I SA/Gl 807/10

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 9 listopada 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulgi płatniczej – umorzenie zaległości podatkowej na skutek wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym postanawia 1) zwolnić skarżącego od kosztów sądowych w zakresie obejmującym część każdorazowej opłaty sądowej przekraczającą kwotę [...] (słownie: [...] ) złotych; 2) w pozostałym zakresie wniosek oddalić; Pismem procesowym z dnia [...] 2010 r. J. G. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach o zwolnienie go od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie [...] zł. Do wniosku dołączył oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania oraz szereg tytułów prawnych, na podstawie których został zobowiązany do spłaty zadłużenia, w tym z tytułu świadczeń alimentacyjnych. W dalszej kolejności, w ramach urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 30 września 2010 r., nadesłanego w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego, skarżący wniósł o zwolnienie go od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Uzasadniając wniosek wskazał, że posiada zadłużenie alimentacyjne na kwotę ponad 15 tys. zł "z zajęciem komorniczym plus alimenty bieżące po [...] zł/mc na córkę Z. G., zobowiązanie sądowe do łożenia 300 zł/mc na córkę K. G. (z drugiego małżeństwa) i zajęcia komornicze z tytułu kredytów bankowych na kwotę ok. 50.000 zł." Oświadczył dalej, że jego wynagrodzenie zostało zajęte w 60 % przez komornika z racji wspomnianych świadczeń alimentacyjnych oraz pozostałej części zobowiązań. Skarżący podniósł nadto, że nie posiada odpowiedniej wiedzy prawniczej aby samodzielnie prowadzić jego sprawę. Wskazał, że przebywa obecnie w mieszkaniu, którego najemcą jest jego żona. Miesięczne opłaty wynoszą około 800 zł, w tym czynsz oraz media. Dodatkowo ponosi wydatki z tytułu usług telekomunikacyjnych (30 zł) i teleinformatycznych (35 zł), jak również odprowadza kwotę 300 zł na rzecz "A" S.A. z tytułu zadłużenia. Z treści oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, zawartego w druku PPF, wynika, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z dwiema córkami. Nie posiada jakiegokolwiek majątku ani zasobów pieniężnych. Dochód tego gospodarstwa wynosi 4.900,00 zł brutto (wynagrodzenie J. G.). Skarżący oświadczył, że w jego małżeństwie wprowadzono ustrój rozdzielności majątkowej. Pismem z dnia [...] 2010 r., zwrócono się do skarżącego o uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych wyjaśnień i nadesłanie dokumentów źródłowych. W tych ramach zobowiązano skarżącego do: przedłożenia kopii zeznań podatkowych za rok 2009 złożonych przez skarżącego i jego małżonkę albo zaświadczenia właściwego naczelnika urzędu skarbowego, iż zeznania takie nie zostały złożone; wykazania za pomocą kopii stosownych dokumentów (np. rachunki, faktury za media, w tym: gaz, woda, energia elektr., telefon; książeczka opłat czynszowych, ubezpieczenie; itp.) jakiego rzędu kwoty aktualnie obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego (w przypadku występowania zaległości z tytułu tychże opłat należało przedstawić aktualne zaświadczenia właściwych podmiotów potwierdzające tę okoliczność); przedłożenia wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i pozostałe osoby pozostające w gospodarstwie domowym, w tym rozliczeniowo-oszczędnościowych, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W tych ramach należało wykazać nadto aktualne miesięczne obciążenia związane ze spłatą zobowiązań wobec banków, deklarowanych w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania (zaległości wobec "B", "C", "D", "E"); udokumentowania wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i jego małżonkę – należało w tym celu nadesłać zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy (zaświadczenia winny uwzględniać kwoty netto oraz wszelkiego rodzaju