I SA/Gl 810/07

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2007 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi K.B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulgi płatnicze – umorzenie odsetek za zwłokę w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy W dniu 8 października 2007 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) – w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie [...] zł – do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wpłynęło pismo procesowe K.B., w którym zwróciła się do Sądu o zwolnienie jej od rzeczonego wpisu. Odpowiadając na wezwanie referendarza sądowego, w dniu 29 października 2007 r., do Sądu wpłynął druk urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym skarżąca rozszerzyła zakres pierwotnego wniosku i zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Uzasadniając wniosek podkreśliła, iż znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, jako że w chwili obecnej nigdzie nie pracuje. Z treści oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, zawartego w druku PPF, wynika że skarżąca we wspólnym gospodarstwie domowym (dom o pow. 150 m²) pozostaje wraz z matką, babcią, dziadkiem i wujkiem. Łączny dochód tego gospodarstwa oszacowano na kwotę [...] zł brutto. W wyniku analizy przywołanego wyżej oświadczenia w zestawieniu z zawartością akt sprawy, pismem z dnia 7 listopada 2007 r., wezwano K.B. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i nadesłanie dokumentów źródłowych, w szczególności: 1) wykazanie za pomocą odpisów bądź kserokopii stosownych dokumentów (np. rachunki, faktury za media, w tym gaz, prąd, energia elektr., telefon, podatek od nieruchomości itp.) jakiego rzędu kwoty obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; należało nadto wyjaśnić w jakim stopniu poszczególni domownicy przyczyniają się do ponoszenia tych opłat, 2) złożenie oświadczenia, czy skarżąca, jako osoba bezrobotna, jest zarejestrowana we właściwym urzędzie pracy; jeśli tak to należało przedłożyć na tę okoliczność stosowne zaświadczenie urzędu, 3) nadesłanie wyciągów lub wykazów z posiadanych przez skarżącą i pozostałych osób będących w gospodarstwie domowym rachunków bankowych, w tym oszczędnościowo-rozliczeniowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, 4) udokumentowanie dochodów osiąganych przez pozostałych domowników, 5) udokumentowanie wydatków ponoszonych na leczenie. Wydatki te powinny zostać udokumentowane poprzez przedłożenie np. stosownych faktur VAT lub paragonów wystawionych przez przychodnie, szpitale, apteki itd. Z kolei w przypadku braku dysponowania takimi fakturami lub paragonami należy przedstawić aktualne zaświadczenie lekarskie, potwierdzające fakt konieczności stałego zażywania leków, regularnego poddawania się odpłatnym świadczeniom leczniczym lub rehabilitacyjnym itp.; 6) oznaczenie tytułu prawnego skarżącej do nieruchomości położonej w Ś. przy ul. [...] , tj. umowa najmu, służebność, własność, współwłasność itp., 7) złożenie wyjaśnień co do aktualnego miejsca zamieszkania P.B.; w tych ramach należało nadto wskazać, czy w chwili obecnej jest gdziekolwiek zatrudniony i w jakiej wysokości otrzymuje wynagrodzenie (z akt sprawy nie wynika aby w małżeństwie skarżącej orzeczono rozwód bądź separację a umowa majątkowa małżeńska nie zwalnia z obowiązku wzajemnej pomocy, o której mowa w art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). W przywołanym wyżej piśmie referendarza zawarto pouczenie, w myśl którego się niezastosowanie się do wezwania w terminie siedmiu dni lub we wskazanym zakresie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę spełnienia przesłanki przyznania praw pomocy, określonej w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej w skrócie: P.p.s.a. Odpowiadając na przywołane wyżej wezwanie, K.B. wyjaśniła (vide pismo procesowe z dnia 18 listopada 2007 r.), że przesłane do Sądu rachunki obciążające budżet domowy są wystawiane na jej siostrę. Oświadczyła przy tym, iż nie posiada rachunków ani faktur za leczenie (w tych ramach nadesłano do Sądu opakowania lekarstw, które skarżąca stosuje oraz wyniki badań lekarskich). Skarżąca podniosła, że nie posiada tytułu prawnego do lokalu położonego w Ś. przy ul. [...]