I SA/Gl 82/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 26 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi B. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości na 2015 r. w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Postępowanie w przedmiocie przyznania prawa pomocy zostało zainicjowane w tej sprawie w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 1500 zł (patrz pismo pełnomocnika skarżącego z dnia 7 marca 2016 r.). W dalszej kolejności ów wniosek pozostawiono bez rozpoznania mocą zarządzenia referendarza sądowego z dnia 1 kwietnia 2016 r., wszak pomimo stosownego wezwania, skarżący nie złożył wniosku na aktualnym formularzu. Przy sprzeciwie od ww. zarządzenia nadesłano właściwy druk PPF. Postanowieniem Sądu z dnia 30 maja 2016 r. utrzymano w mocy zaskarżone zarządzenie, jednocześnie informując stronę, że jej druk 27 kwietnia 2016 r. zostanie odrębnie rozpoznany. W toku analizy oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach referendarz zdecydował o konieczności uzupełnienia wniosku, czemu dano wyraz z piśmie z dnia 7 czerwca 2016 r. Obszerność ww. wezwania i zakres wymaganych dokumentów skutkowały wnioskiem strony skarżącej (pismo z dnia 21 czerwca 2016 r.) o wydłużenie siedmiodniowego terminu zakreślonego do uzupełnienia wniosku. Zarządzeniem z dnia 28 czerwca 2016 r. przychylono się do tego wniosku, a w konsekwencji prolongowany termin upłynął z dniem 12 lipca 2016 r. Mając na uwadze oświadczenia oraz dokumenty źródłowe nadesłane przez stronę w pierwotnym i wydłużonym terminie ustalono, co następuje. B. Z. prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Jego adresem stałego zameldowania jest nieruchomość położona w T. przy ul. [...], co wynika z właściwego zaświadczenia. Wnioskodawca jest obecnie współwłaścicielem kilku nieruchomości, z których część została obciążona hipotekami (brak dokumentów źródłowych w tym zakresie). Stałe miesięczne wydatki, które skarżący wykazał na potrzebę rozpoznania wniosku dotyczą nieruchomości położonej w T. przy ul. [...] i zamykają się miesięcznie w kwocie około 276,01 zł (należność za energię elektryczną – 94,95 zł, średnia z 6 miesięcy; należność z tytułu zużycia wody – 62,40 zł, średnia z 6 miesięcy oraz zobowiązanie z tytułu podatku od nieruchomości za 2016 r. – 118,66 zł, średnia z 12 miesięcy). W tych ramach skarżący wykazał nadto zadłużenie w opłatach z tytułu gospodarki ściekami w kwocie 2.168,66 zł (stan na 30 maja 2016 r.; część kwoty objęta została nakazem zapłaty). Wyjaśnił również, że część należności z tytułu zużycia wody uregulował jego brat O. W 2015 r. wnioskodawca uzyskał przychód z tytułu najmu nieruchomości w kwocie 52.640,10 zł (objęty zryczałtowanym podatkiem dochodowym). W chwili obecnej – jak zeznał skarżący – nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej, jest studentem i nie ma dochodów. Skarżący w dalszym ciągu posiada udziały w firmie A Sp. z o.o. w T., która nie osiąga dochodów, a od kwietnia br. zawiesiła wypłatę wynagrodzeń pracowniczych. W tych ramach skarżący wyjaśnił, że szczegółowo sytuację finansową firmy przedstawiono i udokumentowano w sprawie o sygn. III SA/Gl 2221/15. Wymaga w tym miejscu odnotowania, że w toku rozpoznania wniosku posłużono się treścią orzeczeń, które zostały wydane przez tutejszy Sąd oraz Naczelny Sąd Administracyjny przy okazji rozstrzygania innych, wcześniejszych wniosków skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Wpis sądowy od skargi stanowi w tej sprawie kwotę 1.500,00 zł. Równolegle z niniejszym prowadzone jest jeszcze jedno postępowanie ze skargi B. Z., w której również został zobowiązany do uiszczenia wpisu w tej samej wysokości. