I SA/Gl 844/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi K.P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W ramach urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 22 września 2011 r., nadesłanego w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100.000,00 zł, K.P. zwrócił się o zwolnienie go od kosztów sądowych oraz o ustanowienie radcy prawnego bądź doradcy podatkowego. Uzasadniając wniosek podniósł, że jest w krytycznej sytuacji finansowej. Utrzymuje się aktualnie dzięki pomocy rodziny. Odnotował, że przyczyną jego kłopotów stały się postępowania sądowe, podatkowe i egzekucyjne. Podkreślił, że szczególnie dotkliwe okazały się postępowania zabezpieczające, które "pozbawiły wnioskodawcę możliwości działania". Skarżący odnotował dalej, że jest osobą schorowaną ([...]), leczy się nadto [...] w związku z depresją. K.P. oświadczył, że jedynym wartościowym składnikiem majątku był dom szeregowy w T. przy ul. [...], w którym wnioskodawca nadal przebywa. Nieruchomość ta została zlicytowana przez komornika w 2009 r. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący samotnie prowadzi gospodarstwo domowe, nie posiada jakiegokolwiek majątku, zaś utrzymuje się z prac dorywczych oraz pomocy rodziny. W tych ramach oświadczył, że jego miesięczny przychód wynosi 800 zł, a stałe koszty – 750 zł. W wyniku analizy przywołanego wyżej oświadczenia, pismem z dnia 4 października 2011 r., wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i nadesłanie dokumentów źródłowych, tj. 1) wykazanie za pomocą kopii stosownych dokumentów (np. rachunki, faktury za media, w tym: gaz, woda, energia elektr., telefon; koszty ubezpieczenia; aktualny nakaz płatniczy podatku od nieruchomości itp.) jakiego rzędu kwoty aktualnie obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; w tych ramach należało dodatkowo wskazać kto i w jakiej wysokości partycypuje w ponoszeniu rzeczonych opłat; dodatkowo należy przedstawić dokumenty potwierdzające zapłatę ww. należności np. potwierdzenia przelewu, wpłaty gotówkowe, inne; w przypadku występowania zaległości z tytułu tychże wydatków należy przedstawić aktualne zaświadczenia właściwych podmiotów potwierdzające tę okoliczność; 2) przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i pozostałe osoby pozostające/zameldowane (zamieszkałe) w gospodarstwie domowym, w tym rozliczeniowo-oszczędnościowych, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich sześciu miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, a w razie likwidacji któregokolwiek z nich – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku; 3) udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów – należało w tym celu nadesłać zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy; zaświadczenia winny zawierać adnotację o sposobie wypłaty środków (np. przelew bankowy, wypłata gotówką, inne) – ten punkt wezwania dotyczy wszystkich domowników pozostających w gospodarstwie domowym; w tych ramach należało nadto dochody z tytułu prac dorywczych; dodatkowo należało przedłożyć oświadczenia członków rodziny o wysokości oraz częstotliwości wsparcia finansowego udzielanego skarżącemu (oświadczenia te winny być opatrzone oświadczeniem o znajomości treści art. 233 § 1 Kodeksu karnego oraz odpowiedzialności karnej za podanie nieprawdziwych danych lub zatajenie prawdy; 4) przedłożenie kopii zeznań podatkowych za lata 2009-2010, złożonych przez skarżącego oraz pozostałe osoby przebywające w gospodarstwie domowym; 5) wykazanie tytułu prawnego do nieruchomości położonej w T. przy ul. [...] oraz nadesłanie zaświadczenia właściwej jednostki samorządu terytorialnego wskazującego na wszystkie osoby zameldowane pod tym adresem; 6) wykazanie okoliczności podnoszonej we wniosku, tj. prowadzenia postępowań egzekucyjnych; w tych ramach należało nadesłać aktualne, tj. wystawione po odbiorze niniejszego wezwania, zaświadczenia komorników o zastosowanych wobec skarżącego środkach egzekucyjnych; w tych ramach należało nadto wykazać okoliczność "zlicytowania przez komornika w 2009 r." nieruchomości