obciążenia, jak również adnotację o sposobie wypłaty wynagrodzenia, tj. przelew bankowy, wypłata gotówkowa, inne); złożenia wyjaśnień dotyczących tytułu prawnego do nieruchomości położonych w D. przy ul. [...] i w R. przy ul. [...] (w tych ramach należało wykazać czy skarżący utracił tytuł prawny do tych nieruchomości; w przypadku odpowiedzi twierdzącej należało nadesłać kopie dokumentów, które by tę okoliczność potwierdziły); nadesłania kopii orzeczeń sądów powszechnych (w tym Sądu Okręgowego w G.) w przedmiocie zwolnienia od kosztów sadowych; złożenia oświadczenia, z którego wynikałaby wysokość świadczeń alimentacyjnych, rzeczywiście ponoszonych przez skarżącego w skali jednego miesiąca; nadesłania kopii dokumentu, który potwierdzałby fakt wypowiedzenia pełnomocnictwa udzielonego adwokatowi N. K.. W wezwaniu referendarza sądowego zakreślono siedmiodniowy termin i pouczono skarżącego, iż niezastosowanie się do treści wezwania w wyznaczonym terminie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę istnienia przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. W odpowiedzi na przywołane wyżej wezwanie skarżący nadesłał pismo procesowe z dnia [...] 2010 r., zatytułowane "oświadczenie", w którym podniósł w punkcie wyjścia, że w jego małżeństwie panuje rozdzielność majątkowa. J. G. oświadczył dalej, że nie posiada rachunków bankowych ani żadnych lokat i oszczędności. Jego wynagrodzenie przelewane jest na rachunek bankowy żony. Skarżący podniósł dalej, że w lokalach mieszkalnych wymienionych w wezwaniu referendarza był jedynie zameldowany i nie posiadał tytułów prawnych do tych nieruchomości. Podkreślił, że aktualnie stan jego zadłużenia z tytułu świadczeń alimentacyjnych na rzecz jednej z córek wynosi 18.000,00 zł, i że zobowiązanie to podlega egzekucji. W dniu 5 listopada 2010 r., przed Sądem Rejonowym w R. ma zostać ogłoszone orzeczenie w sprawie z jego wniosku o obniżenie wysokości świadczeń alimentacyjnych. Jednakowoż do chwili obecnej ciążą na nim świadczenia na rzecz obu córek w łącznej wysokości 1.100,00 zł. Skarżący zaznaczył, że Sąd Rejonowy w R. zwolnił go od kosztów sądowych. Oświadczył przy tym, że "Mec. N. K. nie jest [jego] pełnomocnikiem w bieżącej sprawie, natomiast reprezentowała [go] przed Sądem Rejonowym w R. w sprawie o obniżenie alimentów." Przy piśmie z dnia [...] 2010 r. nadesłano plik dokumentów, w tym: ugodę zobowiązującą skarżącego do łożenia świadczeń alimentacyjnych na rzecz młodszej córki (300 zł); zgłoszenie aktualizacyjne NIP-3; umowę majątkową małżeńską, mocą której od dnia zawarcia przez skarżącego związku małżeńskiego obowiązywać w nim będzie ustrój rozdzielności majątkowej; zeznanie PIT-37 skarżącego za rok 2009 (dochód do opodatkowania – 27.974,76 zł); polecenia przelewu z rachunku bankowego żony skarżącego dokumentujące zapłatę należności z tytułu: usług telekomunikacyjnych (163,77 zł), raty kredytu (149,40 zł); potwierdzenie transakcji uznaniowej na tymże rachunku, z którego wynika, że wynagrodzenie żony skarżącego wynosi 1.259,11 zł; zaświadczenie o wysokości zarobków skarżącego w okresie od marca do października 2010 r. (łączna kwota do wypłaty – 8.259,78 zł; średni dochód – 1.459,48 zł); druki polecenia przelewu/wpłaty gotówkowej dokumentujące należność z tytułu odstawy energii elektrycznej (166,95 zł/ 2 miesiące); informację w sprawie wysokości opłaty czynszowej za lokal zajmowany przez skarżącego i jego rodzinę (578,73 zł); wyrok Sądu Okręgowego w G. z dnia [...] 2007 r., mocą którego rozwiązano pierwsze z małżeństw skarżącego oraz zobowiązano J. G. do przyczyniania się do zaspokojenia potrzeb starszej z córek skarżącego w kwocie 800 zł; zajęcie wynagrodzenia za pracę z dnia [...] 2010 r. skierowane do Powiatowego Urzędu Pracy w B. , sentencję postanowienia Sądu Rejonowego w R. z dnia [...] 