. Zaakcentowano nadto, że między nią a mężem została zawarta intercyza. Mąż nie pracuje na etacie, obecnie jest w trakcie otwierania własnej działalności. W oparciu o nadesłane dokumenty źródłowe ustalono, co następuje. Dochód gospodarstwa domowego skarżącej stanowi miesięcznie kwotę [...] zł. Stałe wydatki, obliczone na podstawie przedłożonych rachunków, faktur i nakazu płatniczego wynoszą [...] zł. Wpis sądowy od skargi w tej sprawie stanowi kwotę [...] zł. Jednocześnie należało podkreślić, że K.B. zainicjowała łącznie dwa postępowania sądowe przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gliwicach. Wpis sądowy od sprawy zarejestrowanej w repertorium pod sygn. I SA/Gl 811/07 wynosi również [...] zł. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Intencją wnioskującej było w tej sprawie uzyskanie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych (vide pkt 4 druku PPF). Rozstrzygnięcie przedmiotowego wniosku sprowadzało się więc do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Stosownie bowiem do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – obejmującym między innymi zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (art. 245 § 3 cyt. ustawy) – uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z kolei przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w przywołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 137/05, nie publ.). Mając na uwadze przytoczony wyżej stan prawny uznano, że K.B. nie wykazała, iż w jej przypadku może być zastosowany wyjątek od powszechnej zasady odpłatności postępowania sądowego (art. 199 P.p.s.a.) jakim niewątpliwie jest instytucja zwolnienia od kosztów sądowych. Na rzecz takiego rozstrzygnięcia działa przede wszystkim postawa skarżącej wobec wezwania referendarza sądowego sprowadzająca się do niedostarczania wymaganych dokumentów oraz niezłożenia wyczerpujących oświadczeń. W tych ramach przyszło odnotować, że wezwanie to nie zostało w całości wykonane. Przede wszystkim nie oznaczono miejsca zamieszkania męża skarżącej oraz nie wskazano z jakich źródeł czerpie on środki na utrzymanie. Informacje takie są niezbędne w celu zbadania w jakim zakresie może on wspomóc małżonkę w obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. W tym miejscu godzi się odnotować, że już w treści wezwania referendarza sądowego zaakcentowano, że umowa majątkowa małżeńska nie zwalnia z obowiązku wzajemnej pomocy, o której mowa w art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Pogląd taki został już utrwalony w orzecznictwie sądów administracyjnych (patrz np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ.: ONSA i WSA 1/2005). Warto także zaakcentować w tym miejscu, że sformułowanie "stan majątkowy", użyte w art. 252 P.p.s.a., jest zbliżone do pojęcia "sytuacji majątkowej", która obejmuje również dochody i majątek osób prowadzących w wnioskodawcą wspólnie gospodarstwo domowe, czy też w inny sposób wpływających na jego możliwości finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt I OZ 657/06, LEX nr 181557). Godzi się w tym miejscu zaakcentować, że nie jest też dostatecznie klarowna sytuacja mieszkaniowa samej skarżącej. W postępowaniu podatkowym, jako adres zamieszkania, wskazano C. ul. [...]. W chwili obecnej adres K.B. oznaczono: Ś., ul. [...]. Jak wynika z kolei z akt administracyjnych mąż skarżącej mieszka w R. przy ul. [...]. Mając powyższe na uwadze stwierdzono, że skarżąca nie wykazała w tej sprawie w sposób nie budzący wątpliwości, że spełniona została w jej przypadku przesłanka, o której mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Godzi się odnotować, że art. 255 P.p.s.a., który miał w tej sprawie zastosowanie, nakłada na stronę obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczanie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć niewątpliwie wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o prawo pomocy (tak M. Niezgódka – Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, wyd. 1, s. 244). W wyniku poczynionych wyżej spostrzeżeń, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.