I SA/Gl 826/07

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 6 listopada 2007 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K.N. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych postanawia odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy; W dniu 10 października 2007 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wpłynął druk urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy dla K.N. W tych ramach skarżący zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek skarżący nawiązał do merytorycznych aspektów sprawy z jego skargi. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje wraz z żoną i córką. Wskazał dalej, że jego żona posiada mieszkanie o pow. 63 m². Odnotował nadto, że pomiędzy nim a żoną istnieje rozdzielność majątkowa. Dochody skarżącego oszacowano na kwotę "[...]" zł brutto a jego żony – odpowiednio – ok. "[...]"zł. K.N. oświadczył przy tym, że ciążą na nim zobowiązania na łączną kwotę "[...]" zł. W wyniku badania wniosku co do wymogów formalnych jak i co do treści, pismem z dnia 15 października 2007 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku przez złożenie dodatkowych oświadczeń oraz dokumentów źródłowych, w szczególności przez: 1) wykazanie za pomocą odpisów bądź kserokopii stosownych dokumentów (np. rachunki, faktury za media, w tym gaz, prąd, energia elektr., telefon, itp.) jakiego rzędu kwoty obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; 2) nadesłanie odpisu lub kserokopii zeznań podatkowych podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2006 (ten punkt wezwania dotyczy wnioskującego i M.G.), 3) nadesłanie wyciągów lub wykazów z posiadanych przez skarżącego i pozostałych osób będących w gospodarstwie domowym rachunków bankowych, w tym oszczędnościowo-rozliczeniowych z okresu ostatnich sześciu miesięcy, 4) nadesłanie zaświadczeń o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń w kwotach netto z okresu ostatnich sześciu miesięcy wraz z adnotacją o sposobie wypłacania tych świadczeń (ten punkt wezwania dotyczy wnioskującego i M.G.), 5) nadesłanie odpisu lub kserokopii tytułu prawnego, na podstawie którego wyłączono w małżeństwie skarżącego wspólność majątkową; 6) wykazanie wysokości kosztów jakie skarżący ponosi miesięcznie z tytułu spłaty zadłużenia kredytowego. W treści wezwania pouczono stronę, że niezastosowanie się do wymogów wezwania w terminie 7 dni lub w oznaczonym zakresie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę istnienia przesłanki przyznania prawa pomocy, określonej w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej w skrócie: P.p.s.a. W odpowiedzi (vide pismo z dnia 10 października 2007 r.; data nadania – 25 października 2007 r.) na wezwanie referendarza sądowego skarżący oświadczył: "z uwagi na to, iż z moją małżonką została zawarta Umowa przedmałżeńska w której w par. 2 zapisane jest, że od początku istnienia związku małżeńskiego obowiązywała będzie rozdzielność majątkowa – wobec czego żądanie określone w punkcie 1), 2), 4) dotyczące M.G. podlega wyłączeniu." Wyjaśnił nadto, że nie jest w stanie wskazać jakichkolwiek dokumentów – rachunków za media i inne – ponieważ mieszka z trzyletnią córeczką wraz z żoną i to ona ponosi wszelkie koszty związane z utrzymaniem domu. Dodał: "ja mam jedynie możliwość przebywania w normalnych warunkach opiekując się moim małym dzieckiem." Skarżący wyjaśnił dalej, że nie posiada jakiegokolwiek rachunku bankowego, gdyż żaden bank nie jest w stanie mu takiego założyć. Wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę jest mu wypłacane w gotówce. Pobory te stanowią kwotę pozostałą po potrąceniu należności egzekucyjnych. Do pisma z dnia 25 października dołączono kserokopie następujących dokumentów: umowy o pracę, deklaracji PIT-37 za 2006 r., umowy majątkowej przedmałżeńskiej, dwóch tytułów wykonawczych, zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego oraz postanowienia Sądu Rejonowego w K. o wpisaniu skarżącego do Rejestru Dłużników Niewypłacalnych. Wskazane dokumenty potwierdzają w części złożone oświadczenie w druku PPF. Wynika z nich nadto, że skarżący osiągnął w 2006 r. dochód brutto w kwocie "[...]"zł. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 § 1 P.p.s.a.). W druku urzędowego formularza strona wnioskująca wskazała, że zabiega o zwolnienie od kosztów sądowych. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje między innymi zwolnienie od opłat sądowych i wydatków, stanowiących w rozumieniu art. 211 P.p.s.a. - koszty sądowe, z tych względów przedmiotowy wniosek podlegał rozpoznaniu w oparciu o warunki formalne określone art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Stosownie więc do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w przywołanym przepisie, należy z kolei rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 137/05, nie publ.). Przywołane wyżej przepisy w sposób precyzyjny określają warunki przyznania prawa pomocy, kryteria te każdorazowo są odnoszone do stanu majątkowego osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Dopiero analiza podanych we wniosku okoliczności wraz z danymi wynikającymi z przedłożonych referendarzowi dokumentów dokonywana w związku z przepisami ustawy daje odpowiedź, czy w odniesieniu do konkretnej osoby zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem jej wniosku. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykaże" (vide art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.), które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia, ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego, co oznacza ni mniej ni więcej, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez stronę wnioskującą dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest ona w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Należało zauważyć, że bazą dla analizy okoliczności podanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy winny być, z jednej strony, dane dotyczące możliwości zarobkowych strony wnioskującej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym w zestawieniu z wydatkami ponoszonymi przez nią na utrzymanie gospodarstwa domowego, z drugiej zaś, przewidywana dla danej sprawy wysokość należnych kosztów sądowych. W tym kontekście należało zauważyć, że strona wnioskująca nie ujawniła wszystkich okoliczności wskazujących na dochody oraz stan majątkowy osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. W tych ramach odnotowano, że K.N. wraz z żoną pozostają w związku małżeńskim, jednakowoż przed jego zawarciem wyłączono w nim ustawową wspólność majątkową, co skarżący wyraźnie podkreślił. W kontekście poczynionych wyżej spostrzeżeń należało w tym miejscu przybliżyć utrwalone stanowisko judykatury w tym przedmiocie. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, małżonkowie mają obowiązek – wynikający z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego – wzajemnej pomocy w ponoszeniu kosztów sądowych, a obowiązek ten istnieje niezależnie od łączącego małżonków ustroju majątkowego. Z obowiązku tego nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ.: ONSA i WSA 1/2005). Godzi się w tym miejscu podkreślić, że wezwanie referendarza sądowego, wydane w oparciu o art. 255 P.p.s.a., może odnosić się do osób trzecich pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym, ponieważ informacje o tych osobach muszą być zamieszczone w odpowiednich rubrykach formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, a ich treść, co oczywiste, może w istotnym stopniu wpłynąć na rozstrzygnięcie tego wniosku (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt I OZ 657/06). Wszak pomimo wyraźnego wezwania referendarza sadowego w tym zakresie, nie wykazano w tej sprawie dochodów małżonki skarżącego. Nie ujawniono także aktualnych wydatków ponoszonych we wspólnym gospodarstwie domowym K.N. Skarżący nie uwiarygodnił nadto okoliczności posiadania zobowiązań kredytowych na relatywnie wysokie kwoty. Przyjmując zaś za realne łączne dochody wskazanego wyżej gospodarstwa domowego, zadeklarowane na potrzebę niniejszego postępowania wpadkowego, uznano, że skarżący będzie w stanie partycypować w kosztach sądowych, w tym również na obecnym etapie postępowania w ramach wpisu sądowego od skargi. Mając na uwadze przytoczone wyżej stanowisko uznano, że strona wnioskująca nie przybliżyła w dostatecznym stopniu okoliczności wskazujących na spełnienie przesłanki, o której mowa w cytowanym wyżej art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. W wyniku poczynionych wyżej spostrzeżeń postanowiono, jak w sentencji w oparciu o przywołane wyżej przepisy, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w zw. z przywołanymi wyżej przepisami.