2010 r., mocą którego zwolniono J. G. od kosztów sądowych w całości; zajęcie zasiłku chorobowego z wniosków dwóch odrębnych wierzycieli, dwa nakazy zapłaty w postępowaniu upominawczym zobowiązujące skarżącego do zapłaty łącznie kwoty 33.456,20 zł na rzecz wierzycieli. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Intencją skarżącego jest w tej sprawie uzyskanie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata (patrz pkt 4 druku PPF). Rozstrzygnięcie przedmiotowego wniosku sprowadza się zatem do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej w skrócie: P.p.s.a. Stosownie bowiem do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym – obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika (art. 245 § 2 cyt. ustawy) – uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Badanie, czy w danym przypadku spełnione zostały przesłanki przyznania prawa pomocy następuje przede wszystkim w oparciu o oświadczenie złożone na stosownym formularzu. Składane oświadczenie zgodnie z wolą ustawodawcy ma być "dokładne" (patrz art. 252 § 1 P.p.s.a.), a owa "dokładność" stopniowana jest przeświadczeniem Sądu, że strona okoliczności te wykazała, czyli przedstawiła je w sposób przekonywujący. W takim bowiem znaczeniu pojawiło się w tym przepisie sformułowanie "wykazać" oparte na regułach semantycznych języka polskiego, które oznacza udowodnić, przedstawić coś w sposób przekonywający; pokazać, unaocznić (por. Słownik języka polskiego pod red. naukową prof. dr Mieczysława Szymczaka, tom III, Wydawnictwo Naukowe PWN Sp. z o.o. Warszawa 1978, wydanie IX 1994 r.). Innymi słowy, na skutek wskazanych przez wnioskującego dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest on w stanie pokryć jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego. Odnosząc te uwagi do niniejszej sprawy, stwierdzić trzeba, że skarżący nie wykazał, iż zachodzą podstawy do uwzględnienia jego żądania w całości. Taki stan rzeczy stanowi w pierwszej kolejności skutek niewykonania w pełnym zakresie wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przede wszystkim skarżący nie udokumentował w wymaganym zakresie dochodów jego żony. Nie nadesłano bowiem, pomimo stosownego wezwania, zeznania podatkowego małżonki skarżącego ani zaświadczenia z zakładu pracy. Nie nadesłano też pełnych wyciągów z jej rachunku bankowego. Warto zarazem zauważyć, że dane dotyczące żony skarżącego mają doniosłe znaczenie dla rozstrzygnięcia w przedmiocie jego wniosku. Wnioskodawca przecież sam oświadczył, że jego wynagrodzenie wpływa na jej rachunek bankowy. Z kolei obciążenia z tytułu dostawy mediów realizowane są właśnie z tego rachunku, a przecież zobowiązaną do ich ponoszenia, z racji zawartych umów, jest żona skarżącego a nie on sam. Dowodzi to, że małżonkowie "współpracują" ze sobą w sprawach gospodarczych czy życiowych i pozostają w ekonomicznym związku, znajdującym zresztą uzasadnienie normatywne w art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), zobowiązującym małżonków do wzajemnej pomocy, niezależnie od tego, czy pozostają oni w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. GZ 71/04, ONSAiWSA 2005, nr 1, poz. 8). Do mankamentów dowodowych tej sprawy należy także zaliczyć brak aktualnego zaświadczenia o wysokości zarobków skarżącego. Wśród dokumentów nadesłanych do Sądu znajduje się wprawdzie zaświadczenie C, przy czym skarżący z dniem [...] 2010 r. zmienił pracodawcę i zgodnie z jego oświadczeniem aktualny dochód wynosi 4.900,00 zł brutto, zamiast kwoty 2.000,00 zł brutto, którą otrzymywał z C. Niezależnie do wskazanych wyżej mankamentów wniosku jest w tym przypadku bezspornym, że skarżący został zobowiązany do ponoszenia stałych miesięcznych obciążeń, w tym z tytułu świadczeń alimentacyjnych, jak i zobowiązań wobec swoich wierzycieli. Z tego też powodu uznano, że może on partycypować w ponoszeniu kosztów sądowych w ograniczonym zakresie, tj. do kwoty 100 zł z tytułu każdorazowej opłaty sądowej, do pokrycia której zostanie zobowiązany. Trzeba tu bowiem