I SA/Gl 80/15

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 5 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi H. Ś. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania z wniosku o wszczęcie postępowania egzekucyjnego w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Prawomocnym postanowieniem z dnia 25 maja 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Zważono wówczas, że skarżący nie przedłożył do akt sprawy, pomimo wezwania referendarza sądowego, żadnych dokumentów obrazujących jego sytuację materialną. Zamiast tego zakwestionował jedynie zasadność wezwania, czyniąc to w sposób nie odpowiadający standardom korespondencji o charakterze urzędowym. Wskazane na wstępie orzeczenie utrzymano w mocy, wszak postanowieniem z dnia 7 lipca 2015 r. (sygn. akt II FZ 520/15) Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie skarżącego, akcentując bierną postawę procesową skarżącego w przedmiocie dokumentowania sytuacji majątkowej. W dalszej kolejności skarżący wniósł ponownie o przyznanie prawa pomocy, lecz w wyniku braku formalnego, jego wniosek pozostawiono bez rozpoznania mocą zarządzenia referendarza sądowego z dnia 10 grudnia 2015 r. Kolejny w tej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy zawarty został w piśmie procesowym skarżącego z dnia 8 lutego 2016 r. W tych ramach H. Ś. wystąpił o zwolnienie od opłat sądowych. Wniosek ów został następnie złożony na urzędowym formularzu z dnia 3 marca 2016 r., w którym skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie rzecznika patentowego. Pismem z dnia 11 kwietnia 2016 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia ww. wniosku – w terminie 7 dni - przez: wykazanie za pomocą kopii stosownych dokumentów (np. rachunki, faktury za media, w tym: gaz, woda, energia elektr., telefon; potwierdzenia wpłat z tytułu: ubezpieczenia, czynszu, opieki medycznej, gospodarowania odpadami; kopie układów ratalnych itp.) jakiego rzędu kwoty aktualnie obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; dodatkowo należało przedstawić dokumenty potwierdzające zapłatę ww. należności np. potwierdzenia przelewu, wpłaty gotówkowe, inne; w przypadku występowania zaległości z tytułu tychże wydatków należało przedstawić aktualne zaświadczenia właściwych podmiotów potwierdzające tę okoliczność; w tych ramach należało nadto wskazać kto ewentualnie partycypuje w ponoszeniu rzeczonych opłat; 2) przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i osoby pozostające w jego gospodarstwie domowym, w tym rozliczeniowo-oszczędnościowych, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich czterech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty; 3) udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów w okresie ostatnich czterech miesięcy; zaświadczenia zakładów pracy winny zawierać informację o sposobie wypłaty wynagrodzenia w kwocie netto (wypłata gotówką, przelew bankowy, inne); w przypadku dochodu z tytułu renty bądź emerytury należało nadesłać potwierdzenie odbioru ostatniej wypłaty świadczenia lub aktualną decyzję ZUS; 4) w sytuacji, gdy skarżący jest osobą bezrobotną to należało nadesłać zaświadczenie właściwego urzędu pracy w tym zakresie; 5) nadesłanie odpisów zeznań podatkowych za 2014 r. i 2015 r. (jeśli zostały sporządzone; w tych ramach można było ewentualnie nadesłać zeznania i informacje podatkowe za 2015 r.); ten punkt wezwania dotyczy również osób pozostających w gospodarstwie domowym skarżącego. W przybliżonym wyżej wezwaniu pouczono skarżącego, że ilekroć jest w nim mowa o osobach pozostających w gospodarstwie domowym skarżącego, należy przez to rozumieć wszystkie te osoby, które współkształtują sytuację materialną skarżącym, np. poprzez uczestniczenie w kosztach utrzymania wspólnego miejsca zamieszkania. Pouczono nadto skarżącego, że niezastosowanie się do wezwania w wyżej zakreślonym terminie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej w skrócie: "P.p.s.a."). Niezależnie od pkt I wezwania, zobowiązano nadto skarżącego do jednoznacznego określenia zakresu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wyjaśniono przy tym, że w druku PPF skarżący zakreślił "zwolnienie od kosztów sądowych" i "ustanowienie rzecznika patentowego". W dalszej kolejności poinformowano skarżącego, że rzecznik patentowy nie jest uprawniony do reprezentacji strony w postępowaniu przed sądem administracyjnym w sprawie dotyczącej postępowania egzekucyjnego. Z wrócono przy tym uwagę, że w przypadku braku odpowiedzi na ten punkt wezwania w terminie 7 dni, zostanie przyjęte, że skarżący ubiega się wyłącznie o zwolnienie od kosztów sądowych. W zakreślonym siedmiodniowym terminie skarżący oświadczył (patrz pismo z 25 kwietnia 2016 r.), że nie jest obywatelem RP, a zatem nie posiada żadnych dokumentów. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. W punkcie wyjścia należy podkreślić, że przedmiotem niniejszego rozstrzygnięcia jest wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych. Taki zakres rozstrzygnięcia jest konsekwencją rygoru przyjętego w wezwaniu referendarza sądowego z dnia 11 kwietnia 2016 r. Tytułem wyjaśnienia należy odnotować, że w ww. wezwaniu poinformowano skarżącego, że rzecznik patentowy nie może występować w imieniu skarżącego w postępowaniu sądowym dotyczącym postępowania egzekucyjnego. Z tych względów wezwano go do jednoznacznego określenia zakresu wniosku pod rygorem przyjęcia, że ogranicza się on wyłącznie do zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący nie ustosunkował się jednakowoż do tej części wezwania. Należy jeszcze odnotować, że wniosek o ustanowienie rzecznika patentowego nie mógł odnieść zamierzonego skutku przyjąwszy nawet, że taka była intencja skarżącego. Zgodnie bowiem z treścią art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 11 kwietnia 2001 r. o rzecznikach patentowych (Dz. U. z 2016 r., poz. 221 ze zm.), "rzecznik patentowy występuje w charakterze pełnomocnika w postępowaniu przed Urzędem Patentowym, sądami i organami orzekającymi w sprawach własności przemysłowej, z wyjątkiem występowania w charakterze pełnomocnika w postępowaniu karnym i postępowaniu karnym skarbowym." Z treści tego przepisu wynika jednoznacznie, że rzecznik patentowy nie może występować w niniejszym postępowaniu sądowym w charakterze pełnomocnika procesowego. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, czyli w świetle art. 245 § 3 przywołanej ustawy obejmującym m. in. zwolnienie od kosztów sądowych, następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie tego faktu. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez nią dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności, co do tego, iż nie jest ona w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Należy w tym miejscu zauważyć, iż druk z dnia 3 marca 2016 r. stanowi kolejny w tej sprawie wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Pierwszego z nich nie uwzględniono mocą postanowienia z dnia 25 maja 2015 r. Drugi nie spełnił wymogów formalnych, więc nawet nie doszło do oceny sytuacji materialnej skarżącego przez pryzmat art. 246 § 1 P.p.s.a. W chwili obecnej, rozpoznanie aktualnego wniosku winno nastąpić przy uwzględnieniu regulacji płynącej z art. 165 P.p.s.a. Zgodnie z jego treścią, postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Z kolei przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" zgodnie z utrwalonym dotychczas orzecznictwem rozumie się wszelkie zmiany zarówno w okolicznościach faktycznych jak i w obowiązujących przepisach prawnych, które uzasadniają wydanie postanowienia o odmiennej treści, niż to które swego czasu zapadło (por. postanowienia NSA z dnia 15 kwietnia 2008 r. sygn. akt II FZ 106/08, LEX nr 471131 oraz z dnia 11 stycznia 2010 r. sygn. akt II OZ 1161/09, LEX nr 601096). Chodzi tu o takie zmiany, które w istotny sposób wpływają na sytuację materialną strony, a w konsekwencji na jej możliwości ponoszenia kosztów postępowania. Na gruncie przywołanego wyżej stanowiska judykatury należy stwierdzić, że skarżący nawet nie podjął próby umożliwienia zbadania, czy w jego przypadku doszło do jakiejkolwiek zmiany okoliczności. Wezwanie referendarza sądowego, które w swej treści zawierało precyzyjnie sformułowany zakres żądanych dokumentów, pozostało bez odpowiedzi do dnia dzisiejszego. Wezwanie to skonstruowane było w ten sposób, aby umożliwić skarżącemu udokumentowanie także tych okoliczności stanu faktycznego, których nie wyjaśniono już w poprzednim postępowaniu zakończonym orzeczeniem z 25 maja 2015 r. W dalszym ciągu nie jest więc znana Sądowi sytuacja materialna skarżącego, w stopniu który pozwoliłby na rzetelną i kompleksową ocenę jego możliwości w partycypacji w kosztach sądowych tego postępowania. Przyjmuje się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, że im bardziej wnioskodawca zobrazuje, udokumentuje swoją sytuację materialną, tym większe możliwości wnikliwej oceny ma sąd administracyjny. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 § 1 P.p.s.a. Zgodnie bowiem z tym przepisem ciężar dowodu spoczywa na stronie, która wnosi o przyznanie prawa pomocy (patrz postanowienie z dnia 4 kwietnia 2013 r., sygn. akt I FPP 5/13; dostępne na stronie internetowej: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Należy przyjąć, że środki procesowe, do których zalicza się wezwanie strony do uzupełnienia złożonego wniosku (art. 255 P.p.s.a.), mają na celu zagwarantowanie stronie postępowania jej praw, powinny być z tego powodu wykorzystywane w sposób właściwy i służący ich realizacji. Przekonanie, że skarżący składając w niniejszym postępowaniu wniosek o przyznanie prawa pomocy uchybił swoim obowiązkom rzetelnego wywiązania się z wymogu przedstawienia rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych prowadziło tym samym do oddalenia zgłoszonego żądania jako opartego na innym celu aniżeli potrzeba uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych z powodu braku środków na opłacenia kosztów postępowania we własnym zakresie. W związku z powyższym, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., przy uwzględnieniu art. 165 tej ustawy, orzeczono jak w sentencji.