I SA/Gl 809/09

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J.S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym postanawia: 1) zwolnić skarżącą od kosztów sądowych w zakresie obejmującym część każdorazowej opłaty sądowej przekraczającą kwotę 100,00 (słownie: sto 00/100) złotych, 2) odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie; W druku urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 31 sierpnia 2009 r. J.S. zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych i o ustanowienie radcy prawnego. Uzasadniając wniosek oświadczyła, że jej obecna sytuacja majątkowa nie pozwala na pokrycie wpisu sądowego w całości ani w części, jak również na pokrycie kosztów pomocy prawnej. W oparciu o oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach zawarte w druku PPF oraz dokumenty źródłowe (nadesłane w odpowiedzi na wezwania referendarza sądowego z dnia 15 października 2009 r.; dokumenty znajdują się w aktach sprawy o sygn. I SA/Gl 807/09) ustalono, co następuje. Skarżąca zamieszkuje w domu należącym do jej córki, która nieodpłatnie udostępniła rodzicom dwa pokoje. Zaakcentowano, że jej córka oraz syn prowadzą odrębne gospodarstwa domowe. J.S. posiada status osoby bezrobotnej od 8 maja 2009 r. bez prawa do zasiłku. P.S. uzyskuje dochód z tytułu umowy o pracę, który w okresie do września 2009 r. wynosił miesięcznie 1.077,50 zł netto (średnia z dwóch przelewów ujawnionych na rachunku bankowym należącym do P.S.). Mąż skarżącej podniósł nadto w piśmie z dnia 26 października 2009 r., że w okresie ostatnich trzech miesięcy uzyskał dochód w kwocie 100 zł z tytułu wykonania projektu wzoru graficznego. Skarżąca wykazała, że miesięczne obciążenia w ich gospodarstwie stanowią miesięcznie kwotę około 2.250,00 zł (w przeważającej mierze są to obciążenia kredytowe lub spłata zobowiązań). J.S. podniosła nadto, że w chwili obecnej przed Sądem Rejonowym w M. Wydziale IV Pracy toczy się postępowanie w sprawie o wypłatę P.S. zaległego wynagrodzenia za okres od grudnia 2008 r. do stycznia 2009 r. oraz odprawy. Wpis sądowy od skargi w tej sprawie wynosi 234,00 zł. Równolegle skarżąca zainicjowała wraz z mężem odrębne dwa postępowania sądowe, w których wysokość wpisu sądowego do skargi wynosi 234,00 zł i 2.000,00 zł. Po rozpoznaniu wniosku zważono, co następuje: Stosownie do treści art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej w skrócie: P.p.s.a., stronie na jej wniosek może zostać przyznane prawo pomocy. Prawo to może być przyznane w zakresie częściowym lub całkowitym (art. 245 § 1 P.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże ona, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane w sytuacji, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Analiza okoliczności faktycznych wskazanych przez skarżącą pozwala stwierdzić, iż jej wniosek zasługuje na częściowe uwzględnienie. Wypada tutaj w pierwszej kolejności wytknąć skarżącej, że pomimo stosownego wezwania w tym zakresie, nie wyjawiła dochodów pozostałych członków gospodarstwa domowego, utrzymując jednocześnie, że syn i córka prowadzą je odrębnie. Wziąwszy tutaj pod uwagę, że miesięczne obciążenia finansowe skarżącej i jej męża stanowią dwukrotność ich dochodów, przyjęto, że deklarowana odrębność gospodarstw domowych ma charakter fikcyjny. Trzeba bowiem zauważyć, że w akcentowanych wyżej obciążeniach finansowych nie znalazły miejsca wydatki o charakterze – jak się wydaje - pierwszoplanowym, takie jak żywność, odzież, czy środki higieny. W ocenie rozpoznającego wniosek symbioza pomiędzy wszystkimi członkami rodziny zamieszkującymi nieruchomość przy ul. [...] w R. jest wysoce prawdopodobna. Ujawniona dysproporcja kosztów i dochodów może bowiem zrodzić dwojakiego rodzaju hipotezy. Po pierwsze, na zasadzie art. 87 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, dzieci wspierają finansowo rodziców, tj. J. i P.S., pod drugie, skarżąca ujawniła na potrzebę rozstrzygnięcia tego wniosku tylko część dochodów. Rozpoznający wniosek skłania się do przyjęcia pierwszej z hipotez, jako że domniemywa się, iż oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach są składane ze świadomością konsekwencji karnoprawnych płynących z art. 233 § 1 Kodeksu karnego. Dodatkowo wypada w