I SA/Gl 804/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Bożena Pindel (spr.) po rozpoznaniu w dniu 23 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. K. na postanowienie Poczty Polskiej S.A. Centrum Obsługi Finansowej w K. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych wobec wniosku skarżącego z dnia 10 lipca 2013 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 100 zł skarżący J. K. złożył wniosek z dnia 10 lipca 2013 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Uzasadniając to żądanie, wpierw podjął polemikę z wywodami odpowiedzi na skargę. Następnie oznajmił, że razem z żoną znajdują się w trudnej sytuacji materialnej: brakuje im środków na zakup leków; spłacają należności względem banków (miesięczne raty: 1.800 zł i 600 zł). Zobowiązania te, jak zasygnalizował, zostały zaciągnięte przede wszystkim z uwagi na kłopoty zdrowotne i rozpoczęcie przez jego żonę działalności gospodarczej (jej wykonywanie jest obecnie zawieszone). Dalej oświadczył, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z żoną. Mieszkają w lokalu komunalnym o powierzchni 44 m2. Nie posiadają żadnego majątku poza ogródkiem, starymi meblami i telewizorem, niegdyś pozostającymi w dyspozycji jego teściów. Utrzymują się z emerytury, której wysokość w przypadku skarżącego wynosi 3082,03 zł brutto, a jego żony – 1663 zł brutto. Dodatkowym źródłem dochodów są zlecenia, jakie skarżący przyjmuje, co jest niezbędne ze względu na duże opłaty za mieszkanie. Nie w każdym miesiącu znajduje jednak zatrudnienie. Obecnie świadczy usługi w wymiarze od 84 do 120 godzin w cenie 7 zł za godzinę. Będąc następnie wezwany przez referendarza sądowego do uzupełnienia tych danych, skarżący złożył pismo z dnia 28 lipca 2013 r. z plikiem dokumentów. Zgodnie z oświadczeniem, nie jest on w stanie udokumentować opłat za materiał opałowy (jak podał – wynoszą one 2.500 zł rocznie), kosztów leczenia, ani faktu zawieszenia przez żonę wykonywania działalności gospodarczej, gdyż dokumentami takimi nie dysponuje. Posiadają z żoną "osobny ROR"; nie mają natomiast lokat, ani kont rozliczeniowo-oszczędnościowych. Załączona do pisma dokumentacja wskazuje na osiąganie przez małżonków dochodów z tytułu ich świadczeń emerytalnych (razem: 4.023,73 zł netto) i zleceń przyjmowanych przez skarżącego (średnio: 1.166,92 zł netto). Łączna wysokość udokumentowanych miesięcznych wydatków wynosi z kolei 3.330,24 zł. Składają się na nią następujące koszty: czynsz (278,32 zł), woda (141,87 zł), gaz (95,15 zł), prąd (59,26 zł), telewizja, internet i telefon (142,78 zł), podatek od nieruchomości (40,50 zł), ubezpieczenie skarżącego (68,25 zł) oraz zobowiązania małżonków względem banków (raty w wysokości 603,09 zł, 1593,76 zł oraz 307,26 zł). W ramach prezentacji stanu zdrowia skarżący wykazał, że w ubiegłym roku przeszedł zabieg operacyjny, a także, że u niego i jego żony stwierdzono lekki stopień niepełnosprawności oraz obniżoną zdolność do wykonywania pracy. W dniu 14 sierpnia 2013 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zasadniczym motywem rozstrzygnięcia było stwierdzenie, że skarżący ma możliwości partycypowania w kosztach postępowania, na co wskazuje zestawienie dochodów i wydatków w jego gospodarstwie domowym. Poza tym referendarz sądowy zwrócił uwagę, że nie zostały przedstawione wyciągi z rachunku bankowego, z którego w dniu 2 maja 2013 r. żona skarżącego przelała 800 zł na rachunek skarżącego. Za niezrozumiałe uznał też twierdzenie o niemożności udokumentowania zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej. Ponadto, powołując się na orzecznictwo sądowe, zaznaczył, że zobowiązania prywatne strony nie mają pierwszeństwa przed publicznymi, a brak profesjonalnego pełnomocnika na obecnym etapie postępowania nie stanowi przeszkody do rozpoznania sprawy. Odpis tego orzeczenia w dniu 23 sierpnia 2013 r. doręczono skarżącemu, który w dniu 30 sierpnia 2013 r. wniósł od niego sprzeciw. W piśmie tym zaakcentował, że nie zostały uwzględnione wydatki, jakie z żoną ponoszą na spłatę jednego z zobowiązań względem banków. Pominięto też koszty leczenia, które, jak oświadczył, wynoszą 200 zł miesięcznie. Do tego dochodzi: ubezpieczenie żony (42 zł na kwartał), a od lipca bieżącego roku – także opłata za wywóz śmieci (30 zł). Wyjaśnił, że wspomniany wyżej rachunek bankowy jego żony utworzono w związku z zawarciem umowy kredytu konsolidacyjnego i obecnie jest on zasilany wyłącznie kwotą wymaganą do opłacenia jego prowadzenia. Udokumentował zawieszenie (w dniu 1 września 2011 r. – na dwa lata) i wykreślenie (w dniu 28 sierpnia 2013 r.) działalności gospodarczej, którą prowadziła jego żona. