie wolną od wątpliwości ocenę możliwości płatniczych strony. Na koniec odnieść się należy do podnoszonego w sprzeciwie zarzutu nieważności postanowienia referendarza sądowego. Stąd warto powtórzyć, że w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 1023/14 ostatecznie uznano, że skarżący nie złożył wniosku o wyłączenie sędziów i referendarzy sądowych tut. Sądu wobec jego wyraźnego oświadczenia w tym zakresie. Tym niemniej uznanie to poprzedzone było czynnościami mającymi na celu wyjaśnienie zakresu złożonego wniosku oraz uzupełnienie jego braków formalnych. Na marginesie wypada zwrócić uwagę, że przepisy procedury sądowoadministracyjnej nie przewidują instytucji wyłączenia sądu, ale poszczególnych sędziów. O ile żaden przepis nie wymaga, aby przyczyny uprawdopodabniające wyłączenie sędziego były zindywidualizowane w stosunku do każdego sędziego objętego wnioskiem, bowiem ta sama przyczyna może dotyczyć wszystkich sędziów, to jednak niewskazanie na konkretnego sędziego (sędziów) z imienia i nazwiska czyni niemożliwym rozpoznanie wniosku (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 stycznia 2015 r., sygn. akt II OZ 3/15, opubl. w Lex nr 1624494). W związku z powyższym słusznie wnioskowi o przyznanie prawa pomocy złożonemu w niniejszej sprawie nadano bieg. Niemniej jednak nie wpłynęło to na ocenę, że strona nie wykazała, aby nie była w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Mając powyższe na uwadze, orzeczono jak w sentencji postanowienia, na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.