tych ramach odnotować, że przez pojęcie "pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym" należy rozumieć stałe przebywanie kilku osób w tym samym miejscu, które związane jest z koncentracją ich interesów życiowych, przy jednoczesnym partycypowaniu w utrzymywaniu tego gospodarstwa. W praktyce stosunkowo rzadkie są przypadki, w których osoby zamieszkujące w jednym lokalu mieszkalnym lub domu prowadzą odrębne gospodarstwa domowe (por. postanowienie NSA z dnia 24 maja 2006 r., sygn. akt II OZ 569/06, niepubl.). Trzeba zauważyć, że sygnalizowanej w tej sprawie odrębności skarżąca nie jest w stanie wykazać, a to z uwagi na całkowite zwolnienie jej z obowiązku partycypowania w kosztach utrzymania nieruchomości. Doświadczenie życiowe podpowiada nadto, że mało prawdopodobne jest w praktyce przedstawienie rachunków czy faktur dokumentujących dostawę mediów do pokoi wydzielonych w obrębie domu jednorodzinnego. W wyniku poczynionych wyżej spostrzeżeń, wziąwszy nadto pod uwagę, że w praktyce należy racjonalizować obowiązek przyczyniania się dzieci do pokrywania kosztów utrzymania rodziny, wszak obowiązek ten w głównej mierze stanowi przejaw realizacji zasady równej stopy życiowej całej rodziny, przyjęto, że skarżąca będzie w stanie pokryć tylko część kosztów sądowych, w ułamku wyznaczonym sentencją tego postanowienia. W tych ramach uwzględniono nadto pozostałe postępowania zainicjowane przez skarżącą i wypływający z nich obowiązek uiszczenia należnych kosztów sądowych. Oddalając wniosek o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie kierowano się dyspozycją art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Przepis ten ustanawia bardzo restrykcyjne kryteria, od spełnienia których uzależnione jest przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Nie wystarczy więc, że strona skarżąca uprawdopodobni, iż jej sytuacja materialna jest trudna. Konieczne jest bowiem udowodnienie, że w znaczący sposób odbiega ona od przeciętnej, a strona nie ma żadnych środków, ani tez możliwości ich zdobycia. W opisywanej sytuacji, pomimo że skarżąca wraz z mężem utrzymują się z bardzo skromnego dochodu (zadeklarowanego na potrzebę rozstrzygnięcia tego wniosku) można przyjąć, że ich budżet domowy będzie w najbliższej przyszłości zwiększony, a to wyniku zaprzestania odprowadzania raty należności za dostawę gazu w kwocie 233,04 zł miesięcznie. Ugoda nr [...] zawarta w dniu [...] przewiduje, że ostatnia rata na rzecz A S.A. zostanie uiszczona do dnia 15 listopada 2009 r. Dodatkowo należy zauważyć, że na obecnym etapie postępowania skarżąca będzie zobowiązana do uiszczenia tylko i wyłącznie wpisu sądowego od skargi. Można też założyć, że dalsze, wszak niepewne, koszty tego postępowania, w tym związane z pokryciem kosztów pomocy prawnej profesjonalnego pełnomocnika, będą mogły być finansowane np. z tytułu odprawy męża, bądź zaległego wynagrodzenia, o uzyskanie którego mąż skarżącej w chwili obecnej ubiega się przed sądem pracy. Jedynie na marginesie wypada odnotować, że w orzecznictwie przyjmuje się, iż dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy, w części dotyczącej ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, kluczowe znaczenie ma etap postępowania sądowego, w którym taki wniosek został zgłoszony. W postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2005 r. (sygn. akt II OZ 818/05, niepubl.) wyrażono pogląd, że na wstępnym etapie postępowania sądowego brak jest podstaw, ażeby ustanowić na rzecz skarżącego adwokata, mając na względzie także fakt, że sąd I instancji nie jest związany granicami skargi i jest zobligowany do badania zgodności z prawem zaskarżonego aktu lub bezczynności z urzędu, co może powodować uwzględnienie skargi nawet przy jej wadliwym sformułowaniu oraz znikomej aktywności strony skarżącej w procesie przed sądem administracyjnym. Godzi się w tym miejscu zaakcentować, że w myśl art. 6 P.p.s.a. sąd administracyjny powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Wypada jeszcze podkreślić w tym miejscu, że zapadłe obecnie rozstrzygnięcie nie narusza uprawnień skarżącego wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP. Z powyższych względów, w oparciu o art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.