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Na wstępie wymaga wyjaśnienia, że w rozpatrywanym przypadku zastosowanie ma art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. - Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), następnie powoływanej jako: p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Przedstawienie motywów podjętego rozstrzygnięcia należy z kolei rozpocząć od podkreślenia, że prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania i z tego powodu jego przyznanie następuje jedynie w wyjątkowej sytuacji, a mianowicie wówczas, kiedy ograniczone możliwości płatnicze strony lub ich brak pozbawiają ją możności skorzystania z przysługującego jej prawa do sądu. Przeszkoda ta oczywiście musi być realna. By stwierdzić jej istnienie, trzeba więc poznać sytuację wnioskodawcy. Niezbędne jest przy tym zaakcentowanie, że to na nim spoczywa ciężar przekonania oceniającego do zasadności żądania i to niezależnie od tego, jaki jest zakres przedmiotowy takiego wniosku. Domaganie się równocześnie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata, czyli prawa pomocy w zakresie całkowitym, podlega bowiem uwzględnieniu, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 p.p.s.a.). Wykazanie przez niego niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny jest z kolei niezbędne do przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym, na które składa się tylko zwolnienie od określonych kosztów sądowych lub tylko ustanowienie wspomnianego pełnomocnika (art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a.). W orzecznictwie sądów administracyjnych akcentuje się zasadność zastosowania omawianej instytucji w przypadkach osób pozostających w wyjątkowo trudnym położeniu materialnym np. osób żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, zaś pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów postępowania jest obiektywnie niemożliwe (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 717/11, LEX nr 1103043), osób bezrobotnych, samotnych, bez źródeł stałego dochodu i majątku (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 797/11, LEX nr 1104128). Zarazem podkreśla się, że w pierwszej kolejności wnioskodawca powinien jednakże sam podjąć próbę zgromadzenia stosownych środków, czyli właściwie zaplanować wydatki i poczynić oszczędności do granic zabezpieczenia utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 826/11, LEX nr 1104143). Analiza stanu faktycznego przedstawionego w niniejszej sprawie nie pozwala na uznanie, by skarżący spełniał przesłanki przyznania prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie, a decydujące znaczenie dla tej kwalifikacji ma ocena jego zdolności płatniczej. Nie może umknąć uwadze, że skarżący i jego żona osiągają miesięcznie stały dochód w łącznej wysokości 4.023,73 zł netto, który ulega powiększeniu średnio o 1.166,92 zł netto z tytułu zleceń wykonywanych przez skarżącego. Oznacza to, że po odjęciu wydatków udokumentowanych (3.330,24 zł) oraz deklarowanych na opał, leczenie, ubezpieczenie żony i wywóz śmieci (452,33 zł) do dyspozycji małżonków pozostaje 1.408,08 zł. Bez wątpienia zatem uiszczenie przez skarżącego wpisu od skargi w wysokości 100 zł nie powinno stanowić dla nich wydatku niemożliwego czy nazbyt dolegliwego. Za osiągalne uznać także należy zgromadzenie oszczędności na ewentualne powierzenie prowadzenia sprawy adwokatowi, choć, co wymaga podkreślenia, nie jest to konieczne do rozpoznania skargi. Stawka minimalna kwoty należnej tytułem wynagrodzenia za czynności adwokackie w postępowaniu przed sądem administracyjnymi w pierwszej instancji w takiej sprawie, jak niniejsza wynosi bowiem 295,20 zł zgodnie z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (t. j. - Dz. U. z 2013 r., poz. 461). Mając na względzie powyższe, należało odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy, co uczyniono na podstawie powołanego wyżej art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.