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718; dalej w skrócie: "P.p.s.a."), przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, czyli w świetle art. 245 § 3 przywołanej ustawy obejmującym m. in. zwolnienie od kosztów sądowych, następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Badanie zasadności zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych oparte będzie na ustaleniu, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności przyjęte w sprawie, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z przywołanego wyżej przepisu. Ocena ta zaś musi być odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których - w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów postępowania sądowego zostałby przeniesiony. Orzekanie w zakresie przyznania prawa pomocy wymaga zatem wyważenia interesu Państwa, tj. wszystkich obywateli, jak i interesu strony skarżącej. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że są one zasadą, a zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. W szczególnej sytuacji, jeśli chodzi o kwestię zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania, są podmioty prowadzące działalność gospodarczą. W niniejszym przypadku skarżący jeszcze w ubiegłym, tj. 2015 r. prowadził taką działalność gospodarczą uzyskując przychód w kwocie 52.640,10 zł. Niestety na potrzebę rozpoznania niniejszego wniosku nie ujawnił, czy w tym okresie był to jego jedyny przychód. Okoliczności tej nie może udokumentować PIT-28, który nie jest zeznaniem rocznym ujawniającym wszelkie dochody podatnika. W chwili obecnej, skarżący – jak wynika z jego oświadczeń – nie prowadzi działalności gospodarczej, nie osiąga dochodów i studiuje. Miesięczny koszt studiów skarżący oszacował na kwotę 50 zł. Rodzi się w tym miejscu pytanie, co do źródła dochodu, z którego pokrywane są te jakże niewygórowane koszty edukacji, ale i inne koszty codziennego utrzymania, jak żywność, ubrania, środki higieny itd. Środki te nie mogą przecież pochodzić z udziałów w A Sp. z o.o., wszak firma ta generuje stratę, a nadto posiada relatywnie wysokie zadłużenie. Jak zauważył skarżący jej szczegółowa kondycja została ujawniona w sprawie o sygn. akt III SA/Gl 2221/15. Lektura wydanych w tamtej sprawie orzeczeń Sądu wywołuje jednakże pewien dysonans pomiędzy tym, co skarżący obecnie podnosi na temat ww. firmy, a stanem faktycznym, który legł u podstaw postanowienia z dnia 9 maja 2016 r. Wskazać trzeba, że mocą tamtego orzeczenia odmówiono Spółce przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, akcentując, że pomimo przedłużonego terminu, nie nadesłała większości z wymaganych dokumentów źródłowych. Na pokrycie wskazanych wyżej, niezbędnych wydatków z tytułu utrzymania, niewystarczające jest również wsparcie brata skarżącego – O., który wpłaca na rachunek bankowy skarżącego drobne sumy w ramach transakcji oznaczonych jako "hajs". Dla porządku należy w tym miejscu odnotować, że skarżący nie przedstawił jakiegokolwiek dokumentu, który potwierdziłby fakt zaprzestania prowadzonej jeszcze w 2015 r. działalności w zakresie najmu, oraz że nieruchomość przy ul. [...] została przez niego zbyta. Dalsze wątpliwości w tej sprawie budzi również faktyczne miejsce, w którym mieści się centrum życiowe skarżącego. Co ciekawe, skarżący nie formułuje w tym zakresie jednoznacznego oświadczenia. Z jednej strony twierdzi, że gospodarstwo domowe prowadzi samodzielnie, dokumentując przy tym, iż jest na stałe zameldowany w T. przy ul. [....]. Z drugiej zaś dokumentuje skalę wydatków dotyczących nieruchomości położonej również w T., ale przy ul. [...] Nie sposób stwierdzić na podstawie przedłożonych dokumentów jakie obciążenia finansowe wiążą się z utrzymaniem pierwszej z wymienionych nieruchomości, której - jak wynika z oświadczeń skarżącego - jest współwłaścicielem razem z K. Z. W innym ze swoich oświadczeń skarżący zeznał, że ów K. Z. nie partycypuje w żadnym zakresie w ponoszeniu kosztów utrzymania nieruchomości. Rodzi się więc kolejne w tej sprawie pytanie, które w świetle ujawnionych dokumentów również pozostaje bez odpowiedzi, a mianowicie, kto ponosi koszty utrzymania nieruchomości, która w ½ należy do skarżącego. Wymaga odnotowania, że na potrzebę rozpoznania wniosku nie ujawniono żadnych zaległości z tytułu opłat za media, a dotyczących nieruchomości przy ul. [...]