wskazanej w pkt 5 wezwania; 7) złożenie wyjaśnień odnośnie miesięcznej wysokości aktualnych wydatków ponoszonych w związku z leczeniem skarżącego. Wyjaśnienia te winny być wsparte stosowną dokumentacją (np. za pomocą kopii paragonów dokumentujących zakup lekarstw, zaświadczeń stosownych lekarzy o konieczności poddawania się leczeniu farmakologicznemu itp.); 8) złożenie wyjaśnień, czy w ramach postępowań toczących się przed sądami powszechnymi skarżący wnosił o zwolnienie od kosztów sądowych bądź ustanowienie pełnomocnika; wyjaśnienia te winny być wsparte ewentualnie wydanymi w tamtych sprawach kopiami orzeczeń. W przywołanym wyżej piśmie referendarza zawarto pouczenie, w myśl którego niezastosowanie się do wezwania w terminie siedmiu dni lub we wskazanym zakresie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy, określonych w art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej w skrócie: P.p.s.a. Odpowiadając na ww. wezwanie skarżący oświadczył (patrz pismo z dnia 26 października 2011 r.), że posiadane przez niego rachunki bankowe zostały zajęte przez komorników. "Jedyny dochód jaki posiad[a] to dochód z tytułu działalności gospodarczej (kserokopia zeznania rocznego w załączeniu)". Przy ww. piśmie skarżący nadesłał plik dokumentów źródłowych, w tym: rozliczenie wody za okres od września do lutego 2011 r.; rozliczenie energii cieplnej za okres do 1 lipca 2010 r. do 30 czerwca 2011 r.; pismo Spółdzielni Mieszkaniowej A z dnia 27 czerwca 2011 r. informujące o wysokości opłaty czynszowej w lokalu mieszkalnym w T. przy ul. [...]; fakturę VAT z tytułu dostawy energii elektrycznej wraz z "prognozą" na okres od 12 kwietnia 2011 r. do 12 sierpnia 2011 r. Z wymienionych dokumentów wynika, że stałe miesięczne wydatki z tytułu utrzymania gospodarstwa domowego wynoszą w przypadku skarżącego około 1.240,00 zł. Dodatkowo skarżący nadesłał: zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2009 r. (wynika z niego, że w tym okresie skarżący z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej poniósł stratę w kwocie 234.691,38 zł ); postanowienie Sądu Rejonowego w T. z dnia [...], mocą którego przedłużono o jeden miesiąc termin do złożenia przez licytanta kwoty 220.546,67 zł tytułem reszty ceny za nabycie prawa własności nieruchomości gruntowej położonej w T. przy ul. [...], będącej przedmiotem przetargu w dniu 14 października 2009 r.; zawiadomienia Dyrektora Izby Celnej w K. o zajęciu zabezpieczającym skierowane do czterech banków; tytuły wykonawcze Dyrektora Izby Celnej w K. oraz Naczelnika Urzędu Skarbowego w T.; zarządzenia zabezpieczenia oraz zawiadomienia o zajęciu zabezpieczającym prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego na kwotę 2.163.103,00 zł (objętą tytułami wykonawczymi Izby Celnej w K.) i na kwotę 6.136.850,36 zł (tytuły wykonawcze pochodzą od Naczelnika Urzędu Skarbowego w T. postanowienia o ustaleniu kosztów prowadzonego postępowania egzekucyjnego i postanowienia o umorzeniu postępowań egzekucyjnych z uwagi na bezskuteczność egzekucji oraz na skutek wniosków wierzycieli. Przy piśmie z dnia 26 października 2011 r. skarżący nadesłał nadto oświadczenie z tej samej daty o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania oraz dodatkowy egzemplarz druku PPF, wypełnionego w dniu 22 września 2011 r. Druk ten jest tożsamy w treści z tym, który już na wstępie tutaj przybliżono. We wspomnianym wyżej oświadczeniu K.P. zeznał, że posiada przedmioty wartościowe o wartości powyżej 10.000,00 zł, w tym: mini koparkę Kubot o wartości 80.000,00 zł oraz ładowarkę Atlas o wartości 108.500,00 zł. Oświadczył nadto, że źródłem jego utrzymania jest dochód w kwocie 2.500,00 zł z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej pod Firmą B w K.. Wskazał przy tym, że miesięczne koszty utrzymania stanowią kwotę 2.660,00 zł, w tym: koszty utrzymania lokalu – 760,00 zł; wyżywienie – 1.000,00 zł; leczenie i lekarstwa – 600,00 zł; inne – 300 zł. Wypada w tym miejscu odnotować okoliczności stanu faktycznego, które są znane referendarzowi sądowemu z urzędu. Otóż analiza akt sprawy o sygn. I SA/Gl 343/11 pozwoliła stwierdzić, że w 2010 r. skarżący nabył: samochód ciężarowy Mitsubishi L 200 (rok prod. 2002), samochód ciężarowy Nissan Navara (rok prod. 2009) i dwa samochody osobowe Suzuki Jimny (rok prod. 2010 r.). Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Z uwagi na wskazany przez skarżącego zakres jego wniosku należy tutaj odnotować, że przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika uzależnione jest od wykazania, że wnioskujący nie będzie w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych. Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie poglądem, wykładnia ustawowego określenia "gdy osoba ta wykaże" (patrz art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.) sprowadza się do przyjęcia, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2008 r., sygn. II OZ 322/08). Podobny pogląd został wyrażony w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 czerwca 2008 r. (sygn. I GZ 147/08), gdzie stwierdzono: "Ciężar dowodu, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy". Prezentowany w orzecznictwie pogląd co do ciężaru dowodu w kwestii przyznania pomocy prawnej jest także ugruntowany w doktrynie: "zgodnie z art. 246 § 1 i 2 P.p.s.a. ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Z użycia w tych przepisach określenia - gdy wykaże - wynika, że strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji opisanej w tych przepisach, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania" (M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009 r., s. 694 i n.). Innymi słowy, na skutek wskazanych przez wnioskującego dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest on w stanie pokryć jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego. Przenosząc przywołane wyżej stanowiska doktryny i judykatury na grunt tej sprawy stwierdzono, że skarżący nie wykazał, iż w jego przypadku zachodzą przesłanki wskazane w art. 246 § 1 P.p.s.a. Konstatacja ta jest wynikiem niespójności oświadczeń składanych przez skarżącego, jak również niepełnego wykonania wezwania referendarza sądowego z dnia 4 października 2011 r. W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę skarżącego, że w ramach jednej przesyłki (plik dokumentów nadesłanych przy piśmie z dnia 26 października 2011 r.) oświadczył z jednej strony, że źródłem jego dochodu są prace dorywcze i pomoc rodziny (około 800 zł; patrz ponownie nadesłany druk PPF z dnia 22 września 2011 r.), z drugiej zaś zeznał, że uzyskuje dochód z prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie 2.500,00 zł (patrz oświadczenie z dnia 26 października 2011 r.), utrzymując przy tym, że działalność ta przynosi relatywnie wysoką stratę (234.691,38 zł w 2009 r.). Ewentualnej weryfikacji tych oświadczeń nie umożliwił sam skarżący, wszak nie nadesłał zeznania o dochodach za rok 2010, ani jakichkolwiek zaświadczeń o bieżących dochodach. W ocenie rozpoznającego wniosek postawa procesowa skarżącego w niniejszym wpadkowym postępowaniu zmierza do wykazania tylko tych okoliczności stanu faktycznego, które mogłyby wpłynąć na pozytywne dla niego rozstrzygnięcie. Pomija natomiast te z nich, które mogłyby z kolei świadczyć o możliwości partycypacji w ponoszeniu kosztów sądowych. Nie można w przypadku skarżącego zaprzeczyć hipotezie, że w 2010 r. osiągnął znaczny dochód, który pozwolił mu między innymi na zakup czterech samochodów. Rozpoznający wniosek nie dysponuje przy tym materiałem źródłowym, z którego wynikałoby, czy pojazdy te są w dalszym ciągu w posiadaniu skarżącego. Z akt sprawy o sygn. I SA/Gl 343/11 wynika jedynie, że K.P. do dnia 7 lutego 2011 r. nie był stroną czynności majątkowych zmierzających do zbycia tychże składników majątku. Wypada w tym miejscu zaakcentować, że ujawnione wyżej niespójności oraz bierna postawa procesowa skarżącego nie pozwalają na ocenę jego ogólnie pojmowanej sytuacji materialnej także przez pryzmat przesłanki częściowego przyznania prawa pomocy. W wyniku poczynionych wyżej spostrzeżeń, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.