zaakcentować, że pojęcie "jakichkolwiek", użyte w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., stanowi synonim pojęcia "żadnych", a tym samym, jeżeli chociaż w niewielkim, czyli jakimkolwiek stopniu osoba ubiegając się o przyznanie w zakresie całkowitym pomocy prawnej jest w stanie ponieść koszty postępowania, to przyjąć należy, że prawo pomocy może zostać przyznane tylko w zakresie częściowym (por. Piotr Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] Polski model sądownictwa administracyjnego, pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Oficyna Wydawnicza VERBA, Lublin 2003, s. 117). Ustalony wyżej próg kwotowy pozwoli skarżącemu w partycypacji w kosztach sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym stanie rzeczy spełniona została przesłanka częściowego przyznania prawa pomocy w oparciu o art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Z kolei ustosunkowując się do tej części argumentacji skarżącego, która wskazuje na to, iż w innym postępowaniu sądowym został on zwolniony od kosztów sadowych w całości, należy zaakcentować, że postanowienie Sądu Rejonowego w R. z dnia [...] r. zapadło w odmiennym stanie faktycznym. Z dokumentów źródłowych wynika bowiem, że w tamtym czasie skarżący pozostawał bez pracy. Odnosząc się zaś do wniosku skarżącego w części dotyczącej ustanowienia adwokata należy zauważyć, że zgodnie z treścią art. 246 § 3 P.p.s.a., adwokata można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem bądź radca prawnym. Skarżący został w tym zakresie wezwany do złożenia dokumentu, który potwierdziłby fakt wypowiedzenia pełnomocnictwa udzielonego adwokatowi w innej sprawie. Takiego potwierdzenia nie złożono do akt do dnia dzisiejszego. Z kolei oświadczenie skarżącego, iż zatrudniony przez niego adwokat reprezentował go przed Sądem Rejonowym w R. w sprawie o obniżenie alimentów, nie pozwala na jednoznaczne stwierdzenie, iż stosunek ten został rozwiązany. Wątpliwości w tym zakresie wzmacnia oświadczenie skarżącego, iż w dniu [...] 2010 r. przed wspomnianym Sądem miało zapaść orzeczenie w przedmiocie wniosku o obniżenie świadczenia alimentacyjnego. Postępowanie tamto nie zostało więc zakończone, a w ramach niniejszego wniosku nie nadesłano nawet odpisu pełnomocnictwa, który pozwoliłby na przybliżone oznaczenie terminu umocowania adwokata, z usług którego korzysta skarżący. Niezależnie od poczynionych wyżej wywodów odnoszących się do tej części wniosku trzeba jedynie na marginesie odnotować, że w orzecznictwie przyjmuje się, iż dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy, w części dotyczącej ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, kluczowe znaczenie ma etap postępowania sądowego, w którym taki wniosek został zgłoszony. W postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2005 r. (sygn. akt II OZ 818/05, niepubl.) wyrażono pogląd, że na wstępnym etapie postępowania sądowego brak jest podstaw, ażeby ustanowić na rzecz skarżącego adwokata, mając na względzie także fakt, że sąd I instancji nie jest związany granicami skargi i jest zobligowany do badania zgodności z prawem zaskarżonego aktu lub bezczynności z urzędu, co może powodować uwzględnienie skargi nawet przy jej wadliwym sformułowaniu oraz znikomej aktywności strony skarżącej w procesie przed sądem administracyjnym. Nadto w myśl art. 6 P.p.s.a. sąd administracyjny powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Należy tutaj też wspomnieć, że "przymus adwokacki" pojawia się w postępowaniu przed sądem administracyjnym dopiero w sytuacji, w której skarżący zechciałby ewentualnie zakwestionować orzeczenie tego sądu, które kończyłoby postępowanie w sprawie. Dodatkowo trzeba w tym miejscu podkreślić, że skarżący pierwotnie wystąpił tylko i wyłącznie z wnioskiem o zwolnienie od opłaty sądowej od skargi (patrz pismo z dnia [...] 2010 r.). W związku z powyższym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.