. Wątpliwości w tej materii dostrzegł już Naczelny Sąd Administracyjny, który rozpoznając zażalenie skarżącego w sprawie II OZ 360/16 podkreślił, że adres nieruchomości usytuowanej przy ul. [...] nie pokrywa się z adresem posiadanych przez skarżącego działek. Także i w tej sprawie nie wskazano na tytuł prawny skarżącego do tej nieruchomości, ani nie została ona jednoznacznie wskazana w piśmie procesowym z dnia 21 czerwca 2016 r., nadesłanym w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego (patrz "ad. 8"). Trzeba także w tym miejscu zwrócić uwagę skarżącego, że oprócz udziałów w nieruchomościach, na których została ustanowiona hipoteka, co skądinąd nie wyklucza dysponowaniem takiej nieruchomości w kontekście generowania ewentualnych dochodów, posiada jeszcze inne prawa do nieruchomości, które nie są w żaden sposób obciążone. Kolejną płaszczyznę argumentów za nieuwzględnieniem wniosku skarżącego otwiera historia rachunków bankowych, których wyciągi zostały ujawnione na potrzebę rozpoznania wniosku. Jeśli chodzi o pierwszy z nich, tj. założony w Banku B, to wymaga odnotowania, że w dniu 17 marca 2016 r., jego saldo zostało uszczuplone o wypłatę gotówkową 10.900,00 zł. Trzeba podkreślić, że wypłata ta nastąpiła już w czasokresie, w którym toczyło się niniejsze postępowanie sądowe. Co więcej, transakcja ta miała miejsce 10 dni po tym, jak pełnomocnik skarżącego zainicjował postępowanie w przedmiocie prawa pomocy, a zatem w okresie, w którym skarżący miał pełną świadomość, co do wysokości kosztów tego etapu postępowania. Wprawdzie złożono w tej kwestii oświadczenie, że wypłacone środki przekazano bratu skarżącego celem uregulowania wzajemnych zobowiązań, nie mniej jednak ten rodzaj argumentacji, w świetle utrwalonego i jednorodnego poglądu wszystkich Izb Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie może przemawiać na korzyść skarżącego. Sąd ten stanął na stanowisku, że zobowiązania o charakterze cywilnoprawnym nie mogą mieć pierwszeństwa przed należnościami z tytułu niezbędnych kosztów postępowania sądowego (przykładowo w postanowieniach z dnia: 30 czerwca 2016 r., sygn. akt II FZ 278/16; 30 marca 2016 r., sygn. akt I GZ 165/16; 17 marca 2016 r., sygn. akt I OZ 241/16; 18 lutego 2016 r., sygn. akt I FZ 571/15; wszystkie dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Co więcej, skarżący w żaden sposób nie udokumentował podniesionej przez siebie okoliczności przekazania środków pieniężnych. W uznaniu rozpoznającego wniosek, właściwe rozdysponowanie wspomnianej wcześniej kwoty mogło zabezpieczyć koszty sądowe nie tylko niniejszego postępowania w całości, ale także równolegle prowadzonej drugiej sprawy z jego skargi. Brak odpowiednich decyzji skarżącego zmierzających do zabezpieczenia środków finansowych na poniesienie kosztów niniejszego postępowania sądowego musi stać się jedną z kluczowych przyczyn odmowy wnioskowanego prawa pomocy. Inną z takich przyczyn jest niepełne zobrazowanie swojej sytuacji materialnej i finansowej, co zresztą już wcześniej sygnalizowano. Wypada dodać na gruncie analizowanych wyciągów z rachunków bankowych, że w dniu 25 marca 2016 r. z rachunku w C S.A. skarżący dokonał transakcji na kwotę 1.200,00 zł tytułem "przelew własny" na rachunek "kontrahenta" o nr [...]. Co istotne, z opisu transakcji wynika, że ów kontrahentem był sam B. Z. Wymaga w tym miejscu odnotowania, że na potrzebę rozpoznania niniejszego wniosku nie ujawniono ani jednego wyciągu z ostatnio wskazanego rachunku bankowego. Reasumując, przyjęto, że skarżący nie wykazał spełnienia przesłanki, o której mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Konstatacji tej w świetle ujawnionych niespójności i wątpliwości nie zmienia fakt, że skarżący jest w chwili obecnej zobowiązany do uiszczenia dwóch wpisów sądowych od skarg. Działając zatem na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.